"ەگەمەن قازاقستاننىڭ" ارناۋلى بەتى
«نۇرلى جول» – تۇراقتى دامۋعا العىشارت جاسايتىن باعدارلاما
الەمدىك ەكونوميكانىڭ تۇراقسىزدىعى جانە قازىرگى جاعدايدىڭ ۋشىعا ءتۇسۋى ەل ەكونوميكاسىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن الدىن الا شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ تاريحي ماڭىزى تەرەڭ حالىققا ارناعان «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىندا الدىمىزعا اۋقىمدى مىندەتتەر قويىپ, ناقتى مەرزىمىن بەلگىلەپ بەردى جانە «ىرعالۋعا ۋاقىت جوق» دەگەندى دە كەسىپ ايتتى. سوندىقتان دا «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قازاقستان ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ ىرگەلى قۇرالى بولا وتىرىپ, سونىمەن بىرگە, ەكونوميكانىڭ ءوسىمىن دە ىنتالاندىراتىن تۇعىر بولۋى ءتيىس. بۇل رەتتە, ۇلتتىق قوردا جيناقتالعان رەزەرۆىمىز ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءارى قاراي تۇراقتى دامۋىنا نەگىز قالايتىن بولادى. ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ دىڭگەگى قىزمەتىن اتقارۋى ءتيىس بولىپ تابىلاتىن بيزنەستى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن قولداۋ وتە ورىندى بولاتىنى تاعى ءسوزسىز. پروبلەمالىق كرەديتتەر قورىن قوسىمشا كاپيتالداندىرۋ ءۇشىن قارجى ءبولۋ – قازاقستاننىڭ كرەديتتىك رەيتينگىنە وڭ ىقپال ەتىپ, ينۆەستيتسيالىق كليماتىن جاقسارتادى جانە بانك سەكتورىنىڭ باسەكەلەستىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ال ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىن شەشىپ قانا قويماي, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, سونىمەن بىرگە, ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا وزىندىك ىقپالىن تيگىزەتىن بولادى. پرەزيدەنت تاريحي قۇجاتتا قازىرگى زامانعى قاۋىپتەرگە ناقتى جاۋاپ بەرىپ, الەمدىك ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق رىنوكتارداعى ورىن الىپ وتىرعان جاھاندىق پروبلەمالارعا قاراماي, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. ال بۇل تاپسىرمانى بۇكىل ەلىمىز بولىپ ورىنداۋ ەرتەڭىمىزگە سەنىممەن قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى كۇمانسىز. ءارى بۇگىنگى الەمدەگى كۇردەلى جاعدايلار ەل حالقىنان وسى ۇدەدەن شىعۋدى تالاپ ەتەدى. ولگا پەرەپەچينا, سەنات دەپۋتاتى.اسىقساق تا, اپتىقپايىق
«اق جول» بالالار اۆتوكرەسلولارى تۋرالى نورمانى قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى – ءماجىلىستىڭ سوڭعى وتكەن پلەنارلىق وتىرىسى بارىسىندا پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆتىڭ اتىنا ءتيىستى دەپۋتاتتىق ساۋالدى م.قازبەكوۆا جاريالادى. وندا بىلاي دەلىنەدى: «قۇرمەتتى كارىم قاجىمقان ۇلى! «جول قوزعالىسى تۋرالى» زاڭداعى سوڭعى وزگەرىستەرگە, سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جول قوزعالىسىنىڭ جاڭا ەرەجەلەرىنە سايكەس, 12 جاسقا دەيىنگى بالالاردى ارنايى ۇستاپ قالاتىن قۇرىلعى نەمەسە بالالاردى تۇيمەلەيتىن قاۋىپسىزدىك بەلبەۋىنسىز تاسىمالداۋعا تىيىم سالاتىن نورما كۇشىنە ەنگەنى بەلگىلى. وسى نورمانى قابىلداۋ قاجەتتىگىنىڭ باستى دالەلى بالالاردى اۆتوكولىكتەرمەن تاسىمالداۋ كەزىندەگى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2014 جىلى قازاقستاندا كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردىڭ قاتىسۋىمەن بولعان جول-كولىك وقيعالارى سالدارىنان 89 بالا قازا تاۋىپ, 1704-ءى ءارتۇرلى دەڭگەيلى اۋىرلىقتا زاقىمدانعان. 2015 جىلعى قاڭتار ايىنىڭ 7-ءسى كۇنى جول اپاتى سالدارىنان 6 بالا قازا تاپسا, 17-ءسى جاراقات العان. ءىس جۇزىندە وسىنداي وقيعالاردىڭ بالالار اۆتوكرەسلولارىن ورناتۋ تالاپتارىن قويۋعا الىپ كەلگەنى انىق جانە ول ۇلكەن قوعامدىق رەزونانس تۋعىزىپ وتىر. ول نەگىزسىز دە ەمەس, ارينە. بۇگىنگى تاڭدا, كازتاگ-تىڭ حابارلاۋى بويىنشا, رەسپۋبليكامىزدا 4,5 ملن. اۆتوكولىك تىركەلگەن. ەگەر دە, ءاربىر ءتورتىنشى اۆتواۋەسقويدىڭ 12 جاسقا دەيىنگى بالاسى بار دەپ بولجاساق, وندا ساتۋدا ءبىر مەزەتتە 1 ملن. اۆتوكرەسلوعا دەيىن بولۋى ءتيىس. بۇل مۇمكىن ەمەس قوي! ال ەگەر دە ءبىر وتباسىندا ءۇش نە ودان دا كوپ بالا بولسا شە؟ ولار ءۇشىن ءبىر جولعى شىعىندانۋ تىم قىمباتقا سوعادى. بۇعان قوسا شاعىن نەمەسە ۇنەمدى اۆتوكولىكتەرگە بىردەن بىرنەشە كرەسلو ورناتۋ دا مۇمكىن ەمەس, سىيمايدى. اقىر سوڭىندا نارىقتا ۇلكەن دۇربەلەڭ شىقتى, سەبەبى, اۆتوكرەسلولارعا الىپساتارلىق باعا قالىپتاستى. وسىلايشا, زاڭ مەن ەرەجە تالاپتارىن دەرەۋ ورىنداۋ مۇمكىن بولماي وتىر جانە دە جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ كوبەيۋىنە العىشارتتار جاسالۋدا. ويتكەنى, بالالارى بار ازاماتتاردى تاسىمالداۋدان تاكسي جانە جولاي جۇرەتىن باعىتتاس اۆتوكولىكتەر باس تارتۋدا, نە بىرقاتار جاعدايلاردا تاكسيلەر پاركتەرى ءجۇرۋ قۇنىنا بالالار كرەسلولارىن ورناتقانى ءۇشىن 200-300 تەڭگە قوسىمشانى كىرگىزە باستادى. اتالعان نورما, اسىرەسە, اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن ەرەكشە پروبلەما تۋدىرىپ وتىر, سەبەبى, ولاردىڭ كەز كەلگەن كەزدە جولاي جۇرەتىن باعىتتاس اۆتوكولىكتەردى پايدالانىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. بالا جاسىن شەكتەۋ بويىنشا دا ماسەلە بارشىلىق. مىسالعا, بەلگيا مەن دانيادا بالالاردى ۇستاپ قالاتىن قۇرىلعىلاردى تەك 3 جاسقا دەيىنگى بالالار, ال جاپونيادا 6 جاسقا دەيىنگى بالالار عانا مىندەتتى تۇردە پايدالانۋى ءتيىس. فينليانديادا بالالارعا 3 جاستان 12 جاسقا دەيىن اۆتوكرەسلو قولدانۋ ۇسىنىلعان, بىراق ول مىندەتتى بولىپ تابىلمايدى. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا «اق جول» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى ەۋروپالىق ءتاجىريبەنىڭ نەگىزىندە بالالارعا اۆتوكرەسلولاردى 7 جاسقا دەيىن (12 جاسقا دەيىن ەمەس) قولدانۋدى ءۇزىلدى-كەسىلدى تالاپ ەتتى, بىراق, اقىر سوڭىندا ءىىم اتىنان زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىنىڭ كوزقاراسى باسىم ءتۇستى. قۇرمەتتى كارىم قاجىمقان ۇلى, جوعارىدا ايتىلعانداردى قاراستىرا وتىرىپ, «اق جول» كدپ دەپۋتاتتىق فراكتسياسى مىنا ماسەلەنى قاراۋدى وتىنەدى: بىرىنشىدەن, جوعارىدا ايتىلعان نورمالاردى جانە اۆتوكولىكتەردى بالالار كرەسلولارىمەن جابدىقتاۋدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 12 ايعا وتپەلى كەزەڭ بەلگىلەۋ قاجەت. مىسالى, 2006 جىلى رەسەيدە وسىنداي نورمانى كۇشىنە ەنگىزۋ ءبىر جىلعا دەيىن كەيىنگە قالدىرىلدى. ەكىنشىدەن, 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى اۆتوكرەسلولارمەن قامتاماسىز ەتۋدى مىندەتتەپ, بەلگىلەنگەن مەرزىم ىشىندە وسى زاڭنىڭ نورمالارىن قايتا قاراۋ, ال 6-12 جاسقا دەيىنگى بالالارعا وسى نورمانى ۇسىنبالى ەتىپ جاساۋ كەرەك».تاس جولدى جوندەۋگە كومەك كەرەك
اتىراۋ – تاريحى تەرەڭ, شەجىرەسى – باي, تالاي ۇلىلار كىندىك كەسكەن كيەلى ءوڭىر. جىلىوي اۋدانىندا اقمەشىت دەيتىن قاسيەتتى مەكەن ورىن تەپكەن. كيەلى اقمەشىت جەرىندە ءحىح عاسىردىڭ باس كەزىندە, جەم وزەنىنىڭ وڭتۇستىك بەتىندە, بيىك توبەنىڭ باسىندا ورنالاسقان بەكەت اتا سالعان جەر استى مەشىتى بار. بۇل – بەكەت اتانىڭ كىندىك قانى تامعان قاسيەتتى جەر. اتاسى جانالى, اكەسى مىرزاعۇل مەن اناسى ءجانيا, ۇلى توعاي ماڭگىلىك تىنىستاعان مەكەن بۇل. اقمەشىت – وتكەن عاسىردىڭ اسەم ورنەگىندەي جانە بۇگىنگى مەشىتتەردىڭ دە كورىكتىسىنىڭ ءبىرى. وسى كيەلى جەرگە سىيىنىپ, بابانىڭ باسىنا تۇنەپ, ونىڭ رۋحى جەلەپ-جەبەي ءجۇرسىن دەگەن سەنىممەن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, ودان قالسا, كورشىلەس رەسەي جەرى مەن وزگە دە شەتەلدەردەن جىلىنا سان مىڭداعان حالىق ءتاۋ ەتۋگە بارادى. وكىنىشكە قاراي, قانشا جۇرت بابانىڭ باسىنا جەتۋ ءۇشىن جول ازابىن تارتىپ كەلەدى. ويتكەنى, بابانىڭ باسىنا بارار جولدى, ءتىپتى, جوق دەۋگە بولادى. ۇلت بولىپ ۇيىعانىمىزدىڭ بەلگىسى رەتىندە, ارعى-بەرگى تاريحىمىزدىڭ ءىرى تۇلعالارىنا باعا بەرۋدىڭ ناقتى تاريحي مۇمكىندىكتەرى اشىلعان تۇستا, ءبىز بارىمىزدى باعالاي ءبىلۋدى ۇيرەنۋ ءۇشىن وسىنداي وزىپ تۋعان ارداقتىلارىمىزدى, رۋحاني كوسەمدەرىمىزدى ەسىمىزدەن تىس قالدىرماۋىمىز كەرەك. قازىرگى تاڭدا ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ كيەلى جەرلەرى مەن ۇلتجاندى بابالارىمىزدىڭ تاريحىن وسكەلەڭ ۇرپاققا جەتكىزۋدىڭ ماڭىزى زور. وسى ورايدا, قۇلسارى – اقكيىزتوعاي ارالىعىنداعى 34 شاقىرىم تاسجولدى جوندەۋدەن وتكىزىپ, اقكيىزتوعاي – اقمەشىت ارالىعىنداعى 31 شاقىرىم قازبا جولدىڭ /گرەيدەر/ ورنىنا تاس جول سالۋعا, ءسويتىپ, بابالاردىڭ باسىنا بارۋشىلاردىڭ كەدەرگىسىز جەتۋىنە جاعداي جاساۋ ءۇشىن ۇكىمەت تاراپىنان كومەك كەرەك. ەركىن شپانوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.قاجەتتىلىك تۋىنداتقان قۇجات
ءماجىلىستىڭ ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى الەكساندر ءميليۋتيننىڭ جەتەكشىلىگىندە «اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جاڭا رەداكتسياسىنىڭ تانىستىرىلىمى بولدى. وندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان جاقساليەۆ بايانداما جاسادى, دەپ حابارلادى وسى پالاتانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. ەل ۇكىمەتىنىڭ 2014 جىلعى زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ جوسپارىنا سايكەس (ۇكىمەتتىڭ 2013 جىلعى 31 جەلتوقسانداعى №1547 قاۋلىسىمەن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى: «اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ تۋرالى» (جاڭا رەداكتسياسى) جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭداردىڭ جوبالارىن ازىرلەدى, دەدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ءوزىنىڭ سوزىندە. سودان كەيىن ول زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ نەگىزى تۋرالى باياندادى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا «اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ تۋرالى» قولدانىستاعى زاڭ 15 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن ءبىلىم مەن تاجىريبەنىڭ دەڭگەيى, اتوم ونەركاسىبىنىڭ جاي-كۇيى جانە رەسپۋبليكادا سول كەزدە بولعان يادرولىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ نەگىزىندە ازىرلەنگەن جانە قابىلدانعان. وتكەن مەرزىم ىشىندە رەسپۋبليكا اتوم سالاسىنداعى بىرنەشە حالىقارالىق كونۆەنتسيالارعا قوسىلىپ, ەلدىڭ زاڭناماسىندا بىرقاتار وزگەرىستەر جيناقتالعان, سونداي-اق, اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ كەزىندە قاۋىپسىزدىكتى رەتتەۋدەگى كەمشىلىكتەر مەن كەمىستىكتەر انىقتالعان. سوندىقتان قولدانىستاعى زاڭنىڭ جاڭا رەداكتسياسىن قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋىنداپتى. ەندى جاڭا جوبادا: اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت پايدالانۋ كەزىندە جانە اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جاعدايلارىندا قاۋىپسىزدىكتى ءتيىستى دارەجەدە قامتاماسىز ەتۋ جانە حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن قورشاعان ورتانى ءتيىمدى قورعاۋ; يادرولىق قىزمەتتىڭ قاۋىپسىزدىگى بويىنشا قۇجاتتى حالىقارالىق تالاپتارمەن ۇيلەستىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر ەكەن. ال قابىلداناتىن زاڭ جوبالارىنىڭ قولدانىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن شىعىستار تالاپ ەتىلمەيتىن كورىنەدى. زاڭ جوبالارىن قابىلداۋ تەرىس الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق سالدارلارعا اپارىپ سوقپايدى ەكەن. ەندى اتالعان زاڭ جوباسى دەپۋتات شاۆقات وتەمىسوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن جۇمىس توبىندا قارالاتىن بولادى.شالاجانسار رەفورمالار
نەمەسە قازاقستانعا قازىر 12 جىلدىق ەمەس, 11 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ءتيىمدى
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭدەردەن باستاپ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ مەن ءبىلىمدى دە بىلىكتى ۇرپاق تاربيەلەۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ كەلە جاتىر. ەلباسىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىنىڭ ەكونوميكالىق قيىندىقتارىنا قاراماستان, ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردى جاپپاي كومپيۋتەرلەندىرۋگە كوشىرۋگە باستاماشى بولۋى, دارىندى جاستاردىڭ «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى شەتەلدەردىڭ بىلىكتى وقۋ ورىندارىنان ءبىلىم الۋلارىنا جاعداي جاساۋى, قازاقستاندا 100 مەكتەپ سالۋ سياقتى باعدارلامالارى جانە دە جىل سايىن ءبىلىم سالاسىنا مول قارجى ءبولىنىپ تۇرۋى قازاقستاندىق ءبىلىم جۇيەسىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتتى. سونىڭ ءبىر ايعاعىنداي, سوڭعى 23 جىلدا ەلىمىزدە 1150 ورتا مەكتەپ جاڭادان سالىنعاندىعىن اتار ەدىك. مۇنشا مەكتەپتى بۇرىنعى كەڭەستەر وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان باسقا بىردە-ءبىر مەملەكەت سالماعان ەكەن. قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ ءجۇيەسى – ۇزدىكسىز رەفورمالانىپ, ءتۇرلى ەكسپريمەنتتەر كوپ جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ ءبىرى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن جۇرگىزىلگەن تولاسسىز رەفورمالار وتاندىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرە الدى ما؟ بارلىق مەكتەپتەرىمىزدى كەزىندە ءبىزدىڭ ۇرپاقتىڭ تۇسىنە دە كىرمەگەن كومپيۋتەرلەر مەن ينتەراكتيۆتى تاقتالارمەن جابدىقتاعانىمىزبەن, ۇرپاقتارىمىزدىڭ ءبىلىم دەڭگەيلەرى ءوستى مە؟ ءبىزدى مازالاعان وسى ءبىر ساۋالدارىمىز نەگىزسىز دە ەمەس سەكىلدى. ويتكەنى, بۇۇ-نىڭ جوعارى بىلىكتى ماماندارى مەن ساراپشىلارى جاريالاعان «جاھاندىق بايانداماسىندا» بالالاردى ورتا بىلىممەن قامتۋ بويىنشا قازاقستان الەمدەگى 142 مەملەكەتتىڭ اراسىندا 18-ءشى ورىندى يەمدەنگەنىمەن, ال ءبىلىمنىڭ ساپالىق كورسەتكىشى بويىنشا ءبىز 144 مەملەكەتتىڭ اراسىندا 101-ءشى ورىندا تۇر ەكەنبىز. بۇل – وتە تومەن كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. سونداي-اق, ءوز ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز ساراپشىلارى جۇرگىزگەن ساۋالدامالار دەرەگىنە سۇيەنسەك, ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 70%-ى «مەكتەپتە العان بىلىمدەرىنىڭ» ءومىردە قاجەتسىز ەكەندىگىن ايتقان. بۇل دا ويلاندىراتىن جاعداي بولسا كەرەك. ءسوز جوق, قازاقستاننىڭ قازىرگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ءالى دە بولسا شەشىلمەگەن تۇيتكىلدى دە وزەكتى ماسەلەلەرى كوپ, ەڭ كۇردەلى سالالاردىڭ ءبىرى بولىپ قالىپ وتىر. سوعان قاراماستان, سوڭعى جىلدارى مينيسترلىك قازاقستاننىڭ ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنا كوشىرۋ ماسەلەسىن ءجيى كوتەرىپ كەلەدى. 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنا كوشەمىز دەپ قانشالىقتى تالاپتانعاندارىمەن, بىرىنشىدەن, 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ تولىققاندى بىردە-ءبىر نورماتيۆتىك قۇجاتى ءالى دايىن ەمەس. ەكىنشىدەن, ەلىمىزدەگى اپاتتىق جاعدايدا تۇرعان جانە ءۇش اۋىسىمدا جۇمىس ىستەيتىن مەكتەپتەردى جويا الماي جاتىپ, 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ ازىرگە كوڭىلگە قونا دا بەرمەيدى. ءۇشىنشىدەن, ەلىمىزدەگى قازىرگى 11 جىلدىق مەكتەپتەردى وقۋلىقتارمەن تولىق قامتاماسىز ەتە الماي جاتقانىمىزدا, 12 جىلدىق مەكتەپتەردى وقۋلىقتارمەن قالاي قامتاماسىز ەتە الامىز؟ بۇل دا ويلاناتىن ماسەلە بولسا كەرەك. تورتىنشىدەن, 12 جىلدىق مەكتەپتەردىڭ 11-12-ءشى بەيىمدىلىك سىنىپتارىندا بىلىكتى ماگيسترلەر ءبىلىم بەرۋلەرى كەرەك. ال, ولار بىزدە بار ما؟ مەكتەپتەرىمىزدى قاجەتتى ماگيستر ماماندارىمەن قازىرگى تاڭدا قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن دە ەمەس. بەسىنشىدەن, ەلىمىزدە سوڭعى ەكى جىلدان بەرى قىرۋار قارجى ءبولىنىپ, وسى 12 جىلدىق ستاندارت بويىنشا تاجىريبە جۇرگىزىلىپ جاتقان ەلۋدەن استام مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تاعدىرى قالاي بولماقشى؟ وسى تاجىريبە مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارىنا قانداي اتتەستات, 11 جىلدىقتىڭ با, جوق الدە 12 جىلدىق ءبىلىم اتتەستاتتارى بەرىلە مە؟ ءبىزدىڭ وسى پايىمداۋلارىمىز قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن ءتيىمدى ءارى بۇگىنگى كۇننىڭ وسكەلەڭ تالاپتارىنا ساي كەلەتىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ جوق بولۋىنا بايلانىستى سالاعا ءبولىنىپ جاتقان قىرۋار قارجى بەكەردەن-بەكەر, ەش پايداسى جوق وقىتۋ ىسىنە جۇمسالىپ جاتقان جوق پا دەگەن ويعا دا جەتەلەيدى. الەم بويىنشا قالىپتاسىپ وتىرعان قازىرگى ەكونوميكالىق كۇردەلى جاعدايدى جانە ەل بيۋدجەتى قارجىسىنىڭ بۇرناعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما قىسقارۋىنا بايلانىستى قازاقستانداعى قازىرگى 11 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنىڭ ىشكى مازمۇنىن الەمدىك ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە سايكەستەندىرۋ ارقىلى قارجىنى كوپ تالاپ ەتەتىن 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋدى توقتاتقاندى ءجون دەپ سانايمىز. ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ 11 جىلدىق قازىرگى جۇيەسى مەملەكەت ءۇشىن دە, ورتا ءبىلىم الۋشىلار ءۇشىن دە ەڭ ءتيىمدى جولى بولىپ قالاتىنى انىق. مۇرات باقتيار ۇلى, سەنات دەپۋتاتى.قادىر تۇتايىق, قۇرمەتتەيىك
2015 جىلعى 9 مامىردى ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىسكە 70 جىل تولادى. بۇل – قازاقستاندا جوعارى دەڭگەيدە اتالىپ وتەتىن ايتۋلى داتالاردىڭ ءبىرى. سوعىس جىلدارىندا اعا ۇرپاق مايداندا دا, تىلدا دا ەرلىكتىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن جوعارى دەڭگەيدە اتاپ وتە وتىرىپ, ومىردەن وتكەن, ارامىزدا جۇرگەن مايدانگەرلەرگە لايىقتى قۇرمەت كورسەتىلۋى كەرەك ەكەندىگىن ايتتى. ۇرىس دالاسىندا جانكەشتى ەرلىك كورسەتكەن باتىرلارعا تاريحتان لايىقتى ورىن بەرۋ دە, ولاردىڭ قاھارماندىعىن دارىپتەۋ دە ماڭىزدى. وسىنداي باتىر بابالاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, گەنەرال سابىر ومارحان ۇلى راقىموۆ. ول 1902 جىلدىڭ 25 قاڭتارىندا قازىرگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قازىعۇرت اۋدانىندا تۋعان. ۇلتى – قازاق. 1917 جىلدان باستاپ تاشكەنت قالاسىنداعى بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ, 1925 جىلى باكۋدەگى بىرىككەن اسكەري مەكتەپتى بىتىرگەن. سابىر راقىموۆ – ورتالىق ازيا مەن قازاقستان اسكەريلەرىنىڭ ىشىنەن شىققان, 1941-1945 جىلدارى ءۇش بىردەي اتقىشتار ديۆيزياسىن (ونىڭ ەكەۋى گۆارديالىق) باسقارعان ساناۋلى اسكەري باسشىلاردىڭ ءبىرى. مايدانداعى كورسەتكەن ەرلىكتەرى ءۇشىن ءتورت رەت قىزىل تۋ وردەنىمەن, جوعارى دەڭگەيدەگى اسكەري باسشىلارعا بەرىلەتىن ءىى دارەجەلى سۋۆوروۆ, ءىى دارەجەلى كۋتۋزوۆ وردەندەرىمەن, «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. سوعىس باستالعالى قان مايداننىڭ ورتاسىندا جۇرگەن گەنەرال س.راقىموۆ 1945 جىلدىڭ 26 ناۋرىزىندا قاھارماندىقپەن قازا تاپتى. كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن وعان 1965 جىلى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. س.راقىموۆ – قازاق پەن وزبەك حالقىنا ورتاق باتىر. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا باتىردىڭ 110 جىلدىعى اتاپ ءوتىلىپ, شىمكەنت قالاسىندا ەسكەرتكىشى قويىلدى, عىلىمي كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى, قازىعۇرت اۋدانىنداعى كوكىبەل اۋىلدىق وكرۋگىنە س.راقىموۆتىڭ اتى بەرىلدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, س.راقىموۆتىڭ ەرلىگىن, وتانسۇيگىشتىگىن دارىپتەۋ, ونىڭ اتىن ماڭگىلىك تاريحتا قالدىرۋ شارالارى قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جۇرگىزىلۋى كەرەك. كەيدە, جەڭىس تۋرالى مىڭ رەت ايتقاننان گورى, ءبىر باتىردىڭ ەرلىگىن ۇلگى ەتە وتىرىپ مىڭداعان جاستى وتانسۇيگىشتىككە, پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋگە بولادى. سوندىقتان ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىنا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, گەنەرال س.راقىموۆتىڭ ءومىر جولىن, قاھارماندىعىن زەرتتەپ, لايىقتى قۇرمەت كورسەتۋ شارالارىن قوسۋدى; س.راقىموۆتىڭ ءومىرى مەن ەرلىگى, اسكەري قولباسشىلىعى تۋرالى دەرەكتى, مۇمكىن بولسا, كوركەم فيلم ءتۇسىرۋدى; استانا, الماتى قالالارىندا ەسكەرتكىش ورناتۋدى; استانا, الماتى قالالارىندا لايىقتى كوشەلەردىڭ بىرىنە, اسكەري بولىمدەر مەن الەۋمەتتىك مەكەمەلەرگە س.راقىموۆتىڭ اتىن بەرۋدى ۇسىنامىز. بۇل شارالار – 2015 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاساتىن جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان جانە باتىردىڭ رۋحىنا باعىشتالعان, جاستاردىڭ رۋحاني دارەجەسىن كوتەرەتىن ايتۋلى شارالاردىڭ ءبىرى بولاتىنى داۋسىز. ءالي بەكتاەۆ, سەنات دەپۋتاتى.فوتوكۇندەلىك
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.