ادەتتە جەتىمدىكتىڭ تاقسىرەتى تۋرالى ءسوز بولا قالسا, سوعىس جىلدارى تۋىپ, اكەسىز قالعان, ءتورت-بەس بالاسىن قايتسەم امان وسىرەم دەپ كولحوزدىڭ ءبىر تيىن اقشا بەرمەيتىن اۋىر جۇمىسىنان اۋرۋ تاۋىپ, سول اۋرۋدان كوز جۇمعان انالارىنان جەتىم قالعان بالالار جەتىمدىك تۋرالى ءسوز بولا قالسا, ارقايسىسى ءارتۇرلى مۇڭىن شاعىپ, زارلاپ قويا بەرەدى.
بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ ءومىربايانىن وقىپ شىقسام, ءبىزدىڭ كورگەن جەتىمدىك تاقسىرەت ونىڭ جەتىمدىك تاقسىرەتىنىڭ قاسىندا ءجىپ ەسە المايتىنداي بولىپ كورىنەدى ەكەن. ول سەگىز جاسقا تولعاندا اناسى قايتىس بولىپ, ارتىندا ەمىزۋلى بالا قالىپتى, ءوزى دە انا قامقورلىعىنا ءزارۋ جاس بالا ەمىزۋلى نارەستەمەن جالعىز قالدى. ونىڭ سول كەزدەگى باستان كەشىرگەن تاقسىرەتى مەن ءومىر ازابىن, تاپتىشتەپ ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ء«بىز جەتىمدەرمىز, جەتىم بوپ ءجۇرىپ جەتىلگەنبىز» دەپ مۇقاعالي اقىن ايتقانداي, «بەكەڭ دە ادام ايتسا نانعىسىز تالاي قيىندىقتى باستان كەشىرىپتى. بەكەڭ ومىرباياندىق جازبالارىندا ءوزىنىڭ قالاي ءتىرى قالعانىن تاڭدانا جازىپتى. مەن ءولىپ قالۋىم كەرەك ەدى, بىراق, وسى كۇنگە جەتكەنىمە تاڭعالامىن» دەپ ەسەيگەن شاعىندا «بالالىق شاققا ساياحاتىندا» تولعانا جازىپتى.
بىرەن-سارانى بولماسا, پروزاشىلاردىڭ كوپشىلىگى العاشقى شىعارماشىلىق جولىن ولەڭنەن باستاعان. بەكەڭ دە سول داستۇردەن تايماپتى. تۇڭعىش «بۇلاق» ولەڭدەر جيناعى 1950 جىلى جارىق كورىپتى. ولەڭ ورىسىندە تاعى ءبىرشاما شىعارمالار جازىپ, ءوزىنىڭ نەگىزگى كرەدوسى مارتەبەلى پروزا ورداسىنىڭ تابالدىرىعىن اتتادى.
بەردىبەك سوقپاقباەۆتى جالپى حالىققا جازۋشى رەتىندە كەڭىنەن تانىتقان جانر – پوەزيا ەمەس, پروزا بولدى. ولەڭ ورىسىنەن شىعىپ, پروزاعا بەت بۇردى دا, بۇل سالادا وندىرە ەڭبەك ەتە باستادى. ونىڭ قالامىنان اڭگىمە, پوۆەست, روماندار بىرىنەن سوڭ ءبىرى جازىلىپ بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ بۇرىنعى اقىن اتىن ۇمىتتىرا باستادى. اسىرەسە «مەنىڭ اتىم قوجا» حيكاياتى بارشا وقىرمان قاۋىمدى ءدۇر سىلكىندىرگەن شىعارما بولدى. دۇنيەگە كەلگەن كۇننەن باستاپ «مەنىڭ اتىم – قوجا» وقىرماننىڭ قولىنان تۇسپەيتىن بەستسەللەرگە اينالدى. بۇل شىعارمانى وقىماعان قازاق جوق شىعار. قازاق قانا ەمەس, ول تۋىندى الەم وقىرماندارىنا دا ايگىلى بولدى. 1962 جىلى رەجيسسەر ابدوللا قارساقباەۆ «مەنىڭ اتىم – قوجا» پوۆەسى بويىنشا كوركەمفيلم ءتۇسىرىپ, ول دا حالىقتىڭ ەڭ كوپ تاماشالاعان ەكراندىق تۋىندىسىنا اينالدى. ول فيلم دە ءتۇپ اناسى پوۆەست سياقتى الەمدى شارلاپ كەتتى. فرانتسياداعى «كانن» فەستيۆالىنە قاتىسىپ, «بالالار ءومىرى تۋرالى تۇسىرىلگەن ەڭ ءساتتى تۋىندى» دەپ باعالانىپ, ساراپشىلاردىڭ تاراپىنان جوعارى باعالاندى. بۇل شىعارما جارىق كورمەي بەكەڭنىڭ تارتپاسىندا ۇزاق ۋاقىت جاتىپ قالعانىن بۇگىنگى قاۋىم بىلە بەرمەيدى. وعان قويىلعان نەگىزگى كىنا – «شىعارما بالالار پسيحولوگياسىنا كەرى اسەر ەتەدى. مۇندا تەنتەكتىككە, بۇزاقىلىققا, تارتىپسىزدىككە باۋلۋ بار. ونداي جۇگەنسىزدىككە جول بەرمەۋ كەرەك» دەگەن تۇجىرىم ايتىلىپ, تسەنزۋرا شىعارمانىڭ جارىق كورۋىنە جول بەرمەدى. قانشا جىل كۇلگە كومىپ قويسا دا, التىننىڭ اتى التىن. ۇزاق جىل بۇعالىقپەن ارپالىسىپ, اقىرى ونى ءۇزىپ شىعىپ, «كەڭ دۇنيەگە تۇلپارداي شاڭداتىپ شىعا كەلدى». ءبىزدىڭ ەلدە ءساتتى شىعارمانىڭ وسىلاي بۇعالىققا ىلىگەتىن ادەتى بار. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قيلى زامانى» دا وسىنداي تاسقاماۋدا ۇزاق ۋاقىت جاتقان جوق پا ەدى؟ كوزى تىرىسىندە ۇلى جازۋشى ءوز شىعارماسىنىڭ جارىققا شىققانىن كورە الماي كەتتى. الپىسىنشى جىلدارى عانا شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ العىسوزىمەن تۇڭعىش رەت «نوۆىي مير» جۋرنالىندا جاريالانىپ, اۋەزوۆتىڭ ەڭ كۇردەلى شىعارماسى قازاق وقىرماندارىنىڭ قولىنا وسىلاي تيگەن ەدى. بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «مەنىڭ اتىم – قوجاسى» دا مۇنداي بۇعاۋدان امان قالعان جوق. شىن سۋرەتكەردىڭ شىنايى باعاسى ەڭ اۋەلى ءوز ەلىندە ەمەس, جات ەلدە تانىلادى ەكەن. ايتماتوۆتىڭ ء«جاميلاسى» دا اۋەلى قىرعىز تىلىندە ەمەس, ورىس تىلىندە, سونان سوڭ قازاق تىلىندە جارىق كورگەن سوڭ بارىپ قىرعىز اعايىندار امالسىز مويىندادى. ءبىر جاعىنان ايتماتوۆتىڭ ادەبيەتتەگى جولى دا ءساتتى بولعان شىعار. ونىڭ ء«جاميلاسىن» اۋەلى اۋەزوۆ تانىپ, پاريجدەگى ءبىر حالىقارالىق جيىندا ول شىعارمانى ۇلى مۇحاڭ فرانتسۋزدىڭ اتاقتى جازۋشىسى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى لۋي اراگونعا ۇسىنىپ, پوۆەست وعان ەرەكشە ۇناپ, ءوز جۋرنالىندا العىسوزىمەن جاريالادى. ماقالانىڭ مازمۇنى دا ەرەكشە. ولگەن دوسىنا «ماحاببات تۋرالى مىنانداي ايرىقشا شىعارمانى وقي الماي كەتكەنىڭ وكىنىشتى» دەگەن ماعىنادا جازىلعان حات الەمگە تاراپ, ايتماتوۆ ەسىمى بىردەن شەتەلدەردە ايگىلى بوپ شىعا كەلدى. بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «مەنىڭ اتىم – قوجا» شىعارماسى دا اۋەلى وزىمىزدە ەمەس, سىرت ەلدە تانىلدى. «ارقاعا ەردىڭ باتقانىن يەسى ەمەس, ات بىلەر, ازاماتتىڭ قادىرىن اعايىن ەمەس, جات بىلەر» دەگەن قازاق ماقالى مەيلىنشە شىنشىل-اق. عىلىم مەن ادەبيەتتە مۇنداي فاكتىلەر ءجيى كەزدەسەدى. ب.سوقپاقباەۆتىڭ شىعارماسى دا اۋەلى شەتەلدەردە جارىق كورگەن سوڭ بارىپ ءوز ەلىنە ۇلكەن ماراپاتپەن قايتىپ كەلدى. سونان سوڭ بارىپ ەلى دە, مەملەكەتى دە ونىڭ شىعارماشىلىعىنا شىن ىقىلاسپەن نازار اۋدارا باستادى. ۇلكەن سۋرەتكەرلەرگە ءتان بۇل قاسيەت سوقپاقباەۆقا سوقپاي وتكەن جوق. «مەنىڭ اتىم – قوجا» پوۆەسى تۋرالى ءبىر كۇلكىلى اڭگىمە ەستىپ قالىپ ەدىم. باياعىدا, كەڭەس وكىمەتى كەمەلدەنىپ تۇرعان كەزدە, ادەبيەتتەن اۋىلى الىستاۋ ءبىر اۋدان باسشىسى ءوز بايانداماسىندا يدەولوگيا ماسەلەسىنە توقتالا كەلىپ: ء«بىزدىڭ كوممۋنيستىك يدەولوگياعا جات قوجالار مەن مولدالاردى وتكىر سىنعا العان «مەنىڭ اتىم – قوجا» شىعارماسى ەلىمىزدە ءالى دە جويىلا قويماعان ءدىني-سحولاستيكالىق كوزقاراستاردى قاتتى سىنعا الدى» دەپ سوقپاقباەۆتىڭ شىعارماسىنا اتەيستىك تۇرعىدان جاقسى باعا بەرگەن كورىنەدى. ەلۋىنشى-الپىسىنشى جىلداردىڭ وزىندە ەل اراسىندا ادەبيەت جايلى تۇسىنىكتەر جۇتاڭ, وسى تاقىلەتتەس شالاعاي باسشىلار اۋىق-اۋىق كەزدەسىپ تۇراتىن. جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ ءبىر وقيعانى ك ۇلىپ ايتىپ جۇرەتىن. ءوزىنىڭ جاڭا شىققان ولەڭدەر جيناعىن اۋدانداعى ءبىر كەڭشار ديرەكتورىنا سىيعا تارتقان ەكەن. ەندى جاڭا شىققان كىتابىن تاعى اپارىپ: «سەنىڭ بروشيۋرالارىڭدى ساقتاپ ءجۇرمىز. ساندىقتا جاتىر», دەپتى دە ايەلىنە: ء«اي, مىنا جۇمەكەننىڭ كىتابىنا نوفتالين سەۋىپ تۇرۋدى ۇمىتقان جوقسىڭ با؟», دەپ جەرلەسىنىڭ كىتابىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن وسىلاي بىلدىرگەن ەكەن. بەكەڭ ونداي «قۇرمەتتەن» قۇر الاقان ەمەس كورىنەدى. «مەنىڭ اتىم – قوجانى» وقىپ شىققان ءبىر ايەل: «شەشەك-اۋ, تۋرا ءوز ءومىرىڭدى جازىپ شىعىپسىڭ عوي. اتىمىزدى اتاماعانىڭ بولماسا, ءبارىمىز كىتابىڭدا ءورىپ ءجۇرمىز» دەپ قارقىلداي كۇلگەن ەكەن.
بەردىبەك ءومىردىڭ شىندىعىن جازدى. سەندىرە جازدى. كۇلدىرە جازدى. كۇرسىنتە جازدى. شىعارمالارىنىڭ شىنشىلدىعى سول, سوناۋ نارىنقول اۋلىنىڭ ادامدارى ءبىزدىڭ ارىستىڭ ادامدارىنان اينىمايدى. شىنايى شىعارما امبەگە ورتاق دەگەن وسى.
بەكەڭ ومىردە وتە قاراپايىم بولدى. ءوز شىعارمالارى توڭىرەگىندە ءبىراۋىز ءسوز ايتپايتىن. ءتىپتى ەشتەڭە جازباعانداي, ەشتەڭە بىتىرمەگەن ادامداي ءوز بەتىنشە ءۇنسىز جۇرەتىن. ءتىپتى, اندا-ساندا ءبىر كەزدەسە قالعاندا دا جاڭا شىعارمالارى تۋرالى ءبىراۋىز ءسوز ايتپايتىن.
1991 جىلى تۇڭعىش نەمەرەم مەرەيدىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن وتكىزۋ ءۇشىن «الماتى» قوناقۇيىنىڭ «يسسىك» مەيرامحاناسىنىڭ باسشىلىعىمەن كەلىسۋ ءۇشىن سول عيماراتتا ءجۇرىپ, بەكەڭدى سول جەردە جولىقتىردىم. مەنى كوردى دە سوزگە تارتتى. جۇزىندە الاساپىران, سول كەزدەگى ومىرگە وكپەسى بار ما, سالقىن سويلەستى.
– مىنا ءومىر نە بوپ كەتتى؟ ءبارىنىڭ استان-كەستەنى شىقتى. ەشنارسەنىڭ قادىرى قالمادى. ادەبيەت دەگەن دە مىنا ومىرگە قاجەت بولماي قالدى. ءبارىن ماسكەۋ ءبۇلدىرىپ جاتىر. «بۇرىنعى شىعارمالاردىڭ يدەياسى ەسكىردى, «قايتا قۇرۋ» رۋحاني سايكەس جاڭا شىعارمالار جازۋ كەرەك» دەگەن تالاپتار قويىلىپ جاتىر. «مودەرنيزم» دەي مە, «پوستمودەرنيزم» دەي مە, بىزگە سول رۋحتاعى شىعارمالار قاجەت. بۇرىنعى ادەبيەتتىڭ حالىققا كەرەگى جوق» دەپ ايعايشىلار جاپپاي ۇران كوتەرىپ جاتىر. مەن وعان دايىن ەمەسپىن. جازارىمدى جازدىم. ول شىعارمالاردى ەندى ەشكىم وقىمايتىن بولسا, جازۋشى رەتىندە مەنىڭ دە ۇمىتىلعانىم عوي, – دەپ تۇڭىلە سويلەدى.
– ونداي ءسوزدى قويىڭىز, بەكە. ءبارى وقىلماسا دا ءسىز وقىلاسىز...
– ءاي, كوڭىلىمدى كوتەرۋ ءۇشىن جۇباتۋ ايتىپ تۇرعانىڭ عوي. مىنە, سەندەر, تولەن ەكەۋىڭ ءبارىن سىزىپ تاستاپ باسقا شىعارمالار جازۋعا مۇمكىندىكتەرىڭ بار. مەندە جوق.
– الاساپىران كەزەڭ دە وتەدى. ءبارى ورنىنا كەلەدى, – دەپ وكتەمسىپ ءسوز ايتقانىما ول كوڭىل اۋدارا قويمادى.
– ءبارى ءبىتتى عوي. بالاباقشالار جابىلىپ, كىتاپحانالار مال قوراعا اينالىپ, ەل لاي سۋ ءىشىپ, كوپ ادام جۇمىسسىز. جۇمىسى جوق ەركەكتەر قازان-وشاقتىڭ باسىندا قالدى. ايەلدەرى قاپ ارقالاپ بازاردا ءجۇر. ولارعا ادەبيەت كەرەك پە؟
– كەرەك, بەكە. ايتتىم عوي, جۇرت باسقانى وقىماسا دا ءسىزدى وقيدى دەپ. قازىردىڭ وزىندە ءسىزدى وقىپ جاتىر. قازاق ادەبيەتسىز ءومىر سۇرە المايدى. ولار ادەبيەتپەن ەگىز جارالعان. ءتىپتى بۇدان دا قيىن كەزدە ولاردىڭ قولىنان كىتاپ تۇسپەگەن.
– شىن ايتاسىڭ با؟ جۇرت ءالى كىتاپتان قول ۇزگەن جوق پا؟
– جوق. مەنەن گورى جوقشىلىق پەن جەتىمدىكتى كوپ كورگەن ادامسىز عوي. ەسىڭىزگە ءتۇسىرىڭىزشى, قايتا سونداي كەزدە جۇرت كىتاپتى كوپ وقىپ, سودان جۇبانىش تاپپاۋشى ما ەدى؟
– ءيا, سولاي دا بولعان ەدى-اۋ!..
– بالا كەزىم 6-7 جاستامىن عوي دەيمىن. 48-49 جىلدار عوي. اۋىلدا شۇكىر دەگەن كىسى بولدى. ءوزى سوعىسقا بارىپ, ءبىر قولىنان جارالانىپ, مۇگەدەك بوپ قايتقان. سول كىسى جىرقۇمار ەدى. ول كەزدە كىتاپتار كوپ شىقپايتىن. قايدان ەكەنى بەلگىسىز, كونە جىرلاردى تاۋىپ الىپ, ءبىزدىڭ ۇيگە كەلىپ, وندىق شامنىڭ جارىعىمەن «الپامىس باتىر», «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ», «كەسىك باس» سياقتى جىرلاردى داۋىستاپ وقيتىن. اش جۇرسەك تە جىردى ەلىتىپ تىڭداۋشى ەدىك. سول جىرلارداعى ەرلىك پەن ماحابباتقا ەلىكتەپ ءبىز دە سونداي بولساق دەپ قيال قۇشاعىندا ۇيىقتاپ كەتۋشى ەدىك. قۇدايعا شۇكىر, قازىر ءبارى بار. اش جۇرگەن ەشكىم جوق. ال ءسىزدىڭ كىتابىڭىز بۇگىندە قولدان تۇسپەيتىن, ەڭ كوپ وقىلاتىن كىتاپ.
بەكەڭ بەتىمە ۇزاق قاراپ تۇردى دا, «شىن ايتىپ تۇرسىڭ با؟» دەدى ءوز كۇدىگىنەن ءالى ايىقپاعان كۇيدە.
– قۇدايى شىنىم. كىمنەن سۇراساڭىز دا مەنىڭ ءسوزىمدى ءبارى قوستايدى.
بەكەڭ ءسال ويلانىپ تۇردى دا: ء«اي, قايدام», دەپ وي قۇشاعىنان ارىلماعان كۇيى قوشتاسپاي ءۇنسىز ءجۇرىپ كەتتى. كوكەيىندە توپىرلاعان ويلارىن ايتپاي, وزىمەن بىرگە الا كەتتى.
بەكەڭنىڭ اجالىنا دا وسى ۇنسىزدىك جەتتى مە ەكەن دەپ ويلايمىن قازىر. قوعام ومىرىندەگى جەكە تۇلعاعا قاتىستى ۇلكەن قايشىلىق ونى پسيحولوگيالىق دەرتكە ۇشىراتاتىنى انىق. قوجانىڭ ءومىرى. بەكەڭنىڭ ءومىرى. قوجا بولسا وتىرىككە, جاعىمپازدىققا, جاساندىلىققا جانى قاس. ول مەيلىنشە شىندىق الەمىندە ءومىر سۇرەدى. بەيىمدەلگىش, جىلتىر, جاعىمپازدىققا جاقىن جانتاستى قوجانىڭ جان-تانىمەن جەك كورەتىنى سوندىقتان. قوجا تابيعاتى ەركىندىكتى, شىنشىلدىقتى سۇيەدى. بەكەڭنىڭ تابيعاتى – قوجانىڭ تابيعاتى. ول دا شىنايى ءومىر سۇرۋگە تالپىنادى. بىراق وعان كەڭەستىك قاتىپ قالعان قاعيدا جول بەرمەيدى. سوندىقتان دا ول كەڭەستىك جۇيەمەن شىعارماسى ارقىلى كۇرەس ءادىسىن تاڭداپ العان.
بەردىبەك سوقپاقباەۆ ءوز تىرشىلىگىندە وزگەلەر سياقتى قوعام ءومىرى, بيلىك يدەولوگياسى جايلى ماقالا جازباپتى. سوعان قاراماستان, ونىڭ سوڭىنا ءتارتىپ ساقشىلارى تىڭشىلار سالىپ قويعان كورىنەدى. ءوز بەتىنشە ماقالا جازباعان, قوعام ءومىرى تۋرالى ءبىراۋىز كەلىسپەۋشىلىك ماقالا جازباعان ادامنىڭ سوڭىنا نە سەبەپتى اڭدۋشىلار قويعان؟ تالانتتى ادام قوعام ءۇشىن, بيلىك جۇيەسى ءۇشىن ارقاشان قاۋىپتى. بارلىق كەزەڭدە بيلىك وسىنداي باعىت ۇستانعان. الەم ادەبيەتىن بىلاي قويعاندا, ىرگەمىزدەگى ورىس ادەبيەتىنىڭ تاڭداۋلى وكىلدەرىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ اجالى مەن ازابى سول اڭدۋشىلار «ەڭبەگىنىڭ» ناتيجەسى ەمەس پە ەدى؟ ءتىپتى پرولەتارياتتىڭ ۇلى جازۋشىسى ماكسيم گوركيدىڭ ءوزى ستالين جايىندا ءبىراۋىز تەرىس پىكىرى ءۇشىن باس-اياعى ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە ءولىم قۇشقان جوق پا ەدى؟ پۋشكيننىڭ دە تاعدىرى بەلگىلى. بار-جوعى 26 جاستاعى پۋشكيندى قابىلداعان ءى الەكساندر: «مەن بۇگىن رەسەيدىڭ ەڭ اقىلدى ادامىمەن سويلەستىم», دەپ جازباشا پىكىر قالدىرعان سول پاتشا اقىرى تۇبىندە دۋەلدى ءوزى ۇيىمداستىرىپ, ونى ۋلانعان وقپەن اتقىزىپ ءولىم قۇشتىردى ەمەس پە؟ ارينە, بەكەڭنىڭ ءوز باسى ونداي تراگەدياعا ۇشىراعان جوق, الايدا ونىڭ سوڭىنا تىڭشىلار سالىپ قويعانى بۇگىن بەلگىلى بولىپ وتىر. بارلىق پاتشادا قاۋىپ بار. «ستراح – ستراجا تسارەي» دەگەن ۇعىم ەجەلدەن قالىپتاسقان. ولارعا توڭىرەگىنىڭ ءبارى جاۋ بوپ كورىنەدى. اسىرەسە تالانتتى ادامدار, ويتكەنى ولار ەركىن ويلايدى. جۇيەگە باعىنبايدى. «ەگەر ءسىز 1825 جىلى رەسەيدە بولعان بولساڭىز, سەنات الاڭىنا شىعار ما ەدىڭىز, الدە ۇيدە بولار ما ەدىڭىز؟», دەگەن پاتشانىڭ سۇراعىنا پۋشكين ويلانباستان: «ارينە, سەنات الاڭىندا بولار ەدىم», دەپ تايسالماي جاۋاپ بەرگەنى ءۇشىن الەكساندر ونى بوستاندىققا شىعارادى.
بىراق پاتشا ءبارىبىر ونىڭ وسى ءسوزىن كەشىرمەدى, ءتىپتى ەكىنشى ءبىر دارىن يەسى م.لەرمونتوۆتى دا ءبىراۋىز ولەڭى ءۇشىن كەشىرە المادى.
«پروششاي, نەمىتايا روسسيا,
سترانا رابوۆ, سترانا گوسپود.
ي ۆى, مۋنديرى گولۋبىە,
ي تى, يم پرەداننىي نارود» دەگەن ولەڭى دە ونىڭ ولىمىنە سەبەپ بولدى.
ارينە, بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ ومىرىندە مۇنداي اشىق قارسىلىق بولعان جوق. ول ءۇنسىز كۇرەستى. بارلىق ويى و دۇنيەگە وزىمەن بىرگە كەتتى. قازاقتا قاتىپ قالعان قاعيدا بار: «ادام و دۇنيەگە ەشتەڭە الىپ كەتپەيدى», دەگەن. بۇل تەك ماتەريالدىق تۇرعىدا ايتىلعان ءسوز. شىن مانىندە ادام و دۇنيەگە وزىمەن بىرگە كوپ نارسە الا كەتەدى. اسىرەسە ويلى, تالانتتى ادامدار ءۇشىن ول – بولاشاقتا جازىلۋعا ءتيىس جاڭا شىعارمالار. پۋشكين مەن لەرمونتوۆ دۋەلدە جاستاي ولمەي, 60-70 جىل جاساعان بولسا, تالاي-تالاي تالانتتى شىعارمالار دۇنيەگە كەلمەس پە ەدى؟ كەڭەستىك رەپرەسسياعا ۇشىراماسا, ءبىزدىڭ دە اقىن-جازۋشىلارىمىز تالاي-تالاي تامساندىرار شىعارمالاردى دۇنيەگە اكەلەتىندەرى انىق ەدى عوي. ولار دا كوپ دۇنيەلەردى وزدەرىمەن بىرگە الا كەتتى.
ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, بەردىبەك سوقپاقباەۆ – جازعانىنان جازاتىنى كوپ جازۋشىنىڭ ءبىرى. توتاليتارلىق جۇيە ونىڭ جازباق شىعارمالارىن ىشىندە تۇنشىقتىردى.
قورىتا ايتقاندا, تۋعانىنا بيىل 100 جىل تولعان بەردىبەك سوقپاقباەۆ شىعارمالارى قازاق ادەبيەتىنىڭ, قالا بەردى الەم ادەبيەتىنىڭ قازىناسىن مولايتا ءتۇستى. وزگە جۇرتتىڭ ادەبيەتشىلەرى مەن وقىرمان قاۋىم سوقپاقباەۆتىڭ قوجاسىن مارك تۆەننىڭ توم سويەرىمەن سالىستىرا ءسوز ەتەتىنى قازاق ادەبيەتى ءۇشىن زور ماقتانىش. ءوز شىعارمالارى مەن ادەبيەتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن ۇنەمى كۇدىكتەنىپ, ەندى بىردە سەرگەك ويلاپ سەنىممەن قارايتىن زاڭعار جازۋشى بەردىبەك سوقپاقباەۆ شىعارمالارى بۇگىندە ەڭ كوپ وقىلاتىن, قازاقتىڭ رۋحاني بايلىعىن مولايتا تۇسكەن ولمەس شىعارمالار ەكەنى انىق.
وسىنشاما ايگىلى شىعارمالار جازعان بەردىبەك سوقپاقباەۆ مەملەكەت تاراپىنان لايىقتى باعالانباپتى. «وزگەگە وگىز ولجا تيگەندە, اكەمە تانا تيەر مە ەدى؟» دەپ ەرلىگى ەلەۋسىز قالعان اكەسى تۋرالى بالاسىنىڭ كۇيىنگەنىندەي, بەكەڭە دە بۇيىرعانى تەك «ماقتاۋ گراموتاسى» ەكەن. ءوز قاتارلارى قاپتاتىپ «حالىق جازۋشىسى» دەگەن اتاق الىپ جاتقاندا, بەكەڭە بار تيگەنى – الگى گراموتا. «رەتسىز بولگەن دۇنيەنىڭ ايتشى قۇداي تورەسىن» دەگەن «مىڭ ءبىر تۇندەگى» اراب ءبايىتى وسىندايدا امالسىز ەسكە تۇسەدى ەكەن. بىتىرگەن دۇنيەلەرىن وزگەلەر سەكىلدى مىندەت ەتپەيتىن بەكەڭ «مەنى لايىقتى باعالامادىڭ» دەپ وكىمەتىنە رەنجىگەن جوق. باياعىسىنشا ەش نارسەگە الاڭداماي, جاڭا شىعارمالارىن ءۇنسىز جازا بەردى. جان اۋرۋى ما, ءتان اۋرۋى ما, قانداي كەسەلدىڭ كەسىرىنەن و دۇنيەگە اتتانعانى بەلگىسىز, جۇمباق ولىممەن قايتىس بولعان بەردىبەك سوقپاقباەۆ ءبىر وكىنىش, ءبىر ءۇمىت قۇرساۋىندا ۇندەمەگەن كۇيى انا دۇنيەگە اتتاندى دا كەتە باردى. وزىمەن بىرگە جازىلاتىن تالاي شىعارمالاردى الىپ كەتتى. ەندى ول قايتىپ كەلمەيدى.
«ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى».
دۋلات يسابەكوۆ,
جازۋشى-دراماتۋرگ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى