بيىل قۇدىس قوجامياروۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك اكادەميالىق ۇيعىر مۋزىكالىق كومەديا تەاترىنىڭ قۇرىلعانىنا 90 جىل تولىپ وتىر. تاريحى تەرەڭ, ءداستۇرى باي بىرەگەي ونەر وشاعىنىڭ ايتۋلى مەرەيتويى اياسىندا الماتىدا مۋزىكالىق قويىلىمداردىڭ I تەاتر فەستيۆالى باستاۋ الدى.
مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان فەستيۆال اپتا بويى ساحنالىق قويىلىمداردى, عىلىمي كونفەرەنتسيانى, لاۋرەاتتاردى انىقتاۋدى قامتي وتىرىپ, مەرەكەلىك گالا-كونتسەرتكە ۇلاسادى. اۋقىمدى مادەني ءىس-شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا تەاتر ۇجىمى ءوزىنىڭ م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەاترىنداعى, رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك اكادەميالىق كورەي تەاترىنداعى, «جاڭا عاسىر» جانە «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترىنداعى ارىپەستەرىمەن بىرگە قىزىل كىلەم ۇستىمەن ءجۇرىپ ءوتتى. جيىندا قۇتتىقتاۋ ءسوز العان م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى ەركىن جۋاسبەك پەن ۇيعىر تەاترىنىڭ باسشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءدىلمۇرات باحاروۆ تورقالى توي اياسىندا تۇڭعىش رەت ءوتىپ وتىرعان ونەر مەرەكەسىنە بايلانىستى جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىرىپ, قاتىسۋشىلارعا ساتتىلىك تىلەدى.
تەاتر فويەسىن بويلاي ورىن تەپكەن تانىمدى كورمەگە قازاقستان پرەزيدەنتتىك ارحيۆىنەن جانردىڭ سارا جولىن ايشىقتايتىن تاريحي قۇجاتتار, قۇندى فوتوماتەريالدار قويىلدى. فەستيۆالدىڭ «انارحان» مۋزىكالىق دراماسىمەن اشىلۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار. ءدال وسى قويىلىممەن 1934 جىلى تەاتر شىمىلدىعى تۇرىلگەن. مۋحيتجان ءيزيموۆتىڭ رەجيسسەرلىعىمەن قويىلعان ج.اسيموۆ پەن ا.سادىروۆتىڭ اسەرلى تۋىندىسىن كورەرمەن زور ىقىلاسپەن تاماشالادى. ودان سوڭ ونەرسۇيەر قاۋىمنىڭ نازارىنا م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق دراما تەاترى ەلىك نۇرسۇلتان ۇلىنىڭ رەجيسسەرلىق ەتۋىمەن ع.مۇسىرەپوۆتىڭ اڭىزعا اينالعان «قىز جىبەك» سپەكتاكلىن ۇسىندى. ەرتەڭىنە ساحنا تورىنە حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ شاكىرتتەرىنەن قۇرالعان «جاڭا عاسىر» تەاترىنىڭ ارتىستەرى شىعىپ, «سوڭعى قوڭىراۋ» (ا.ءاشىموۆ, ە.تاشكەنباي) پوەتيكالىق دراماسىن كورەرمەنگە تارتۋ ەتتى.
فەستيۆال بارىسىندا «قازاقستاننىڭ ۇيعىر تەاترى الەمدىك ساحنا ونەرىنىڭ دامۋ مازمۇنىندا» اتتى عىلىمي كونفەرەنتسيا جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. القالى جيىندا تەاتردىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى تىلگە تيەك ەتىلىپ, قازاق كسر جانە كسرو حالىق ءارتىسى, قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى, ۇلى كومپوزيتور قۇدىس قوجامياروۆتىڭ ونەردى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ايرىقشا اتالدى. فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اليمجان تيليۆالدي ونەردىڭ ءاربىر حالىقتىڭ رۋحاني ءوسىپ-وركەندەۋىندەگى رولىنە, ونى نىعايتۋداعى مادەني ءىس-شارالاردىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. ۇيعىر مۋزىكالىق كومەديا تەاترىنىڭ ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى گۋلباحار ناسيروۆا «قۇددىس قوجامياروۆ جانە ۇيعىر تەاترى», ونەرتانۋ دوكتورى, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى نۇرپەيىس باقىت «ۇيعىر تەاتر ونەرىن زەرتتەۋدەگى احمەتجان قادىروۆ ەڭبەكتەرىنىڭ ماڭىزى», ونەرتانۋ كانديداتى, دوتسەنت, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى تەاتر جانە كينو ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى مۇقان امانكەلدى «ۇيعىر تەاترى جانە رەجيسسەر قادىر جەتپىسباەۆ شىعارماشىلىعى», مادەنيەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, «Duniya-art» زاماناۋي ونەر گالەرەياسىنىڭ پرەزيدەنتى اكيمجان گۋليەۆ «ۋيگۋرسكي تەاتر ي حۋدوجنيكي», ونەرتانۋ ماگيسترى, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى ايجان احمەت «ۇيعىر تەاترىنىڭ بۇگىنگى كەلبەتى», ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ «تەاتر ونەرىنىڭ تاريحى مەن تەورياسى» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور, تەاتر سىنشىسى انار ەركەباي «ۇيعىر تەاترىنىڭ تاريحى مەن بۇگىنگى باعىت باعدارى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى.
ۇيعىر حالقىنىڭ الەمدەگى بىردەن-ءبىر كاسىبي تەاترى رەسمي تۇردە 1934 جىلى قىركۇيەك ايىندا كورەرمەن ءۇشىن ءوز ەسىگىن اشتى. بۇگىنگى تاڭدا درامالىق ترۋپپادان باسقا تەاتردا «ناۆا» فولكلورلىق ءانسامبلى, «سادا» جاستار ەسترادالىق ءانسامبلى جانە «رۋحسارا» بي ءانسامبلى جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. 1984 جىلى تەاتر قازاقستاندىق ونەردى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. 2016 جىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا وراي تەاترعا اكادەميالىق مارتەبە بەرىلدى. 2021 جىلى ۇكىمەت تاراپىنان بولىنگەن قارجىعا تەاتردىڭ ساحناسى تولىق قايتا جوندەلىپ, زاماناۋي ۇلگىدەگى جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. بيىل مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى كۇنىنە وراي مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار تەاتر قىزمەتكەرىنە «قۇرمەت» وردەنىن تابىس ەتتى.
توقسان جىلدىق تاريحىندا تەاتر تمد جانە تۇركيا, ماجارستان, فينليانديا, گەرمانيا, ەگيپەت, قىتاي, رۋمىنيا, بولگاريا, پاكىستان جانە پورتۋگاليا ەلدەرىندە حالىقارالىق فەستيۆالدار مەن گاسترولدىك ساپارلارعا بەلسەندى قاتىسىپ, الەمدىك ارەنادا وتاندىق ونەردى كەڭىنەن ناسيحاتتادى. بيىل تەاتردىڭ 90 جىلدىعى اياسىندا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى, تۇركى مادەنيەتىن جانە ونەرىن دامىتۋ حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ «تۇركسوي» قولداۋىمەن ۇيعىر تەاترى ۇجىمى ءساۋىردىڭ 21-28 ارالىعىندا تۇركيا ەلىنىڭ استاناسى انكارادا «ماحمۇد قاشقاري» اتتى تاريحي درامامەن گاسترولدىك ساپاردا بولدى. تۇركى الەمىنىڭ ءتىل ونەرىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتىپ, وركەنىن وسىرگەن عۇلاما ماحمۇد قاشقاري تۋرالى سپەكتاكلدى انكارا كورەرمەندەرى ەرەكشە زەيىنمەن قابىلدادى.
كوپۇلتتى ەلىمىزدىڭ تۇرلاۋلى ونەرىن تەك حالقىمىزعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار الەم جۇرتشىلىعىنا تانىستىرۋ ارقىلى مادەنيەتتىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان ۇجىمنىڭ بۇل باعىتتا قول جەتكىزگەن تابىستارى از ەمەس. ۇزاق جىلدار جەمىستى ەڭبەك ەتكەن سەگىز ونەر ساڭلاعى «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعىمەن ماراپاتتالعان. بۇگىندە تەاتر «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاعىنا يە مايتالماندارىمەن قاتار تالابى تاۋداي تالانتتى جاستارىمەن دە تانىمال.