مومىش ۇلىنىڭ تاكتيكاسى

«اقيقات پەن اڭىزدان» سوڭ باتىردىڭ ءوز كىتاپتارىن جانە قازاق قاھارمانى تۋرالى جا­زىلعان الەكساندر بەكتىڭ كىتا­بىن وقىپ, ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىس شىندىعىن تام-تۇمداپ بىلدىك. ءبىز «ازاتتىق» («وسۆوبوجدەنيە») اتتى كوركەم ءفيلمدى كورگەندى ۇنا­تاتىنبىز. وسى قان مايدان­داعى اتالارىمىزدىڭ (ىشىندە ءاليا مەن مانشۇكتەي اپالارىمىز دا بار) ءبارى ءبىز ءۇشىن حالىق باتى­رى ەدى.

جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن ءوز ەركىممەن اسكەرگە سۇرا­نىپ, جامبىل قالاسىنان كەڭەس اسكەرى قاتارىنا الىندىم. وب­لىس ورتالىعىنان ۇشاقپەن سول كەز­دەگى وداق استاناسى ماسكەۋ قالا­سىنا جەتتىك. سودان ءبىزدى لاتۆيانىڭ ورتالىعىنا پويىزبەن الىپ كەلدى. ريگاعا جەتكەن سوڭ ساپارجايدان اۋىر اسكەري ماشينالارمەن اداجيدەگى (گاۋيا وزەنىنىڭ سول جاعالاۋى) سەرجانت دايارلايتىن اسكەري گارنيزونعا اپاردى. مەن سول جەردە كەڭەس وداعىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن جوعارى ءبىلىمدى ازاماتتارمەن 9-روتاعا ءتۇستىم. روتادا 104 سارباز بولدىق. ارادا ءتورت اي وتكەننەن كەيىن ريگا قالاسىنداعى جوعارى اسكەري وقۋ ورنىنان ءدارىس وقۋعا ءبىر توپ وفيتسەر كەلدى.

1985 جىل. جەلتوقسان ايى. گارنيزوننىڭ وقۋ زالى. قۇلاققا ۇرعان تاناداي تىنىشتىق. اسكە­ري ءدارىس باستالدى. ءدارىسشى – ما­يور شەنىندەگى وفيتسەر. ساباق­قا كىرىسەر الدىندا داۋسىن كەنەپ قويىپ: «ارالارىڭدا قازاق­ستاننان كەلگەن ازاماتتار بار ما؟» دەپ سۇرادى. ءبىز ءۇش جىگىت ورنىمىزدان اتىپ تۇردىق. بىرەۋمىز  ارقالىقتان, ەكىنشىمىز شىم­كەنتتەن دەگەندەي, الدىندا تانىسىپ ۇلگەرگەنبىز... بۇدان كەيىن الگى وفيتسەر: «ىشتەرىڭدە جامبىل وبلىسىنىڭ ازاماتى بار ما؟» دەپ سۇرادى. مەن اسكەري تارتىپپەن ء«دال سولاي!» دەپ ساڭق ەتە قالدىم.

سوندا ءدارىسشى مايور: ء«سىز داڭقتى اتاڭىزدى لايىقتى ماقتان ەتە الاسىز! بۇگىنگى ءدارىسىمىزدىڭ تاقىرىبى – «باۋىرجان مومىش­ ۇلىنىڭ تاكتيكاسى» دەپ, ساباعىن باستاپ كەتتى. مەن عانا ەمەس, سول كەزدە جانىمداعى ەكى جەرلەسىم دە قۋانىشتان توبەمىز كوككە ەكى ەلى جەتپەي تۇردى. ەلىمىزدەن 4,5 مىڭ شاقىرىم جەردەگى بالتىق بويى جۇرتىندا تەگى, ەسىم-سويى بولەك كاسىبي ساردار ءبىزدىڭ باۋكەڭ – حالىق باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى جانە ونىڭ قول­باسشىلىق شەبەرلىگى جونىندە ءدارىس وقىعالى تۇر. تۇسىمىزدە ەمەس, وڭىمىزدە!

«باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ تاكتيكاسى – جەڭىستى جاقىنداتقان, قان مايداندا تاجىريبە مەن شەبەرلىكتەن تۋعان سوعىس ءتاسىلى...» دەپ باستادى ءسوزىن مايور. سودان كەيىن ماسكەۋدى قورعاۋداعى جا­ۋاپتى كەزەڭدى, قولدا بار اسكەري تەحنيكا مەن ساربازداردىڭ سانىن, سونداي-اق سول شەشۋشى شايقاسقا دەيىنگى سوعىس امالدارىن ايتا كەلىپ, «مومىش ۇلى تاكتيكاسى بۇرىن بولماعان ءتاسىلدى جۇزەگە اسىردى. بۇل – اسكەري تەوريانى تاجىريبەمەن جاڭعىرتقان تىڭ, توسىن قادام ەدى» دەدى.

بايانداماشى سول ءدارىستى تىڭ­داپ وتىرعان بۇكىل روتانىڭ الدىندا تاكتيكانىڭ جوسپارىن, جۇزەگە اسۋىن, ناتيجەسىن تاق­تاعا سىزىپ كورسەتتى. وسى ءدارىس ۇستىندە قان مايداندا قا­زاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ ابىرويىن كوتەرىپ, داڭقىن اسىرعان ب.مومىش­ ۇلى ەرلىگىن ەستىپ, قۇي­قا­مىز شىمىرلاپ, جۇرەگىمىز دۇرسىلدەدى.

ورىس وفيتسەرى باۋىرجان اتامىزدىڭ شەشۋشى سوعىستاعى سارا جولىن بىلگىرلىكپەن, بىلىك­تىلىكپەن, ءتىپتى ادامي-ۇستاز­دىق سۇيىسپەنشىلىكپەن ءتۇسىن­دىردى. بۇل جاعداي روتالاس جولداس­تا­رى­مىزدىڭ الدىندا بەدەلىمىزدى ودان سايىن اسقاق­تاتىپ جىبەردى. ءبىز, قازاق­ستاننىڭ ءۇش ساربازى, وتانشىلدىق سەزىمىمىز ويانىپ, كوپكە دەيىن مارقايىپ جۇردىك.

اسكەردەن كەلگەن سوڭ, گازەت-جۋرنالدان باۋكەڭنىڭ ازامات­تىق ەرلىگى بەيبىت زاماندا دا جال­عاسقانىن وقىپ-ءبىلىپ, باتىر­دىڭ سان عاسىردا ءبىر تۋاتىن تۇلعا ەكەنىنە ابدەن كوزىمىز جەتتى.

اۋەز بايدىبەكوۆ,

تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور