الەمدى باۋراعان داۋىس نەمەسە ءانشى ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ومىرىندەگى تىلسىم وقيعالار حاقىندا

ۆانگانىڭ بولجامى

«I,m ا singer» بايقاۋى تۋرالى بىلەرىم از ەدى. سودان بولار, باستاپقىدا ول سايىس­­تا قازاق بالاسىنىڭ ونەر كورسەتىپ جاتقانى ادەتتەگى وقيعاداي كورىنگەن. كۇللى الەۋمەتتىك جەلى ديماش تۋرالى شۋلاي باستاعان سوڭ, «بۇل نە قىلعان ونەر­پاز؟» دەگەن ويمەن Youtube جەلىسىن اشتىم. Youtube-ءتىڭ ىزدەۋ تەتىگىنە «ديماش – وپەرا-2» دەپ جازدىم دا, enter-گە باسىپ قالدىم. تاڭعالعانىم, ينتەرنەت جەلىسى ديماش ايتقان ۆيتاستىڭ ءانىن ەمەس, ۆانگانىڭ «بولجام تاسپالارىن» ۇسىندى.

كورىپكەل ۆانگا سويلەپ جاتىر. ونىڭ سان جىلدار بۇرىن تاسپاعا جازى­لىپ الىنعان, قۇمىعا سويلەگەن بول­جام­دارى­نىڭ ءبىرىن تۇسىنسەم, ءبىرىن تۇ­سىنبەي تىڭداپ وتىرمىن. كەنەت ەكراننىڭ ارعى جاعىندا تۇرعان ۆانگا مەنى كورىپ تۇرعانداي كۇيگە ءتۇستىم.

ء«يا, ۆانگا اجەي مەنى كورىپ تۇر» دەدىم ءوز-وزىمە ىشتەي كۇبىرلەپ.

سول-اق ەكەن, كورىپكەل كەمپىر يىعىن قيقاڭ ەتكىزىپ, يەگىن اسپان جاققا ءبىر رەت كوتەرىپ الدى دا:

«اققۇبا بالا جاڭا مايكل دجەكسونعا اينالادى» (بەلىي مالچيك ستانەت نوۆىي مايكل دجەكسونوم) دەدى.

ديماشتىڭ ءانىن ىزدەپ وتىرىپ, ۆان­گانىڭ «اققۇبا بالانىڭ مايكل دجەك­سونعا اينالاتىنى» تۋرالى بولجامىنا تاپ كەلگەنىم كەزدەيسوقتىق پا؟

بۇل ومىردە وزدىگىنەن ەشتەڭە بولمايدى. ەگەر ۆانگانىڭ بولجامىن كەز­دەيسوقتىق دەيتىن بولساق, «I,m ا singer» بايقاۋىنا كوپ ۇمىتكەردىڭ ىشىنەن دي­ماشتىڭ تاڭدالۋى, سوعان جاعداياتتىڭ ءبارى يكەمدەلە كەتۋى, الدىمەن قىتاي, سوسىن بۇكىل الەمدى ديماشتىڭ ماگياسى باۋراپ الۋى دا كەزدەيسوقتىق بولماق.

 

مايكل دجەكسوننىڭ قولتاڭباسى

سول كۇنى ديماشتىڭ ورىنداۋىنداعى ۆيتاستىڭ «وپەرا-2» ءانىن تىڭدادىم. ۆانگانىڭ بولجامى اسەر ەتتى مە, اۋزىنا ءتاتتى كامپيت سالىپ العان بالاداي تامسانىپ تۇرعان ديماش قۇدايبەرگەننىڭ بەينەسى مەنىڭ كوز الدىما مايكل دجەك­سوننىڭ كەسكىنىن اكەلە بەردى.

مۇنىڭ استارىندا نە سىر بار؟ ەندى وسى سۇراق مازالاي باستادى. سودان بەرى ەلىمىزدەگى ءھام الەمدىك اقپارات قۇرال­دارىنداعى ديماشقا قاتىستى مالىمەت­تەردىڭ ءبارىن قاداعالاپ, وقىپ وتىراتىن بولدىم. ءتىپتى وزىمنەن جاسى كىشى تالانتتى ءىنىمنىڭ تىلەۋقورىنا, جانكۇيەرىنە اينالدىم دەسەم دە بولادى.

شىن جانكۇيەر ىزدەگەنىن تابادى. امە­ريكادا سيلۆيا ساندوۆال اتتى كەيۋانا تۇرادى. ول ۇزاق جىلدار بويى جە­دەل جار­­دەم قىزمەتىنىڭ دارىگەرى بول­عان. بىردە مايكل دجەكسوننىڭ قان قى­سىمى كوتە­رىلىپ, سيلۆيا ساندو­ۆال «Neverland»-قا (دجەكسوننىڭ بالدىر­عاندارعا ارناپ «جەر بەتىن­دەگى جۇماققا تەڭەپ» سالعىزعان ءۇيى) بارادى.

سيلۆيا ساندوۆال العاشقى جاردەمىن كورسەتىپ, مۋزىكا پاتشاسىنا ءدارى بەرىپ, بەتىن بەرى قاراتادى. مايكل تولىق ەسىن جيىپ, قان قىسىمى قالپىنا كەلگەن سوڭ سيلۆياعا:

– اتىڭىز كىم, اپكەتاي؟ – دەيدى.

– سيلۆيا, سيلۆيا ساندوۆال دەسەڭىز دە بولادى.

– سيلۆيا, سيلۆيا, – دەپ كۇبىرلەيدى مايكل. – ەسىمىڭىز ادەمى ەكەن. ءوزىڭىز دە سۇ­لۋسىز. مەن ەرتەڭ, جوق بۇرسىگۇنى ۇيلەنەم.

– قۇتتىقتايمىن, – دەيدى سيلۆيا.

– مەن ءسىز سەكىلدى دارىگەرگە, مەنى تەرى اۋرۋى­نان ەمدەگەن دەبورا روۋعا ۇيلەنەم…

– قۋانىشتىمىن, – دەيدى سيلۆيا سان­دوۆال شاتتانعان ءتۇر كورسەتىپ.

– سيلۆيا, سيلۆيا اپكەتاي! اناۋ كەرەگەدەگى سۋرەتتى اكەپ بەرەسىز بە؟

قابىرعادا جيەگى ادەمى اعاشپەن ارلەنگەن ۇلكەن سۋرەتى تۇر ەكەن.

سيلۆيا ءانشىنىڭ ايتقانىن ءاپ-ساتتە ورىندادى.

مايكل ونىڭ اعاش جيەگىن شەشىپ جاتىپ, سۋرەتتىڭ شەتىن جىرتىپ الادى.

– قاپ, اي, ءا! اكەلىڭىز, ماعان بەرىڭىز. اعاش جيەكتى مەن شەشەيىن, – دەيدى سيل­ۆيا وكىنىپ.

– جوق, بۇل سۋرەتتىڭ جىرتىلعانى دۇرىس بولدى, – دەدى مايكل ەزۋ تارتا كۇ­لىپ. ءسويتتى دە, سۋرەتتىڭ جيەگىنە قولتاڭ­باسىن قويادى.

– بۇگىن قاي كۇن؟ – دەپ سۇرايدى سوسىن مەدبيكە سيلۆياعا سىناي قاراپ.

سيلۆيا ساندوۆال:

– 24 مامىر, 1994 جىل, – دەيدى

مايكل تاعى دا كۇلدى. ءسويتتى دە, كۇن­تىز­بەدەگى كۇندى سۇيكەپ جازا سالدى.

– باسە, ءبىلىپ ەدىم, –  دەدى سوسىن ءانشى.

– نەنى ءبىلىپ ەدىڭىز؟ –  دەدى مەدبيكە.

– كۇندەردىڭ كۇنىندە بۇل سىيلىقتى بىرەۋگە بەرگىڭىز كەلسە, مەنى قاتتى جاقسى كورەتىن ادامعا عانا تارتۋ ەتەرسىز…

ءان الەمىنىڭ پاتشاسى مايكل دجەكسون وسىنى ايتتى دا, ەندى ءىس ءبىتتى دەگەندەي تەرىس اينالىپ, بۇك ءتۇسىپ جاتا كەتكەن.  سيلۆيا ساندوۆال ءانشىنىڭ بۇل قىلىعىن تۇسىنە الماي دال بولدى. بۇل انشىدەن قولتاڭبا سۇرادى ما؟ سىيلىق دامەتتى مە؟ جوق! ەندەشە, مىنا سۋرەتتى نەگە سيلۆياعا بەرەدى؟ مەدبيكە قۇرال-جابدىعىن جيناپ جاتىپ تا, جۇمىسىندا ءجۇرىپ تە وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەدى. كەيىن مايكلدىڭ وسى ءبىر سىيلىعىن كورگەن سايىن باياعى سۇراق باس كوتەرىپ, قيسىندى جاۋاپ تاپپاي قينالاتىن بولدى.

سيلۆيا ساندوۆال قىتايدا وتكەن «I,m ا singer» بايقاۋىندا الەمدى اۋزى­نا قاراتقان ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ءانىن تىڭداعان. سول-اق ەكەن, ديماش پەن مايكل دجەكسوننىڭ ءبىر-بىرىنە قاتتى ۇقسايتىنىن بايقادى. سوسىن, ديماشتىڭ سۇحباتتارىن كورىپ شىقتى. قۇداي-اۋ, ءتىپتى سوي­لەۋ مانەرىندە دە ۇقساستىق بار ەكەن. ديماش تا مايكل دجەك­سون سەكىلدى ادامعا بيازى ۇن­مەن ءتىل قاتىپ, اسىقپاي سويلەي­تىن كورىنەدى. ول از با, ءانشى بالا مايكل دجەكسوننىڭ شىعار­ماشىلىعىن دا اسا قاتتى قۇرمەتتەيدى ەكەن.

سيلۆيا ساندوۆال مايكل دجەكسون­نىڭ سىيلىعىن كىمگە اماناتتايمىن دەپ, باياعى سۇراققا جاۋاپ تاپپاي ويعا شوماتىن. ول دوستارىمەن اقىلداسىپ, بۇل سىيلىقتى ديماشقا سىيلاسام دەگەن ويىن ايتتى. ولار دا ءبىراۋىزدان قولداي كەتتى. وسىلاي شەشىم قابىلداعان كۇنى ديماش كوكتەن ءتۇستى مە, جەر استىنان شىقتى ما, كىم ءبىلسىن, ءدال ەرتەگىدەگىدەي سيلۆيا ساندوۆالمەن كوليفورنيا شتا­تىن­داعى گولليۆۋد ساياجولىندا ۇشىرا­سىپ قالدى.

بۇل كەزدە سيلۆيانىڭ جاسى جەتپىس تورتتەن اسىپ, اق شاشتى كەيۋاناعا اينالىپ ەدى. اياعى اۋىرا­تىندىقتان, قاتتى جۇ­رۋگە دە شاماسى جوق-تى. گول­ليۆۋد ساياجو­لىنداعى كوپ ءدام­حانانىڭ بىرىندە وتىرىپ, ءوتىپ بارا جاتقان ديماشتى كورىپ, قۇربىسىنا:

– انە, ديماش كەتىپ بارادى. بول تەز, جۇگىر, قالايدا قۋىپ جەت, مەنىڭ سالە­مىمدى جەتكىز,  –  دەيدى. قۇربىسى ءانشىنى قۋىپ جەتتى.

قۋىپ جەتىپ, سيلۆيا ساندو­ۆالدىڭ جايىن ايتتى.

– انا جەردە ءسىزدىڭ ءبىر جانكۇيەرىڭىز وتىر. اياعى اۋىرادى. سوندىقتان ءوزى كەلە المادى. سىزگە بەرەر سىيلىعى بار, – دەي ءجۇرىپ, وعان ءمان-جايدى تۇسىندىرەدى.

ديماش سيلۆيا ساندوۆالعا كەلىپ, ءبىراز سويلەستى.

سيلۆيا ساندوۆال:

– ديماش, مەن ساعان مايكل دجەكسون­نىڭ ءوز قولىمەن بەرىلگەن سىيىن سىيعا تارتايىن دەپ ەدىم. اۋەجايعا اپارىپ بەرسەم, قابىل الاسىڭ با؟ – دەدى.

– جوق-جوق, تاپ قازىر الۋعا بولا ما؟ – دەدى ديماش تەك وسىنى عانا كۇتكەندەي.

– ول سىيلىق سۋرەت. سول سۋرەتتى مايكل ماعان قالدىرعاندا شەتىن جىرتىپ الىپ ەدى. سونى جەلىمدەپ, دايىنداپ قويايىن.

– جوق, مايكل دجەكسوننىڭ ءوز قولى­مەن جىرتىلسا, ونى جەلىمدەۋدىڭ قاجەتى جوق, – دەدى ول ج ۇلىپ العانداي. سوسىن: – بۇل سىيلىقتى بۇعان دەيىن نەگە باسقا ادامعا سىيلامادىڭىز؟ – دەدى.

– سەن قالاساڭ, ساتىپ-اق جىبەرەيىن, – دەدى سيلۆيا اجەي ازىلدەپ.

ديماش ەرتەسى كۇنى سىيلىقتى الماق­قا سيلۆيانىڭ ۇيىنە كەلدى. سيلۆيا سۋرەتتى بەرىپ جاتقاندا ەكەۋىنىڭ دە كوزى مايكلدىڭ ءوز قولىمەن جازىلعان داتاعا ءتۇستى. 24 مامىر, 1994 جىل. سەنەسىزدەر مە, بۇل داتا ديماشتىڭ تۋعان كۇنى ەدى.

سوندا بۇل نە؟ ديماش دۇنيە ەسىگىن اشىپ جاتقان كەزدە مايكلدىڭ قان قىسىمىنىڭ كوتەرىلگەنى مە؟ ايگىلى ءانشى ءوزىنىڭ ءىزباسارىنىڭ دۇنيە ەسىگىن اشىپ جاتقانىن سەزگەنى مە؟ كەزدەيسوقتىق دەي سالۋعا اۋزىڭىز بارا ما؟

 

24 مامىر حيكاياسى

قازىر الەم ديماشتىڭ ورىنداۋىن­داعى «سامالتاۋ» ءانىن ءسۇيىپ تىڭدايدى. ديماشقا قوسىلا وسى ءاندى ايتقان كەزدە «حالىق ءانى» دەلىنىپ كەلگەن تۋىندىنىڭ اۆتورى تۋرالى ويلاناسىڭ. ءبىرىنشى دۇ­نيە­جۇزىلىك سوعىستىڭ قارا جۇمى­سىنا ات­تانىپ بارا جاتقان بوزداقتىڭ زارى جان دۇنيەڭنىڭ استان-كەستەنىن شىعارادى.

قازاقتىڭ بەلگىلى مۋزىكا زەرتتەۋشىسى بەرىك ءجۇسىپ «سامالتاۋ» ءانىنىڭ اۆتورى ساپالاي يساتاي ۇلى ەكەنىن ايتادى.

ساپالاي يساتاي ۇلىنىڭ «سامال­تاۋدان» وزگە ءيسى قازاققا بەلگىلى «مۇحيدا ءشايبان», «ەكى اينا» سەكىلدى اندەرى بار. سوزاق وڭىرىندە ساپالاي سەرى اتانعان ونەر يەسى.

ول تەك سەرى عانا ەمەس, 1930 جىلى اقپان ايىندا بولعان سوزاق كوتەرىلىسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى, باتىر. سول كوتەرىلىستە ساپالاي يساتاي بالاسى تۇتىنۋشىلار وداعىنىڭ قويماسىن ورتەپ جىبەرگەن.

وسى «قىلمىسى» ءۇشىن اتۋ جازاسىنا كەسىلىپ, ۇكىمدى ورىنداۋ ءۇشىن ساپالايدى قىزىلورداعا پويىزبەن جونەلتەدى. جولدا ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن ماندىبەك كەنشى ۇلى, جانتورە يمان ۇلى ۇشەۋى جازادان قاشپاق بولىپ, پويىز تەرەزەسىنەن سەكىرەدى.

قىزىلدار قاشقىن ۇشەۋىن دە تاۋىپ الىپ, جول بويىندا اتىپ كەتكەن.

ارحيۆ قۇجاتتارىندا بارلىق تۇت­قىندار 25 مامىر كۇنى اتۋ جازاسىنا كەسىلگەنى جازىلعان. ساپالاي باستاعان ۇشتىكتىڭ ءبىر كۇن بۇرىن پويىز تەرەزەسىنەن سەكىرىپ, مەرت كەتكەنىن ەسەپكە الساق, تاعى دا 24 مامىردىڭ, ديماشتىڭ تۋعان كۇنى­نىڭ توبەسى كورىنەدى.

ارادا الپىس ءتورت جىل وتكەن سوڭ, ءدال سول كۇنى ساپالايدىڭ زارىن بۇكىل الەمگە جەتكىزەر ۇلدىڭ دۇنيەگە كەلۋى دە كەزدەيسوقتىق پا؟

 

اجالدان اراشالاپ قالدى

ەندى جىلىستاپ, قايتادان وزگە قۇر­لىق­قا وتەيىك. كانادالىق ليندا داس­سيلۆا اتتى ديماشتىڭ جانكۇيەرى بار.

ونىڭ بۇكىل وتباسى كولىك اپاتىنان كوز جۇمىپ, جالعىز قالادى. جالعىزدىقتىڭ قايعىسى داسسيلۆانى دەپرەسسيانىڭ تۇڭعيىعىنا باتىرىپ اكەتەدى.

سۇيگەن جار, تۋعان تۋىس, جالعىز ۇلى­نان ايرىلعان كەلىنشەك ءوز-وزىنە قول جۇمساماق بولادى.

– قۇدايىم, بۇل ومىردە مەن ءۇشىن جىلت ەتكەن ءبىر قىزىق قالسا,  كەرەمەتىڭدى كورسەتشى, كوزىمە… تۇيمەدەي عانا بەلگى بەرشى, – دەپ زار جىلايدى.…

ءجۇزىن تارام-تارام كوز جاسى جۋىپ كەتكەن. اسىلىندە, ادامنىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋى استە وڭاي نارسە بولماسا كەرەك. ءبىر ۋىس ۋدى قولىنا العانىمەن, ونى قىلعىتا سالۋعا ءداتى بارار ەمەس. ۋى­سىنداعى ۋدى قانشا رەت اۋزىنا اپاردى. قولى ءدىر-ءدىر ەتىپ, ءدارى شاشىلىپ قالا بەردى. شاشىلعان ءدارىنى جيناپ الىپ, قايتادان اۋزىنا سالماق ەدى, قولى تاعى دا قالتىراپ ىرقىنا باعىنا قويمادى.

اكەسى مەن شەشەسى دە, ءىنىسى مەن ءسىڭ­لىسى دە, ءتىپتى ءومىرىنىڭ شىراعى بولعان جال­عىز بالاسى دا دۇنيەدەن وزدى. قۇ­داي ءبىرىن قويماي, ءبارىن دە الدى. جەر بەتىن­دە جانى اشيتىن جاقىنى دا, ءتىپتى مۇڭدا­سار دوسى دا جوق ەدى. جاپان تۇزدە جالعىز قالعان.

ءسويتىپ, وزىنە-ءوزى قول جۇمساماق بولىپ جاتقاندا ءوشىپ تۇرعان كومپيۋتەرىنە جان ءبىتىپ, كەنەت قۇلاعىنا ميشەل بەرگەر­دىڭ «قايعىرعان جاننىڭ قارمانىسى» («Sos d’un terrien en detresse») اتتى ءانى تالىپ ەستىلگەندەي بولدى. ءوشىپ تۇرعان كومپيۋتەرىنىڭ قوسىلىپ كەتۋى شىن­دىعىندا تاڭعاجايىپ وقيعا ەمەس پە؟

نەگە مەن ءومىر ءسۇرىپ, 

نەگە مەن كوز جۇمامىن؟

نە جايعا كوڭىلدەنىپ,

نە جايعا كوپ جىلادىم؟

مىنە, بۇل ادامزاتتىڭ,

ايتقانى كومەك سۇراپ.

جول تاپپاي وعان ناقتى,

تايعاناپ كەلەم بىراق.

قۇس بولىپ كەتكىم كەلەد,

مەكەن قىپ جۇلدىزداردى.

ادامزات كەلبەتىڭنەن,

جيىركەنىپ ءجۇرمىن قازىر.

ءومىردىڭ باسقا جاعىن,

كورسەم عوي سول الاڭدا.

دۇنيە عاجاپ شىعار,

بيىكتەن قاراعاندا!

عاجاپ ءۇن بولمە ىشىندە قالىقتاپ ۇشىپ ءجۇر. سول ۇننەن جارىق ساۋلە شا­شىپ, كۇڭگىرتتەنگەن بولمەگە نۇر قۇيىل­عانداي بولىپ كورىندى. اجالعا اسىققان جانى ءبىر ساتكە بولسىن تىنشي قالعانداي.

بۇل ديماشتىڭ ءۇنى بولاتىن. سول ءۇن ليندانى اجالدان اراشالاپ قالدى. بۇل دا كەزدەيسوقتىق پا؟

 

ءتۇيىن

كورىپكەل ۆانگانىڭ «اققۇبا بالا جاڭا مايكل دجەكسونعا اينالادى» دەگەن بولجامىنان باستالعان تىلسىم وقيعالار لەگى مايكل دجەكسوننىڭ قۇپياعا تولى قولتاڭباسى, «سامالتاۋ» ءانى اۆتورىنىڭ بۇقاراعا بەيمالىم قازاسى, ءوشىپ تۇرعان كومپيۋتەرىنىڭ قوسىلىپ كەتىپ, ليندانى اجال­دان اراشالاپ الۋى سەكىلدى حيكايالارمەن جالعاسۋى جۇرەكتى ءبىر بۇلك ەتكىزەرى انىق. بۇل جايتتار ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ونەرى مەن ءومىرى تۋرالى ءالى تالاي اڭىزعا بەرگىسىز شىندىقتىڭ كۋاسى بولارىمىزعا جول سىلتەيتىندەي.

الەمدى باۋراعان داۋىس يەسى تۋرالى ايتىلىپ جاتقان ميستيكالىق اڭگىمەلەردى جازۋ ارقىلى قارشاداي عانا وعلانىمىزدى ەرەكشە قاسيەتكە يە تۇلعاعا اينالدىرۋ ويى­مىز­دا جوق. تەك بۇل ماقالا ديماشتىڭ ونەرى مەن ءومىرىن تانۋعا دەگەن قۇلشىنىستى ارت­تىرۋعا سەپتەسسە ەكەن دەيمىز...