بۇگىنگى استانا تاريحى تەرەڭ دە تولعامالى. بايىرعى اقمولا زيالىلارى, قايراتكەرلەرى كەزەڭ-كەزەڭمەن زەردەلەنە بەرمەك. وسى قالادا شوقاننىڭ تۋعان قارىنداسى ءومىر ءسۇرىپ, سۇيەگى «جاستار» شاعىن اۋدانىنداعى قورىمعا قويىلعانىن بىلەمىز بە؟ سۋرەتتەرى تاريحتى نۇسقاپ وتىراتىن فوتوگراف كونستانتين شاحوۆتىڭ رۋحى شات بولسىن, 1923 جىلى پىشپەككە (قازىرگى بىشكەك) كوشكەنشە كوپ دۇنيەنى اسپابىنىڭ شۇرىپپەسىمەن حاتتاپ كەتىپتى.
سونىڭ ءبىرى – ايگىلى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ تۋعان قارىنداسى بادىعۇلجامال (جۇرت بادىعۇل, بادىعۇل, جامال دەپ تە اتاعان) شىڭعىسقىزىنىڭ فوتو-سۋرەتى. بۇل كىسى ابىلاي قوڭىرقۇلجا ۇلىنىڭ زايىبى بولعان.
كورنەكتى قالامگەر-زەرتتەۋشى جارىلقاپ بەيسەنباي ۇلى «شوقان» اتتى كىتابىندا «سىرىمبەتتەگى ايعانىم شاڭىراعىنا كەلىن بولىپ تۇسكەن شورمانقىزى زەينەپتىڭ دە باۋىرى قۇتتى بولدى. وباعان بويىندا 1835 جىلدىڭ قاراشاسىندا ۇلكەندەرى شوقان دۇنيەگە كەلگەننەن كەيىن وعان جاقىپ (1837), بادىعۇلجامال (1839), راحيا (1841), ابىلماقىجان (1845) سەكىلدى ۇل-قىزى جالعاستى» دەپ جازادى.
«تەڭ تەڭىمەن, تەزەك قابىمەن» دەگەندەي, اعا سۇلتان شىڭعىس ءۋالي ۇلىنىڭ قىزىنا تاريحي تاۋكە حان تۇقىمىنان تارايتىن اعا سۇلتان قوڭىرقۇلجا قۇدايمەندى ۇلىنىڭ قۇدا ءتۇسۋى زاڭدى ەدى. ونىڭ ۇستىنە كۇيەۋ بالانىڭ ەسىمى ابىلاي بولعانى دا ءىرى اۋلەتتى ءاۋ باستان قادىر تۇتقانىن كورسەتسە كەرەك.
ەل اراسىندا اتاقتى اقان سەرىنىڭ «قالقا بالا» اتتى ءانى وسى بادىعۇلجامالعا ارنالعان دەگەن دە دەرەك بار (تۋىندىدا «باسى «جۇم», ورتاسى «ميم», اياعى ء«لام» دەپ مەڭزەگەن ەسىم – «جامال»).
بادىعۇلجامال شىڭعىسقىزىنان الاش قايراتكەرى حايرەتدين بولعانبايدىڭ (1894–1937) جارى راحيما عالياكبارقىزىنىڭ (حالفينا) اناسى ءماستۋرا تۋادى. جالپى, شوقاننىڭ بۇل قارىنداسى دۇنيەگە ءتورت ۇل (سۇلتان, ناقىش, مۇقىش, شاكىش), ەكى قىز ء(ماستۋرا, ماعيدا) اكەلىپتى.
سابىر ءشارىپ,
PhD