قازاقستاندا اتوم ەلەكتر ستانتسياسىن (اەس) سالۋ ماسەلەسى بەلسەندى تۇردە تالقىلانىپ جاتىر. وكىنىشكە قاراي, پىكىرتالاس كوبىنەسە اتوم ەنەرگەتيكاسى تۋرالى ءارتۇرلى ۇرەيلەر مەن ميفتەرگە تولى ەموتسيونالدى كوزقاراسقا الماسىپ جاتىر, دەپ جازادى Egemen.kz.
ەكولوگيالىق ۇيىمنىڭ باسشىسى رەتىندە ماسەلەنى پراكتيكالىق تۇرعىدان, وبەكتيۆتى تۇردە قاراستىرۋ قاجەت دەپ سانايمىن.
ەڭ الدىمەن, انىق فاكتىنى مويىنداۋ كەرەك: قازاقستان ەلەۋلى ەنەرگەتيكالىق قيىندىقتاردىڭ الدىندا تۇر. ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز وسۋدە, حالىق سانى ارتۋدا جانە ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن قاجەتتىلىك تە تۇراقتى وسۋدە. قولدانىستاعى قۋاتتار جاقىن ارادا وسى ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىستى قاناعاتتاندىرا المايدى, بۇل ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىنا جانە سونىڭ سالدارىنان دامۋدىڭ بارلىق سالالارىنىڭ تەجەلۋىنە اكەلەدى.
بۇگىندە قازاقستانداعى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ نەگىزگى ۇلەسىن كومىر ەلەكتر ستانتسيالارى قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ءادىس سالىستىرمالى تۇردە ارزان بولعانىمەن, ەكولوگياعا وراسان زور زيان كەلتىرۋدە. پارنيكتىك گازداردىڭ, كۇكىرت پەن ازوت وكسيدتەرىنىڭ, سونداي-اق قاتتى بولشەكتەردىڭ اتموسفەراعا شىعارىلۋى اۋانىڭ لاستانۋىنا, كليماتتىڭ وزگەرۋىنە جانە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىمەن بايلانىستى ەلەۋلى پروبلەمالارعا اكەلەدى.
قازاقستاندا قازىردىڭ وزىندە الاڭداۋشىلىق تۋعىزاتىن كليماتتىق وزگەرىستەر بايقالۋدا: قۇرعاقشىلىق جيىلەپ, جەرلەر دەگراداتسياعا ۇشىراپ, ەكسترەمالدى اۋا رايى قۇبىلىستارىنىڭ سانى ارتۋدا. مۇنىڭ ءبارى ەنەرگيانىڭ قولدانىستاعى كوزدەرىنەن پارنيكتىك گازداردىڭ شىعارىلۋىمەن بايلانىستى. بۇل تەرىس اسەر بارعان سايىن كۇشەيە تۇسەدى, سوندىقتان ەكولوگيالىق تازا تەحنولوگيالارعا مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك كوشۋ كەرەك.
ارينە, كومىر گەنەراتسياسىنا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى (جەك), مىسالى, كۇن جانە جەل ەلەكتر ستانتسيالارى بالاما بولا الادى. الايدا, ەكولوگيالىق تازالىعىنا قاراماستان, جەك-ءتىڭ ەلەۋلى كەمشىلىگى بار, ول – تۇراقسىزدىق: اۋا رايى جاعدايلارىنا تاۋەلدىلىك ەلەكترمەن جابدىقتاۋدىڭ سەنىمدىلىگىن تومەندەتەدى. جەك-ءتىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن گەنەراتسياداعى اۋىتقۋلاردى وتەي الاتىن رەزەرۆتىك «تەڭدەستىرۋشى» قۋاتتار قاجەت. بىراق ولاردى قۇرۋ وتە قىمبات ءىس-شارا, بۇل ءسوزسىز ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاريفتەردىڭ ايتارلىقتاي وسۋىنە اكەلەدى. بۇل جاعدايدا اەس سالۋ ەڭ وڭتايلى شەشىم بولىپ سانالادى.
داۋلى پىكىرلەرگە قاراماستان, قازىرگى زامانعى اتوم ەلەكتر ستانتسيالارى جاڭا قورعانىس جانە باقىلاۋ جۇيەلەرىمەن جابدىقتالعان جوعارى تەحنولوگيالىق نىساندار بولىپ تابىلادى. «بەيبىت اتوم» مەن يادرولىق ەنەرگيانى اسكەري ماقساتتا پايدالانۋدىڭ تۇبەگەيلى ايىرماشىلىعىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. ەل تۇرعىندارى قاسىرەتىنىڭ قايتالانۋىنان قورقاتىن سەمەي پوليگونى يادرولىق قارۋدى سىناۋمەن بايلانىستى, ال اەس تەك بەيبىت جانە وتە ماڭىزدى ماقسات – ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە ارنالعان. ونىڭ ۇستىنە قازاقستاندا اقتاۋ قالاسىنداعى اتوم رەاكتورىن پايدالانۋ تاجىريبەسى بەلگىلى, ول ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرىپ قانا قويماي, سۋدى تۇششىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
قوعامدىق تالقىلاۋلاردا ءجيى قويىلعان سۇراقتاردىڭ بىرى بالقاش كولىنە اسەر ەتۋ ىقتيمالى تۋرالى بولدى. قازىر ساراپشىلار رەاكتورلاردى سالقىنداتۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن سۋ كولگە قايتارىلمايتىنىنا, بۇل جىلۋلىق نەمەسە راديواكتيۆتى لاستانۋ قاۋپىن تولىعىمەن بولدىرمايتىنىن ايتۋدا. بارلىق تەحنولوگيالىق شەشىمدەر تەحنيكالىق قۇجاتتامادا ناقتى بەكىتىلۋى, ءتيىستى جوبالىق قۇجاتتارمەن راستالۋى جانە قازاقستاننىڭ قولدانىستاعى ەكولوگيالىق زاڭناماسىنا سايكەس قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋ راسىمىنەن ءوتۋى ءتيىس.
وسىلايشا, ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆا تۇرعىسىنان اەس قازاقستان ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى تاڭداۋ بولىپ تابىلادى. باستاپقى ينۆەستيتسيالاردىڭ جوعارى بولۋىنا قاراماستان, اەس-تە ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ قۇنى ستانتسيانىڭ بۇكىل ومىرلىك تسيكلى بويى تۇراقتى جانە بولجامدى بولىپ قالادى.
ەڭ باستىسى, اەس ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە قازاقستاننىڭ قورشاعان ورتاسىنا تەرىس اسەردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
رۇستەم قابجانوۆ,
ECOJER قازاقستاندىق ايماقتىق ەكولوگيالىق باستامالار قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى