تالانتتىلارعا تارتىمدى تارتۋ

بۇگىندە ۇلىبريتانيالىق Heriot-Watt ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالىنا وقۋ­عا قابىلدانعان 300 ستۋدەنت العاشقى وقۋ جىلىن اياقتايدى. ولاردىڭ 35 پايىزى – اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ تۇلەكتەرى, 45 پايىزدان كوبى – مەملەكەت تاراپىنان قولداۋدى قاجەت ەتەتىن الەۋمەتتىك ساناتتاعى وتباسىلاردان شىققان تالانتتى جاستار. ستۋدەنتتەر ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلىپ, «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى», «مۇناي ينجەنەرياسى جانە ەنەرگومەنەدجمەنت», «كومپيۋتەرلىك ينجە­نەريا» ماماندىقتارىندا وقىپ جاتىر. ستۋدەنتتەردىڭ اراسىندا جەرگىلىكتى جاس­تارمەن قاتار اقمولا, جەتىسۋ, قىزىل­وردا, باتىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ, اتى­راۋ وبلىستارى مەن باس قالالارىمىز استا­نا مەن الماتىدان كەلگەندەر دە بار. وسى­­­لايشا, ءبىر جىل بۇرىن جۇزەگە اسىرۋ مۇم­­كىندىگىنىڭ قولايى كەلگەن مەملەكەت باس­­شىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ­يدەيا­سى تالانتتى جاستارعا تارتىمدى تارتۋ ەسە­بىن­دە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

Heriot-Watt ۋنيۆەرسيتەتى – ۇلىبري­تانيانىڭ ەڭ كونە ءارى بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. بۇل ۋنيۆەرسي­تەت­تىڭ تۇلەكتەرى جۇمىسقا ورنالاسۋ كور­سەتكىشى بويىنشا 1-ورىندا. ال «مۇ­ناي ين­جەنەرياسى» ماماندىعى ەل ىشىن­دە ۇز­دىك ۇشتىككە كىرسە, الەمدىك دەڭ­گەي­دە 12-ورىندا تۇر. سونداي-اق ين­نوۆا­تور­لاردى دايىنداۋ كورسەتكىشى بو­يىن­شا 6-ورىندا تۇرعانى بەلگىلى. جال­پى, QS حالىقارالىق رەيتينگىندە الەمدەگى 20 مىڭنان اسا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ىشىندە 235-ورىنعا تۇراقتاعان. شەتەلدىك سەرىك­تەستىكتى باعامداۋدا جوعارىدا ايتىل­عان كور­سەتكىشتەردى نەگىزگە الدىق.

فيليال ستۋدەنتتەرىمەن قاڭتار ايى­نىڭ باسىندا ارنايى كەزدەسىپ, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ باسشىسى رەتىندە قال-جاعدايلارىمەن تانىستىم. ولارعا ەلى­مىزدىڭ ۇلكەن سەنىم ارتىپ وتىرعانىن, حالىقارالىق Heriot-Watt ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ العاشقى ستۋدەنتتەرى بولىپ ءوڭىر تاريحىندا ايرىقشا قالاتىنىن ايتتىم. ىزدەنۋشىلەرگە قويىلاتىن تالاپ تەك جاقسى وقۋ, ەڭبەكتەنۋ, ىزدەنۋ ەكە­نىن جەتكىزدىم. شىنىندا زەرەكتەردى ىرىك­تەۋدە جاڭىلماعان سياقتىمىز. مەنى ستۋ­دەنتتەردىڭ ءىلىم كوكجيەگىن كەڭەي­تۋ­گە ۇمتى­لىسى, مازالاعان ويلارىن مادە­نيەتتى جەت­كىزە الۋ قابىلەتتەرى قۋانتتى.

فيليالداعى بارلىق وقۋ ۇدەرىسى اعىل­شىن تىلىندە جۇرگىزىلەدى. ءبىرىنشى وقۋ جىلى نەمەسە Foundation ستۋدەنتتەردى بريتان ستاندارتتارىنا ساي وقۋعا بە­يىمدەۋگە باعىتتالعان. ءبىر سەمەستر بويى ستۋدەنتتەر اكادەميالىق اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقيدى. توپتار شاعىن, 20 ادامعا دەيىن. سوندىقتان بۇل ساباقتار پراكتيكالىق جاعىنان جەكە ساباقتار دەڭگەيىندە دەۋگە بولادى. قاڭتار ايىندا نەگىزگى پاندەردى (ماتەماتيكا, فيزيكا, ينفورماتيكا جانە حيميا)وقى­تۋ باستالدى, بارلىعى اعىلشىن تىلىندە وقىتىلادى. Heriot-Watt ۋنيۆەرسيتەتى ءوزىن گلوبالدى (الەمدىك) ۋني­ۆەرسيتەت رەتىندە كورەتىندىكتەن, في­ليال­دارىنىڭ بارىندە ءبىلىم بەرۋ باع­دار­لامالارى سينحروندالعان. دۋبايدا, ما­لايزيادا, ەدينبۋرگتە وقۋ ۇدەرىسى تو­لىعىمەن بىردەي, ستۋدەنتتەرگە بەرىلەتىن تاپ­سىرمالار دا Heriot-Watt اقتوبە فيليا­لىندا وقۋ جىلى باسقا فيليالدارمەن ءبىر ۋاقىتتا, شىلدە ايىندا اياقتالادى. دۇنيە ءجۇزىنىڭ كوپتەگەن ەلىندە جوعارى ءبىلىمدى يمپورتتاۋ جۇزەگە اسىرىلعان. جالپى, باتىس ەلدەرىندەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالىن اشۋ – الەمدىك ءۇردىس. بۇل دامۋشى ەلدەردىڭ جوعارى ءبىلىم جۇيەسىن قولدانۋ ارقىلى ەكونوميكالىق دامۋ مەن ادامي الەۋەتتى نىعايتۋ قۇرالى سانالادى. الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنسەك, شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەت كامپۋستارىن اشۋ ارقىلى ترانسۇلتتىق ءبىلىمدى يمپورتتاپ وتىرعان ەلدەر اراسىندا دۋباي, مالايزيا, وڭتۇستىك كورەيا, قىتاي جانە سينگاپۋردى اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل مەملەكەتتەر فيليالدار اشۋ ارقىلى حالىقارالىق ستاندارتقا ساي ءبىلىم بەرىپ, جەرگىلىكتى كادرلار الەۋەتىن ارت­تىرىپ قانا قويماي, ۇزدىك تاجىريبە نەگى­زىندە وزدەرىنىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇ­يەسىن كۇشەيتىپ, ونى ەكسپورتتاۋعا كىرىستى.

ۇلىبريتانيانىڭ جەتەكشى وقۋ ورنىمەن سەرىكتەستىك قۇرۋدا وقۋ ۇدەرىسى­نە, فيليالداعى ءبىلىم باعدارلامالا­رى­­نا, تالاپكەرلەردى وقۋعا قابىلداۋ­عا باي­لا­نىستى ءتۇرلى ساۋالدار تۋىن­دادى. سا­راپ­شىلار حالىقارالىق ىنتى­ماقتاستىق بو­يىنشا حالىقارالىق سەرىك­تەستىكتىڭ شاب­لوندىق, ياعني بارلىعىنا ورتاق جانە ناقتى بەلگىلەنىپ قويعان انىقتاماعا عانا ساي ءبىر مودەلى بولۋى مۇمكىن ەمەستىگىن ايتادى. سەرىكتەستىك مودەلى قابىلداۋشى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ناق­تى قاجەتتىلىكتەرىنەن تۋىندايدى. ءبىز سەرىكتەس تاڭداۋدا, ەڭ الدىمەن, «ەكى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇندىلىقتارى مەن باع­دارلارى سايكەس كەلە مە جانە ءوڭىر­دىڭ كادرلىق سۇرانىسى قانداي؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەردىك. سودان سوڭ قوس­ديپلومدىق, ۆاليداتسيا ۇلگىلەرىن ۇيلەس­تىرگەن كامپۋس رەتىندە جۇمىس ىستەۋگە شە­شىم قابىلدادىق. سەرىكتەسىمىز Heriot-Watt ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شوتلانديادا 3 كامپۋسى, دۋبايدا, مالايزيادا جانە اقتوبەدە, بارلىعى 6 فيليالى بار. ولار بىزگە دەيىن شەتەلدە الدىڭعى ەكى فيليال اشۋدا تاجى­ريبە جيناقتاپ كەلدى.

فيليالدىڭ پروفەسسور-وقىتۋشى­لار قۇرامىنا كەلسەك, كەلىسىمگە سايكەس Heriot-Watt ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلارىمەن قاتار, شەتەلدە ءبىلىم الىپ, تا­جىريبە جيناقتاعان, ارنايى سەرتي­فيكاتسيادان وتكەن وتاندىق بىلىكتى ماماندار دا ساباق بەرەدى. سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورلارى «بو­لاشاق» باعدارلاماسىمەن «500 عالىم» جو­باسى ارقىلى Heriot-Watt ۋني­ۆەرسي­تە­تىنىڭ ەدينبۋرگتەگى كامپۋسىندا ارنايى تاعىلىمدامادان ءوتىپ, بيىل كۇزدە في­ليالدىڭ پروفەسسور-وقى­تۋشىلار قۇرامىنا قوسىلادى. وسى­لايشا, ۇزاقمەر­زىمدى جوسپارىمىزعا سايكەس, جەرگىلىكتى الەۋەتتى كۇشەي­تىپ, كادرلىق ساياساتتى تۇراقتىلىق پەن تەپە-تەڭدىكتى ساقتاي وتىرىپ جۇزەگە اسىرىپ كەلەمىز. اعىلشىن پروفەسسورلارى از دەپ سىن تاعاتىندار­عا سەرىكتەستىكتىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرىن ايتىپ ءوتۋ كەرەك. مۇنداعى ماقسات – سەرىكتەستىك اياقتالعان كەزدە ۋنيۆەرسي­تەت مەنشىگىندە سالىنعان ينفراقۇرىلىم, حالىقارالىق تاجىريبە مەن بىلىكتى­لىگى جوعارى وتاندىق ماماندار قالۋى كەرەك. بۇل قازىردەن باستاپ قولعا الىنىپ جاتىر.

فيليال جۇمىسى قالاي باسقارىلا­تى­نى تۋرالى ايتار بولسام, قوس ۋنيۆەرسيتەت رەكتورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن 3 اي سايىن ستراتەگيالىق ءماجىلىس وتكى­زىلەدى. وقۋ ساپاسى, باعالاۋ ستاندارتتارى جانە وقۋ ۇدەرىسى Heriot-Watt ۋني­ۆەرسيتەتى­نىڭ ارنايى اكادەميا­لىق مەنەد­جەرلەرى­نىڭ باقىلاۋىندا. وقۋ جىلى باستالعالى Heriot-Watt ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ مالايزيادا­عى كامپۋسىنان ەلەكتروتەحنيكا جانە ەلەكترونيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور دجەيسەرن پانگ, پروفەسسور ياپ يۋەنكيات, پروفەسسور لي ۆەن نام ستۋدەنتتەرگە فيزيكا جانە حيميا پاندەرى­نەن, ەدينبۋرگ كامپۋسىنان ينفورماتي­كا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, دوتسەنت دجۋرريان حەيدج, گەوەنەرگەتيكا­لىق ينجەنەريا ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى اسگار شامس, باعدارلامالىق ينجەنەريا مەن ەسەپتەۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى كريستيان دوندرۋپ ستۋدەنتتەرگە ءدارىس وقىپ, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ پروفەس­سور-وقىتۋشىلار قۇرامىمەن كەزدەسىپ, تاجىريبەلەرىن ءبولىستى.

ءبىز ۇزدىك ستۋدەنتتەردى ەدينبۋرگ, دۋباي مەن مالايزياعا «Go global» باعدارلاماسى بويىنشا ءبىر اكادەميالىق سەمەسترگە وقۋعا جىبەرەمىز. سينحروندى وقىتۋدىڭ ناتيجەسىندە ولار اعىنعا بىردەن قوسىلادى. 4-كۋرستى اياقتاعان سوڭ تۇلەكتەر ەكى ديپ­لوم – ءبىزدىڭ ق. جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانە Heriot-Watt ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ديپلومدارىن يە­لەنەدى. اقتوبەدە بەرىلە­تىن Heriot-Watt ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ديپلومى بارلىق فيليال­دار­مەن بىردەي ۇلگىدە بولادى. فيليال ستۋ­دەنتتەرىن ءارى قاراي ىنتالاندىرۋ تە­تىك­تەرىن دە وڭ­تايلى قاراستىرىپ وتىرمىز. باكا­لاۆرياتتان سوڭ عىلىم جولىنا تۇسۋ­شىلەرگە ماگيستراتۋرا جانە بىرىك­كەن PhD باع­­دارلامالارىن قۇرىپ جاتىر­­مىز. ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەننەن كەيىن ەڭبەك­كە ارالاسۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارعا دا ۇسى­نىس­تارىمىز كوپ. وڭىرىمىزدەگى ءىرى ءوندى­رىس جانە ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ بارى­مەن ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىن جاساعانبىز.

ەكونوميكانىڭ نەگىزگى ولشەمدەرى­نىڭ ءبىرى ادامي كاپيتالعا جاۋاپتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ەكەنى بەلگىلى. سون­دىقتان ەلىمىز­دە الەمدىك مىقتى ۋنيۆەر­سيتەتتەردىڭ ­في­ليالدارىن اشۋ باستاماسى جالعاسۋعا ءتيىس. ويتكەنى ولار في­ليال بولسا دا, ءبىلىم ساپاسىنىڭ ءوز ەلىن­دەگىدەي بولۋىن قاتاڭ قا­داعالايدى, ستان­دارتتارىن ساقتايدى, مۇنى ءبىز كورىپ وتىرمىز. نەگىزىنەن مۇنداي ۇدەرىس جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى ينتەرناتسيوناليزاتسيانى جەدەلدەتىپ, ەلدەگى جو­عا­رى ءبىلىمنىڭ ەكسپورتتىق پو­تەنتسيالىن ارت­­تىرادى. الەمدىك دەڭ­گەيدەگى شەتەلدىك سە­­رىكتەس ۋنيۆەرسيتەت ارقىلى ءبىزدىڭ ۋنيۆەر­سي­­تەتتىڭ عانا ەمەس, ءبىلىم جۇيەسىنىڭ تانى­­­ما­ل­­­دىلىعى نىعايىپ, بەدەلى ارتادى. قا­زىر­­­دىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن Heriot-­Watt ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالىنا وقۋعا تۇ­­سۋ­­گە نيەتتى تالاپكەرلەردىڭ كو­بەي­گەندى­گىن ­باي­قاپ وتىرمىز. جاڭا وقۋ جىلىنا شەتەلدىك­تەر­دى قابىلداۋ جوسپارى­مىز­دا بار. شەتەل­دىك ۋنيۆەرسيتەتپەن بۇل دەڭدەيدەگى تە­رەڭ ىنتىماقتاستىق ار­قىلى قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ برەن­دى قالىپتاسادى. سونداي-اق ءوڭىر سۇرا­نى­سى­نا سايكەس ساپالى تەحنيكا­لىق كادر­لار تاپ­­شىلىعى شەشىلمەك. بۇل سەرىك­تەستىكتىڭ قانشالىقتى تەرەڭ ءارى سترا­تەگيالىق تۇر­عىدان ماڭىزدى ەكەنىن باي­قاۋعا بولادى. ونىڭ قۇرىلىمدىق فورماسى برانچ كامپۋس, فيليال, نەمەسە باسقا زاڭ مارتەبە­سىن­دە بولۋى دا باستى ماسەلە ەمەس. ەڭ ماڭىز­دىسى – وقۋ ۇدەرىسىنىڭ قارقىن­دى ءجۇرىپ, ءوز ما­مان­دارىمىزدى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە, سىرت­­تان بىلىكتى مامانداردى تارتۋعا, اكادە­­ميا­لىق ساپانى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىندىگىندە.

بىلتىر جەلتوقساندا مەملەكەت باس­شىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اقتوبە وب­لىسىنا رەسمي ساپارى كەزىندە ۋنيۆەر­سيتەتىمىزگە ارنايى كەلىپ, Heriot-Watt فيليالىنىڭ قىزمەتىمەن, وقۋ بارىسىمەن تانىستى. عالىمدارىمىزبەن, فيليال ستۋدەنتتەرىمەن جۇزدەسىپ, جىلى لەبىزىن جەتكىزدى. بۇل كەزدەسۋ ۇجىمعا ۇلكەن جىگەر بەردى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس جۇزەگە اسقان جوبامىزدىڭ ناتيجەسى ۋاقىت وتە كورىنەتىنىنە سەنەمىن. ءبىلىم جۇيەسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرۋدە مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىن­عان باتىل باستامانىڭ ءمان-ماڭىزى زور.

2027 جىلى ءوز وتانىندا شەتەلدىك تەحنيكالىق جوعارى ءبىلىم العان تالانتتى جاس­تاردىڭ تۇڭعىش لەگىن دايىنداپ شى­عارامىز. ءبىز ءۇشىن بۇل – ۇلكەن جاۋاپ­كەرشىلىك ارتاتىن ماڭىزدى ميسسيا.

لاۋرا قاراباسوۆا,

ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, PhD