قاز كسر مەليوراتسيا جانە سۋ شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندە اعا سۋ ينجەنەرىنەن مينيستر لاۋازىمىنا دەيىنگى قىزمەت باسپالداقتارىن ادال ەڭبەگىمەن ءجۇرىپ وتكەن ناريمان قىپشاقباي ۇلىنىڭ ءومىر جولى سۋ سالاسىن دامىتۋمەن تىعىز بايلانىستى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى جىلدارى سۋ رەسۋرستارى جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەت توراعاسى قىزمەتىن اتقارعان ايتۋلى تۇلعا – قازىر مەملەكەتارالىق سۋ شارۋاشىلىعى كوميسسياسىنىڭ عىلىمي-اقپاراتتىق ورتالىعى قازاق فيليالىنىڭ ديرەكتورى. جاقىندا پرەزيدەنت جارلىعىمەن ناريمان قىپشاقباي ۇلى «وتان» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. سۋ شارۋاشىلىعى ارداگەرىمەن سالانىڭ احۋالى تۋرالى اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
قايراتكەر ناريمان قىپشاقباي ۇلى اڭگىمەسىن جەكە مۇراعاتىندا ساقتالعان سىرداريا مەن ءامۋداريا جاعالاۋىن تىرشىلىك ەتكەن اتا-بابالارىمىزدىڭ سۋدى تۇتىنۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىنە قاتىستى «سۋ شاريعاتى» زاڭىن تانىستىرۋدان باستادى. تۇركىستان وڭىرىندەگى سۋدى پايدالانۋ ءتارتىبىن قاراستىراتىن بۇل زاڭ 205 باپتان تۇرادى. كاسىبي زاڭگەرلەر اراب قارپىندە جازىپ قالدىرعان زاڭ ورىس تىلىنە («ۆودنىي شاريات») ءتارجىمالانىپ, 1924 جىلى قىركۇيەكتە تاشكەنتتە شىعاتىن تۇركىستان سۋ شارۋاشىلىعى باسقارماسى حابارشىسىندا باسىلىپتى.
– سۋعا قاتىستى وسى زاڭعا كەڭەس وداعى تۇسىندا مۇسىلمان يدەولوگياسى رەتىندە قاتاڭ تىيىم سالىنعان ەدى. مۇندا سىرداريا مەن ءامۋداريا, تيگر, ەفرات وزەندەرىن پايدالانۋ ءتارتىبى تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان. سۋ زاڭى سۋدىڭ قاي عاسىردا دا ادامزات ءۇشىن ماڭىزدى رەسۋرس بولعانىن كورسەتەدى. ال ونى ءتيىمدى پايدالانۋ جىل وتكەن سايىن كۇردەلەنىپ بارادى. ەلىمىزدەگى سۋ باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تاريحى تۇركىستان رەسپۋبليكاسى كەزىنەن باستاۋ الاتىنىن ەسكەرسەك, 1918 جىلى تۇركىستان سۋ شارۋاشىلىعى, 1924 جىلى تۇركىستان رەسپۋبليكاسى تاراعاننان كەيىن 1925 جىلى قازاقستاننىڭ سۋ شارۋاشىلىعى مەكەمەسى قۇرىلعانى بەلگىلى. 1992 جىلى ەلىمىز قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان جانە رەسەيمەن حالىقارالىق سۋ كەلىسىمىنە قول قويىپ, قۇجات وسى ەلدەردىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ورتالىق ازيا ەلدەرى ىشىندە سۋ كودەكسىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قازاقستان قابىلدادى. ترانسشەكارالىق وزەندەردى پايدالانۋ, ارالدى قۇتقارۋ, كاسىبي ماماندار دايارلاۋ, گيدروتەحنيكالىق نىساندار جۇمىسىن قاداعالاۋ, سۋ شارۋاشىلىعىندا عىلىمدى دامىتۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بارىسى زەرتتەلىپ, جولعا قويىلدى. الايدا سوڭعى وتىز جىلدان استام ۋاقىتتا بۇل جۇيە ىدىراپ, سۋ جۇيەسى توزۋعا اينالدى.
– پرەزيدەنت شەشىمىمەن بىلتىر سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى قۇرىلدى. بىرقاتار ماماندار ەلىمىزدەگى تاسقىننىڭ سالدارىن سۋ جۇيەسىن باسقاراتىن ءتيىستى سالانىڭ بولماعاندىعىمەن بايلانىستىرادى. بيىلعى سۋ تاسقىنىنا قالايشا جول بەرىلدى؟
– سۋدىڭ ارناسىنان تاسۋى, قار ەرۋى جىلدا قايتالاناتىن تابيعاتتاعى قالىپتى قۇبىلىس. دەسەك تە, كليماتتىق ءارى گەوساياسي احۋال سۋدىڭ ستراتەگيالىق رەسۋرس ەكەنىن ءار كەز ەسىمىزگە سالىپ كەلەدى. بيىل بىرقاتار وبلىستىڭ سۋ استىندا قالىپ, سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الا الماۋىمىزدىڭ بىرقاتار سەبەبى بار. ەگەمەندىك العان العاشقى جىلداردا ەكونوميكالىق داعدارىس, اقشا جەتىسپەۋشىلىگىنەن كوپتەگەن سالا قۇلدىرادى. سۋ شارۋاشىلىعى دا وسى داعدارىستىڭ قامىتىن كيدى. ەلىمىزدىڭ قان تامىرى ىسپەتتى مىڭداعان شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتقان سۋ قۇبىرلارى, وندىرىستەر, سۋ بەرەتىن, قابىلدايتىن نىسانداردىڭ جۇمىسى ناشارلادى. كانالدارعا قۇم تولدى, ءشوپ, قامىس ءوستى, قۇرىلعىلار توزدى. جاعاسى جۇماق, اۋاسى تازا اڭ مەن قۇستىڭ مەكەنىنە اينالعان توعايلى سۋ قويمالارى جەكەمەنشىككە ساتىلىپ كەتتى. ولاردىڭ جۇمىسىنا كاسىبي ماماندار ارالاسا الماي قالدى. سالدارى ءالى تولىق زەرتتەلە قويماعان قازىرگى جەتىسۋ وبلىسىنداعى قىزىلاعاشتا بولعان سۋ تاسقىنى سوعان دالەل. بۇرىنعى جىلداردا سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋمەن وبلىستىق, اۋداندىق دەڭگەيدەگى مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاي قولداۋعا يە سۋ شارۋاشىلىقتارى اينالىساتىن. كەيىننەن ولاردىڭ جاعدايى سۋ تۇتىنۋشىلاردان جيناعان قارجىعا تاۋەلدى بولىپ قالدى. بىراق ودان جينالعان ميللياردتاعان قارجى سۋ نىساندارىن جاڭارتۋ, جوندەۋگە ەمەس, استانا ماڭىنداعى ءىرى كورپوراتسيالاردى دامىتۋعا جۇمسالىپ, سۋ عيماراتتارى, نىساندارى يەسىز قالدى. كاسىبي مامانداردىڭ كۇنكورىستىڭ قامىمەن باسقا سالاعا كەتىپ قالعانىنا وبلىستاردى سۋ باسقاندا ناقتى كوزىمىز جەتتى.
مەملەكەت باسشىسى الداعى بەس ايدا زارداپ شەككەن وڭىرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىن اياقتاۋدى تاپسىردى. ەندى پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي وبلىستىق, اۋداندىق دەڭگەيدەگى سۋ شارۋاشىلىقتارىنىڭ جۇمىسىن قولعا الىپ, سۋ جۇيەسىنە بولىنگەن قارجى سونىڭ يگىلىگىنە جۇمسالۋعا ءتيىس.
– بيىل ءساۋىر ايىندا شىمكەنتتە سىرداريا سۋ جۇيەسىن پايدالانۋعا قاتىستى بەس مەملەكەتتىڭ سۋ مينيسترلەرى قاتىسقان جيىن ءوتتى. ۇلكەن وزەندەر بويىندا تىرشىلىك ەتىپ وتىرعان تۇرعىندار ءۇشىن بۇل جيىندا قانداي جاعىمدى جاڭالىق ايتىلدى؟
– قىرعىزستان, وزبەكستان, تۇرىكمەنستان, تاجىكستان, قازاقستان اراسىنداعى سۋدى پايدالانۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق كەلىسىمىنىڭ وتىز جىلدان استام تاريحى بار. كەزىندە وسى كوميسسيانىڭ جۇمىسىنا قازاقستان مۇرىندىق بولىپ, مەملەكەتارالىق وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرسىن پايدالانۋ, قورعاۋ كەلىسىمدەرىنە قول قويىلعان ەدى. بۇگىندە قازاقستاندى قىرعىزستانمەن – شۋ, تالاس, وزبەكستان, تاجىكستان, قىرعىزستانمەن سىرداريا, رەسەيمەن – ەدىلدەن ەرتىسكە دەيىن 7-8, قىتايمەن 24 وزەن بايلانىستىرادى. بىلتىرعا دەيىن ءتيىستى مينيسترلىكتىڭ بولماعاندىعىنان ەلىمىزدىڭ وسى وزەندەردەن الاتىن ۇلەسىن تالاپ ەتەتىن رەسپۋبليكادا مەكەمە قالمادى. بيىلعى تاسقىنعا سەبەپ بولعان جايتتىڭ ءبىرى – سالانىڭ سۇراۋسىز, باقىلاۋسىز قالعاندىعى. بۇگىندە سىرداريا بويىندا قىرعىزداردىڭ – توقتاعۇل, تاجىك اعايىنداردىڭ – قايراققۇم, وزبەكستاننىڭ – ءاندىجان, شارباق, بەرى قاراي قازاقستاندا شاردارا سۋ قويماسى ورنالاسقان. وسى ەلدەر قىس كەزىندە قويمالارىنا سۋ جيناپ, سۋ جىبەرەتىن مەزگىلدە ءبىر-بىرىنە وڭ قاباق تانىتاتىن. ەنەرگيا جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى قىرعىزستانعا قىس ايلارىندا قازاقستان كومىر, وزبەكستان گاز جەتكىزەتىن ەدى. ال ايىرماشىلىعى ورتالىقتان وتەلەتىن. ەگەمەندىك العان سوڭ مۇنداي نىساندار جەكەمەنشىككە ءوتىپ كەتتى دە, قىرعىز اعايىندار ەنەرگيا الۋ ءۇشىن قىس ايىندا سىرداريا سۋىن ەركىن جىبەرە بەرەتىن بولدى. وسىلاي ارال, قازالى, قىزىلوردا, جاڭاقورعاندا مۇز قاتىپ جاتقان وزەن ۇستىنەن سۋ ءجۇرىپ ءوتۋى قالىپقا اينالدى. كەزىندە سۋدى ارال, سىرداريا بويىنداعى كولدەرگە جىبەرۋ تۋرالى كەلىسىم بولعان. ەندى ولار وزبەكستان جاعىندا سالىنعان ارناساي سۋ قويماسىن اشىپ جىبەردى دە, ەلىمىزدى جازدا دا, قىستا دا سۋ باسىپ جاتىر. قازاقستان تارابى سۋدى شىمكەنتتە كوكسارايعا جيناپ, ونى كوكتەمدە ەگىستىككە, ارالعا جىبەرىپ وتىر. كەزىندە عىلىمي ساراپتاماسى جاسالىپ, ءبارى ەكشەلىپ جازىلعان ماڭىزدى قۇجاتتىڭ تالاپتارى, كەلىسىمدەرى بۇزىلدى. سول جيىنعا مەن دە قاتىسىپ, ولقىلىقتاردان ورتالىق ازيا حالقى زارداپ شەكپەۋى كەرەكتىگىن ايتىپ, وسى ەلدەردىڭ سۋ قويماسىن سينحروندى رەجىمگە كوشىرۋى قاجەتتىگى مەن سۋ ماماندارىن دايارلاۋ ماسەلەسىن كوتەردىم.
– مەملەكەتتەر اراسىندا جاسالعان كەلىسىمدە سۋ پايدالانۋدىڭ بارلىق ەرەجەسى جازىلعانىن ايتتىڭىز. قۇجاتقا قول قويعان بەس مەملەكەتتە سۋدىڭ پايداسىمەن قاتار قاۋپىنىڭ جوعارى ەكەنىن ءبىلىپ وتىر. تالاپتاردى كۇشەيتۋ ءۇشىن ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟
– بۇگىندە جەر جۇزىندەگى 200-دەن استام ەل ءۇشىن مەملەكەتارالىق وزەندەر تۇيتكىلدى ماسەلەگە اينالدى. تۇششى سۋ كوزى تۇراقتى ولشەم دەسەك, ول ازايىپ كەتۋى ىقتيمال. جوعارىداعى مەملەكەتارالىق كەلىسىم بويىنشا سۋدا اركىمنىڭ ۇلەسى انىق كورسەتىلگەن. انىعىنا كەلگەندە, سىرداريانىڭ سۋ قورى بەلگىلى, رەتتى پايدالانۋ ءتارتىبى دە شەشىلگەن. وسى ورايدا كاسپي, ارال, بالقاش جاعاسىندا گيدرولوگيالىق قىزمەتتەر جۇمىسىن جانداندىرىپ, وسى وزەندەردىڭ سۋىن اۋىزسۋ, ءوندىرىس, ەگىستىككە پايدالانۋ ارقىلى سۋ رەسۋرسىنا پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىنە ءمان بەرەتىن كەز كەلدى. سوڭعى جىلدارى كەلىسىمگە قول قويعان بەس مەملەكەتتىڭ حالقى 60 ملن-نان اسىپ كەتتى. مىسالى, ءامۋداريانىڭ جىلدىق سۋ مولشەرى ورتا ەسەپپەن 100 ملرد تەكشە مەتردى قۇرايدى. تاجىكستان, وزبەكستان, تۇرىكمەنستاننىڭ جەرلەرى سۋارمالى ەكەنىن ەسكەرسەك, قازىر ءوندىرىس, قالا مەن ەگىستىكتىڭ سۋعا قاجەتتىلىگى 200 ملرد تەكشە مەترگە جەتتى. كەزىندە وسى بەس ەلدىڭ حالقىنا سۋ جەتكىزۋ ءۇشىن 200 مىڭ شاقىرىم كانال قازىلدى. ەندىگى كەزەكتە سۋ شىعىنىن بولدىرماس ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋلەر نەگىزىندە جاڭبىرلاتۋ, تامشىلاتىپ سۋعاراتىن زاماناۋي ادىستەردى پايدالانۋ ارقىلى 1 ملن گا القاپتان 3 ملرد تەكشە مەتر سۋ ۇنەمدەۋگە بولادى. ترانسشەكارالىق وزەندەر بويىندا قازاقستاننىڭ 2 ملن گا سۋارمالى جەرى بار. ونى جۇيەلەپ, رەتتەپ وتىرۋ وبلىس, اۋدان باسشىلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە دەسەك, رەسپۋبليكالىق كانالداردى مەملەكەت ءوز قامقورلىعىنا الۋى كەرەك.
– رەسپۋبليكادا جوبالاۋ ينستيتۋتتارىنىڭ, سۋ ماماندارىن دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنىڭ جوقتىعى سۋ تاسقىنى كەزىندە ايقىن كورىندى. الداعى ۋاقىتتا سۋ جۇيەسىنىڭ عىلىمي نەگىزى, زەرتتەۋلەرى قالاي جۇزەگە اسادى؟
– ەلىمىزدە سۋ جوباسىن دايىندايتىن بىردە-ءبىر جوبالاۋ ينستيتۋتى قالمادى. «قازگيدروۆودحوز» دەگەن جالعىز مەكەمەنىڭ ءوزى جەكەمەنشىككە ءوتىپ كەتتى. مۇندا ساناۋلى عانا كاسىبي ماماندار بار. گيدروتەحنيكالىق نىسانداردى سالاتىن قۇرىلىس مەكەمەلەرىنىڭ جۇمىسى توقىرادى. بۇگىندە رەسپۋبليكا حالقىنىڭ سانى 20 ملن-نان استى. كورسەتكىش جىلدان-جىلعا ۇلعايعان سايىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ دە قيىنداي بەرەدى. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمدەي, وبلىستىق, اۋداندىق سۋ شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىن قالپىنا كەلتىرىپ, مامانداردى دايارلاۋدى شۇعىل قولعا الۋ قاجەت. وسى ورايدا, ءتيىستى مينيسترلىككە ءوز تاراپىمىزدان جاس مامانداردىڭ اتى-ءجونىن كورسەتىپ, ءتىزىمىن دە جولداعان ەدىك. سۋ شارۋاشىلىقتارىنىڭ ىرگەتاسى اۋىل, اۋدان, وبلىستاردا قالانۋعا ءتيىس. جوبالاۋ ينستيتۋتى ماماندارى ءار اۋىلعا بارىپ, سۋدىڭ قايدان, قالاي كەلەتىنىن, قانشا تەرەڭدىككە جەتىپ, ارناسىنان قانشا اساتىنى جايىندا زەرتتەۋ مالىمەتتەرىن جيناۋعا ءتيىس. ال وعان نەگىز بولاتىن قۇجاتتاردىڭ بارلىعى دەرلىك كەزىندە جاسالىپ قويعان. ەلىمىزدىڭ تۇتاس جەرى زەرتتەلگەن, كارتاسى سىزىلعان 100 جىلدىق تاريحى بار سۋ جۇيەسىنىڭ ءارحيۆى قازىرگى كەزدە الماتىنىڭ كونە اۋدانىندا جەرتولەدە جاتىر.
– رەسپۋبليكادا قانشا سۋ قويماسى بار؟ الداعى ۋاقىتتا قانداي جاڭا سۋ قويمالارىن سالۋ قاجەت؟
– ەسىلدەن 60 شاقىرىم جوعارىدا استانا سۋ قويماسى ورنالاسقان. ول سەرگەەۆ سۋ قويماسىنا دەيىن بارادى. بۇگىندە استانا حالقى 1 ملن-نان استى. سۋ قالادان ارتىلمايدى. ال ءبىر جاعىنان كوكتەمگى تاسقىن سۋ رەسەيگە تەككە كەتىپ جاتىر. استانا سۋ قويماسى پەتروپاۆل ماڭىنداعى تۇرعىنداردى سۋمەن قامتاماسىز ەتە المايدى. سول سەبەپتى ەسىلدىڭ تۇسىندا تاعى ءبىر سۋ قويماسىن سالۋ قاجەت. سۋ تاسقىنى كەزىندە جەم وزەنىنىڭ بويىنداعى قۇلسارىنىڭ قۇتى قاشتى. وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارى جەم وزەنى بويىنداعى ارالتوبەدە سۋ قويماسىن سالۋ ماقساتىندا قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان بولاتىن. ماماندار ءۇشىن تۇرعىن ۇيلەردىڭ دە ىرگەسى قالانعان ەدى. قازىر ونىڭ قيراندىسى قالدى. ۋاقىتىندا سول سۋ قويماسى سالىنعاندا ەلگە جەتكەن الاپات سۋ تاسقىنىنا توسقاۋىل بولار ەدى. ونىڭ ماڭى سۋارمالى ەگىستىك, مالعا دايىن جەم مەن ءشوپتىڭ مەكەنى. ەندى ارالتوبە سۋ قويماسىن سالۋ تۋرالى ماسەلە قايتا كوتەرىلىپ جاتقان سياقتى. ماماندار سۋدىڭ مولشەرى سەكۋندپەن ولشەنەتىنىن بىلەدى. سۋ ەلىمىزدىڭ شىعىسىندا, وڭتۇستىگىندە مول بولعانىمەن, ورتالىق وڭىردە سۋ تاپشى, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ءالى كۇنگە شەشىلگەن جوق.
– سۋدى ءار ەل حال-قادەرىنشە ءتيىمدى پايدالانۋعا تىرىسىپ وتىر. وسى رەتتە ەۋروپا, قىتاي, ازيا ەلدەرىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالاردى ەگىستىك القاپتارىندا ءتيىمدى پايدالانۋى ناتيجەسىن بەرىپ وتىر. رەسپۋبليكادا سۋ جۇيەسى عىلىمي تۇرعىدان زەرتتەلگەن بولسا, سۋ قورىن اۋىل شارۋاشىلىعىندا نەگە ءتيىمدى قولدانا الماي وتىرمىز؟
– كەزىندە وزەن تاسىعان مەزگىلدە تاسقىن سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن شابىندىق جەرلەردە سۋ شىعاراتىن جۇيەلەر سالىنعان بولاتىن. ەرىگەن قار سۋىن پايدالانۋ ءتارتىبى دە جاسالعان. مىسالى, قورعالجىن كولىنە قۇياتىن نۇرا وزەنى ماڭىندا كەڭبيدايىق شابىندىعى جاسالىپ, 16 مىڭ گەكتار سۋعارىلاتىن. سول سياقتى اقتوبە مەن اتىراۋدىڭ اراسىندا ويىل وزەنى ماڭىندا 20 مىڭ گەكتاردى الىپ جاتقان تامدىكول شابىندىعىنا ويىلدان كەلە جاتقان سۋدى بۇرىپ جىبەرەتىن. ول ماڭدا پلوتينا دا, دامبا دا بار. اتتىڭ بويى كورىنبەيتىن شابىندىق جايقالىپ وسەتىن. قازىر رەسپۋبليكادا وسىنداي سۋارمالى القاپتار 1 ملن گەكتاردى قۇرايدى. ەرتىستىڭ بويىندا – 260 مىڭ, سونداي-اق ءار وبلىستا مۇنداي شابىندىق جەرلەر جەتكىلىكتى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ءوزى شابىندىق جەرلەردى دۇرىس يگەرە الماي قالدى. كەزىندە ماماندار 1 گەكتاردان قانشا ءونىم الۋ, قانشا سۋ بەرۋ قاجەتتىگىن عىلىمي تۇرعىدان دالەلدەپ, ينجەنەرلىك نەگىزىن جاساعان. ەندى, مىنە, جەردى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ عىلىمي نەگىزىن قۇردىمعا جىبەردىك. جەر دە توزىپ بارادى, زاردابىن تۇرعىندار كورىپ جاتىر. جەر يگەرۋ, سۋعارۋدىڭ تەتىكتەرى جەلگە ۇشقانمەن بىردەي. كەزىندە 30 ملن توننا استىق ءوندىرىپ, تەمىرجولدىڭ بويىندا ەلەۆاتورلار سالىندى. قازاقستان استىعىن جىل بويى ەشبىر ەلگە بەرمەستەن, ءوزى باپتاپ, ساقتاي الاتىن دەڭگەيدە ەدى. ەندى نە بولدى؟ قويمالار جەكەمەنشىككە ءوتتى. جاڭبىر جاۋسا, شارۋالار العان ءونىمىن ءشىرىتىپ الادى. ارينە, قۇلدىراعان سالانى جونگە كەلتىرۋ وڭايعا سوعا قويمايدى. بىراق شارۋا قوجالىقتارىن كووپەراتيۆتەرگە بىرىكتىرۋ ارقىلى ءار گەكتاردان مول ءونىم الۋدى ويلاستىراتىن كەز كەلدى. زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سۇيەنسەك, سۋارمالى ءار گەكتاردان 200 دوللار تابىس تابۋعا بولادى. قوجالىقتار بىرىكسە, ولارعا كانالدار ارقىلى سۋ جەتكىزۋ, مول ءونىم الاتىن ادىستەردى ۇيرەتۋ قاجەت. توپىراقتى قۇنارلاندىراتىن جوڭىشقا سياقتى داقىلداردى ەگۋ دە ۋاقىت تالابى. سۋ كودەكسىن قابىلداۋدى جىلدامداتۋ قاجەت. كاسپي, بالقاش, ارال سياقتى ءىرى باسسەيندەردى ساقتاپ, وزەندەردىڭ ارناسىن قۇرعاتىپ الۋدان قورعاۋ, قۇس قوناتىن, اڭ جۇرەتىن, بالىق وسەتىن جەرلەرگە رەتىمەن سۋ بەرەتىن ساۋاتتى عىلىمي قادامدار قاجەت. وسى ورايدا الداعى ۋاقىتتا ءتيىستى ۆەدومستۆودان ءونىمدى جۇمىس كۇتەمىز. سۋدى قۇنتتاۋ ەلدىك, جالپىحالىقتىق ساياساتقا اينالۋى كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«Egemen Qazaqstan»