بالا تاربيەسى مەن ۇرپاق بولاشاعى – اتا-انالاردى الاڭداتاتىن باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى. اقپارات اعىنى مەن تەحنولوگيانىڭ زامانىندا ۇرپاق تاربيەسىنە تەرەڭ ءمان بەرۋ وزەكتى ەكەنى داۋسىز. وسى تاقىرىپتا الەمنىڭ جەتەكشى زەرتتەۋ ورتالىقتارى ءوز ەسەپتەرىن جاريالاپ كەلەدى. بۇگىنگى ماقالادا IPSOS (Institut Public de Sondage d’Opinion Secteur) ۇسىنعان «بولاشاقتا نە بولادى: بالا تاربيەسى» (What the future: parenting) اتتى بالا تاربيەسىنە قاتىستى ەسەبىن ۇسىنامىز. ەسەپتە بۇگىنگى جانە كەلەشەكتەگى اتا-انالاردىڭ نەنى قالايتىنى, بالا تاربيەسىندەگى جاڭا ۇردىستەردىڭ تالداۋى ۇسىنىلادى.
ساۋالناما قورىتىندىسىنا سۇيەنسەك, بالالارىنىڭ ەكران الدىنداعى ۋاقىتىن باقىلاۋ ماڭىزدى دەگەن تۇجىرىممەن اتا-انالاردىڭ 88%-ى كەلىسەدى. جارتىسىنان كوبى (55%) ەكران الدىنداعى ۋاقىتتى شەكتەيدى. اتا-انالاردىڭ 78%-ى بالالار ەكران الدىندا تىم كوپ وتىرعاندىقتان الەۋمەتتىك داعدىلاردى ۇيرەنۋگە جەتكىلىكسىز ۋاقىت ارنايدى دەپ سانايدى. ال 70%-ى تەحنو-عاسىردا اتا-انا بولۋ قيىن دەسە, ونىڭ جارتىسى بالالارىنىڭ جالعىزدىعىنا الاڭدايدى. 18 جاسقا تولماعان بالالارى بار اتا-انالاردىڭ 62%-ى اتا-انا بولۋ ولار كۇتكەننەن دە قيىن ەكەنىن جەتكىزگەن.
بالا تاربيەسىندە تەحنولوگيالار كوپتەگەن ماسەلەنىڭ كوزى سانالعانمەن, ونى كومەكشى قۇرال رەتىندە دە پايدالانۋعا بولادى. جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارى ءار بالانىڭ ديەتا قالاۋى نەمەسە ۋاقىت كەستەسى سياقتى قاجەتتىلىكتەرىن باقىلاۋعا كومەكتەسە الادى. امەريكالىق اتا-انالاردىڭ 57%-ى جي ارقىلى وسى ۇدەرىستىڭ جەڭىلدەگەنىن قالايدى. مىسالى, «OpenAI» كومپانياسى ۇسىنعان «Milo» قوسىمشاسى ماتىندەر, داۋىستىق حابارلامالار جانە كۇنتىزبەلەردەن اقپاراتتى جيناقتاپ, ونى قولدانۋشىعا ەسكە سالىپ وتىرادى.
دەرەككوز: «Ipsos» ساۋالناما قورىتىندىسى. (ساۋالناما 2024 جىلعى 18-22 قاڭتاردا 18 جاسقا تولماعان بالالار مەن بولاشاقتا بالالى بولۋدى جوسپارلاعان 614 ەرەسەكتىڭ اراسىندا جۇرگىزىلگەن)
ەسەپتە كەلتىرىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ءار ءتورت اتا-انانىڭ ۇشەۋى ءوزىنىڭ بالا كەزىمەن سالىستىرعاندا قازىر الاڭداۋشىلىق تۋدىراتىن ماسەلەلەر كوپ دەپ سانايدى. ولاردىڭ قاتارىندا پسيحيكالىق دەنساۋلىق, بۋللينگ, جىنىستىق قاتىناس پەن ادام ساۋداسى بار.
18-34 جاستاعى امەريكالىقتاردىڭ 41%-ى پسيحيكالىق دەنساۋلىق اتا-انا رەتىندە بالالارىن تاربيەلەۋدەگى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە رەتىندە جەتكىزگەن. سونداي-اق اتا-انالار بالالارىنىڭ جوعارى وقۋ ورنىن اياقتاپ, بالالى بولعانىنىڭ ورنىنا ولاردىڭ قارجىلىق تاۋەلسىزدىك پەن جۇمىسىمەن قاناعاتتانۋىن كورگىسى كەلەتىنىن اتاپ وتكەن.
اتا-انالار بالالارىن كەزىندە وزدەرىن وسىرگەندەي تاربيەلەۋ كەرەك پە, الدە باسقاشا جولدى ۇستانعان ءجون بە دەگەن ماسەلەدە ەكىگە بولىنەدى. وزدەرى كورگەن تاربيەنى بالاسىنا بەرۋگە تىرىساتىندار قۇندىلىقتار مەن دىنگە نازار قويسا, باسقاشا ءادىستى تاڭداعاندار ماحاببات, اشىقتىق پەن تارتىپكە كوڭىل بولەدى. اتا-انالاردىڭ كوبى كەزىندە وزدەرى كورگەن تاربيەدەگى قاتاڭ ادىستەردەن باس تارتادى. جاسى كىشى اتا-انالار بالانى وبەكتەپ وسىرسە, جاسى ۇلكەندەۋ اتا-انالار ءوزى كورگەن تاربيە مودەلىن ۇستانۋعا بەيىم.
اتا-انالاردىڭ قالاۋى مەن الاڭداۋشىلىعى ولاردىڭ ۋاقىتى مەن اقشاسىن قالاي جۇمسايتىنىنا عانا ەمەس, برەندتەر مەن ۇيىمدارعا كوزقاراسىن قالىپتاستىرادى. كاسىپكەرلەر مەن ساياساتكەرلەر وسىعان زەر سالۋى قاجەت. مىسالى, «فەررەرو» كومپانياسى اقش-تا «Kinder» تاتتىلەرىن نارىققا قوسقىسى كەلگەندە اتا-انالاردىڭ وزگەرگەنىن بايقاعان. بۇرىن ءۇش ءتۇرلى اتا-انا ءتۇرى بولسا ء(داستۇرلى اۆتوريتارلىق, ءبارىن رۇقسات ەتۋشى جانە وسى ەكى ورتاداعى اتا-انالار توبى), زەرتتەۋ بارىسىندا ولار قازىر اتا-انا تاربيەسىندەگى ودان دا كۇردەلى كوزقاراس پەن مىنەز-ق ۇلىق ۇلگىلەرى بار ەكەنىن جانە اۆتوريتارلىق اتا-انالار توبىنىڭ ازايعانىن انىقتاعان.
زەرتتەۋ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, الەۋەتتى اتا-انالاردىڭ 72%-ى ولاردىڭ بالالى بولۋ شەشىمىنە قىمباتشىلىق, باعا اسەر ەتەتىنىن ايتقان. قازىرگى اتا-انالار ورتا تاپ تابىسىنىڭ تومەندەۋى, اۆتوكولىككە نەگىزدەلگەن ءومىر سالتى جانە گەندەرلىك رولدەردىڭ وزگەرۋى سياقتى قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلىپ جاتىر. سالدارىنان وتباسىنا شاققانداعى بالالاردىڭ سانى ازايىپ نەمەسە كەش تۋىلادى. سونداي-اق جاستار مەن Z ۇرپاعى ءۇشىن كليماتتىڭ وزگەرۋى – وتباسىن جوسپارلاۋ شەشىمىنە اسەر ەتۋشى فاكتوردىڭ ءبىرى. كوپشىلىگى كليماتتىق داعدارىستىڭ سالدارى تۋرالى الاڭداۋشىلىقتان بالالى بولۋدان تارتىنادى.
«Ipsos» ۇسىنعان ەسەپتەگى دەرەكتەر مەن ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر بولاشاق ۇرپاققا تاربيە بەرۋدە بۇگىندە قالىپتاسىپ وتىرعان الەۋمەتتىك ۇدەرىستەردى تۇسىنۋگە, عىلىمي نەگىزدەپ, وڭ شەشىمىن ۇسىنۋعا كومەكشى قۇرال بولا الادى.
ماريا جىلقىشيەۆا,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى