اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ قارىشتاپ دامۋى ءومىرىمىزدى كادىمگىدەي جەڭىلدەتىپ, ۋاقىتىمىز اجەپتاۋىر ۇنەمدەلىپ قالدى. زاماننىڭ بۇل يگىلىگىنە تەز يكەمدەلگەندەر ونلاين پلاتفورمالار ارقىلى پايدا تاۋىپ, نەگىزگى جۇمىس كوزىنە اينالدىرىپ وتىر. بىراق جىلدان-جىلعا قاتارى كوبەيىپ, ناپاقاسىن وسىنداي جولمەن اجىراتىپ جۇرگەندەردىڭ ەڭبەك قۇقىعى تولىق قورعالا قويماعان. وسى ماسەلەنى نازارىنا العان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى حالىققا جولداۋىندا ەڭبەك نارىعىنداعى اۋقىمدى وزگەرىستەرگە سايكەس ءتيىمدى تاسىلدەر قاراستىرۋدى تاپسىرعان ەدى.
پرەزيدەنت «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى جولداۋىندا تسيفرلى ەكونوميكانىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقانىن, پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋ جۇيەسىندە جارتى ميلليوننان اسا ادام جۇمىس ىستەيتىنىن ايتا كەلە, وسى ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ناقتى تاسىلدەرىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. وسى ورايدا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى جولداۋدا جۇكتەلگەن مىندەتتەردىڭ قالاي ورىندالعانى جونىندە جان-جاقتى ماعلۇمات بەردى.
راس, بۇگىندە پلاتفورمالار ارقىلى جۇمىستى قاشىقتان ىستەۋدى قولاي كورەتىندەر كوپ. ويتكەنى مۇنداي جۇمىسقا ورنالاسۋ اسا قيىندىق تۋعىزبايدى ءارى جۇمىس كەستەسىنىڭ ەركىندىگى كىم-كىمگە دە ىڭعايلى. الايدا ونلاين جۇمىستىڭ ءتيىمسىز تۇستارى دا كەزدەسەدى, اسىرەسە, قولايسىزدىقتار تۋىنداعان جاعدايدا الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردىڭ قولجەتىمدى بولماۋىن ايتۋعا بولادى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بيىل 1 شىلدەدە الەۋمەتتىك جانە سالىق كودەكستەرىنە جانە «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭعا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ, قابىلداندى. ەندى وسى تۇزەتۋلەرگە سايكەس, ينتەرنەت-پلاتفورمالاردىڭ وپەراتورلارى ونلاين جۇمىس ىستەيتىن ادامدار ءۇشىن جەكە تابىس سالىعىن, مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن (مزج), الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى ء(اا) جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا جارنالاردى ء(مامسج) ۇستاپ قالۋ جانە تولەۋ جونىندەگى سالىق اگەنتتەرى بولىپ سانالادى. بۇل باعىتتا مزج, ءاا جانە ءمامسج مولشەرى 1%-عا دەيىن تومەندەتىلدى. پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتىلعاندارعا ءبىر ۋاقىتتا ەكى سالىق رەجىمىن قولدانۋ قۇقىعى بەرىلدى.
ونلاين جۇمىستى رەتتەۋدىڭ وسىناۋ تەتىكتەرىن سىناقتان وتكىزۋ ءۇشىن وتكەن جىلدان باستاپ قاناتقاقتى جوبا ىسكە اسىرىلدى. مۇنىڭ ناتيجەسىندە ۇسىنىلعان تاسىلدەردىڭ دۇرىستىعىنا كوز جەتتى. اتالعان جوباعا 13 مىڭنان اسا تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى قاتىسىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس شەڭبەرىندە تسيفرلىق شەشىمدەر دە ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, ازاماتتارعا پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتىلعاندار دەپ تانۋ ءۇشىن جاريا شارتقا قوسىلۋ جەتكىلىكتى; جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋ جەڭىلدەتىلەدى; جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ بۇل ساناتى سالىق دەكلاراتسيالارىن تاپسىرۋدان بوساتىلادى; ازاماتتار ونلاين رەجىمدە جەكە كابينەت ارقىلى ينتەرنەت-پلاتفورما وپەراتورلارى تولەيتىن تولەمدەردىڭ دۇرىستىعى مەن ۋاقتىلىعىن باقىلاي الادى; ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ ءۇشىن ينتەرنەت-پلاتفورمالار مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن ينتەگراتسيالاۋ جۇزەگە اسىرىلادى. قولعا الىنعان شارالاردىڭ بارلىعى ينتەرنەت-پلاتفورمالار ارقىلى جۇمىسپەن قامتىلعان ادامداردى الەۋمەتتىك جاعىنان قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپى, قاشىقتان اتقارىلاتىن جۇمىستى ۇيلەستىرۋ ەڭبەك كودەكسىنىڭ 138-بابىمەن رەتتەلەدى. اتالعان باپقا سايكەس, قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ ەڭبەك شارتىن جاساسۋ كەزىندە دە, ەڭبەك شارتىنا ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلە وتىرىپ, ەڭبەك شارتىنىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى ىشىندە دە بەلگىلەنەدى. قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبى مەن مەرزىمدەرى; ەڭبەك مىندەتتەرىن ورىنداۋ ءۇشىن قاجەتتى جابدىقپەن, كورسەتىلەتىن بايلانىس قىزمەتتەرىمەن جانە وزگە دە قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتۋ; شىعىستاردى وتەۋ جۇمىس بەرۋشىنىڭ اكتىسىندە ايقىندالادى.
جۇمىسكەر ەڭبەك مىندەتتەرىن ورىنداۋ كەزىندە جۇمىس بەرۋشى, قابىلداۋشى تاراپ قامتاماسىز ەتكەن جابدىقتى, اقپاراتتاندىرۋ تۋرالى زاڭناماعا سايكەس اقپاراتتاندىرۋ وبەكتىلەرىن, كورسەتىلەتىن بايلانىس قىزمەتتەرىن جانە وزگە دە قۇرالداردى پايدالانۋعا مىندەتتى. ال جۇمىسكەر قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە ءوز قۇرال-جابدىعىن پايدالانعان, سونداي-اق كورسەتىلەتىن بايلانىس قىزمەتتەرىنە اقى تولەگەن جاعدايدا جۇمىس بەرۋشى وتەماقى تولەيدى. مۇنىڭ كولەمى, تولەۋ ءتارتىبى مەن مەرزىمى جۇمىسكەرمەن كەلىسۋ ارقىلى بەلگىلەنەدى. تاراپتاردىڭ كەلىسۋى بويىنشا قاشىقتان جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسكەرگە قابىلداۋشى تاراپتان جۇمىستى ورىنداۋ كەزىندەگى وزگە دە نەگىزدەلگەن شىعىستار, ونىڭ ىشىندە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قۇنى دا وتەلۋى مۇمكىن.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا ۇكىمەتكە 2030 جىلعا دەيىنگى قاۋىپسىز ەڭبەك تۇجىرىمداماسىن قابىلداۋدى تاپسىرعان ەدى. ويتكەنى وندىرىستىك جاراقات الۋدىڭ جيىلەۋى قوعامدا وتكىر ماسەلەگە اينالدى. ال اتالعان قۇجات وسى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ الدىن الۋعا جانە جويۋعا باعىتتالۋى كەرەك. وسى ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن وتكەن جىلدىڭ 26 جەلتوقسانىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2024-2030 جىلدارعا ارنالعان قاۋىپسىز ەڭبەك تۇجىرىمداماسىن بەكىتۋ تۋرالى» ۇكىمەتتىڭ №1182 قاۋلىسى قابىلداندى.
اتالعان تۇجىرىمدامادا ەڭبەك جاعدايلارىن جۇيەلى جاقسارتۋدىڭ مىناداي جاڭا تاسىلدەرى كوزدەلدى: تاۋەكەلگە باعدارلانعان ءتاسىل نەگىزىندە ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى ۇلتتىق باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ; كاسىپتىك تاۋەكەلدى تومەندەتۋ جونىندەگى شارالاردى ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋ; ەڭبەكتى قورعاۋ سالاسىنداعى كاسىپتىك قۇزىرەتتەر مەن عىلىمي الەۋەتتى دامىتۋ; ەڭبەكتى قورعاۋ سالاسىنداعى باقىلاۋ مەن مونيتورينگتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. جالپى, تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ وندىرىستىك جاراقاتتى, كاسىپتىك اۋرۋلاردى تومەندەتۋگە, قۇزىرەتتەردى ارتتىرۋعا جانە ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتۋ بويىنشا ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋدى كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى.
بۇعان قوسا بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا زياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدا قورعالۋىن ارتتىرۋ باعىتىندا ارنايى الەۋمەتتىك تولەم ەنگىزىلدى. ارنايى تولەمدى تاعايىندار كەزدە جۇمىسشىلاردىڭ 55 جاسقا تولۋى جانە بجزق-دا كەمىندە 7 جىل مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارىنىڭ بولۋى ەسكەرىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا زياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا ۇزاق ۋاقىت جۇمىس ىستەگەن 9 145 ازاماتقا 1,7 ملرد تەڭگە سوماسىنا ارنايى الەۋمەتتىك تولەم تاعايىندالدى. تولەم 4 كوزدەن – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن, بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنان, جۇمىس بەرۋشىدەن جانە ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانياسىنان جۇرگىزىلەدى. ارنايى تولەمنىڭ ورتاشا مولشەرى شامامەن 208 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل تولەم زەينەت جاسىنا دەيىن بەرىلەدى. زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىن اتالعان ادامدارعا بجزق-دان تولەنەتىن تولەمدەرگە قوسىمشا مەملەكەتتىك بازالىق جانە ىنتىماقتى زەينەتاقى تاعايىندالادى.
پرەزيدەنتتىڭ تاعى ءبىر ۋادەسى – ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىن بىرتىندەپ ءوسىرۋ. «ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىن 85 مىڭ تەڭگەگە كوتەرۋدى تاپسىرامىن. وسىلايشا, ءبىز ەڭبەكاقىنىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرىن ءۇش جىل ىشىندە ەكى ەسە كوبەيتتىك. بۇل شارا 1 ميلليون 800 مىڭ ادامنىڭ, ونىڭ ىشىندە بيۋدجەت سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن 350 مىڭ ازاماتتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا 2023 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا «2024-2026 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. مۇندا ەڭ تومەنگى جالاقىنى اعىمداعى 70 مىڭ تەڭگەدەن 85 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلدى. وسىلايشا, ەتج مولشەرىنىڭ 85 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايۋى قانشاما جالدامالى قىزمەتكەردىڭ تابىسىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتتى. سونداي-اق بۇل رازريادارالىق بىلىكتىلىك جۇيەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ەتج-دان جوعارى دەڭگەيدە جالاقى الاتىن ازاماتتاردىڭ دا تابىسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.