شارۋالار ماسەلەسى قالاي شەشىلەدى؟

وتكەن جىلى كۇز بويى تو­لاس­تاماعان جاڭ­بىر­دىڭ سالدارىنان سا­­با­عىنان اجىراماي جاتىپ ءونىپ كەتكەن بيدايىن بارىن­شا جيناپ, كەپتىرىپ العان شارۋا­شىلىقتاردىڭ ءبىرازى قازىر سەبەرگە تۇقىم تاپپاي وتىر. ساپاسىز ءونىم تۇقىمعا جارامايدى. سون­دىقتان اسىرەسە, شاعىن شارۋا قو­جالىقتارىنىڭ دەنى تۇقىم ساتىپ الۋ ءۇشىن بىلتىردان قالعان قارى­زىنىڭ ۇستىنە قارىز جاماپ الىپ جاتىر.

بيىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىس­تارىنا 514,2 مىڭ توننا تۇقىم قاجەت ەكەن. تاياۋدا وبلىس اكىم­دىگىندە وتكەن جيىندا اۋدان اكىم­دەرى تۇقىم تولىق كولەمدە دا­يىندالدى دەپ ەسەپ بەرگەن. الاي­دا ءبىراز شارۋاشىلىقتان تۇ­قىم تاپشىلىعى ماسەلەسىنىڭ قا­جەتتى مولشەردە شەشىلمەي جات­قانى تۋرالى شاعىم ءتۇسىپ جاتقان كورىنەدى. وسىعان بايلانىس­تى وبلىس باسشىلىعى اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى بولىمدەرىنە تۇقىم­نىڭ بار-جوعىن تاعى ءبىر رەت پى­سىق­تاۋدى تاپسىردى.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى يبراگيم بەكمۇحامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە 498,5 مىڭ توننا تۇقىم نەمەسە قاجەتتى تۇقىمنىڭ 97 پايىزى بار. جەتپەي تۇرعانى – 18,8 مىڭ توننا. ماسەلەن, امانكەلدى اۋدانىنا – 3 385 توننا, جىتىقارا اۋدا­نىنا – 9 474 توننا, ارقالىق قالاسىنا 5 920 توننا تۇقىم قاجەت. كەيبىر اۋدانداردا مايلى تۇقىم جوق.

مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى ساتىپ الۋ جۇمىسى دا العا باس­پاي تۇر. بيىل القاپتارعا 256 مىڭ توننا تىڭايتقىش سەبۋ مىن­دەت­تەلگەن ەدى, بۇگىندە وبلىس شا­رۋا­شىلىقتارى سونىڭ تەك 2 جارىم مىڭ تونناسىن عانا ساتىپ العان. وبلىس اكىمى اۋدان باسشىلارى مەن ءىرى شارۋاشىلىقتارعا بۇل ماسە­لەگە نەمقۇرايدى قاراماۋ كەرەگىن ايتتى.

«كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنىڭ باستالۋىنا از قالدى. نەگىزگى ما­سەلە – شارۋالاردى تۇقىممەن قام­تاماسىز ەتۋ. وبلىستا تۇقىم جەتكىلىكتى. ەلەۆاتورلاردا جاتىر. ونى ءبىز تۇگەل پايدالانۋىمىز كەرەك. بىراق وتكەن جىلعى جاڭبىردىڭ سالدارىنان قيىنشىلىق كورىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتار بار. ونى كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان اۋدان اكىمدەرى كوكتەمگى ەگىس باستالماس بۇرىن وسى ماسەلەنى دەرەۋ شەشۋگە ءتيىس. بىلتىر كۇزگى ناۋقاندا قيىنشىلىقتارعا قاراماستان, مايلى داقىل ءتۇسىمى وتە جوعارى بولدى. بيىل مايلى داقىلدى 14%-عا ارتىق سەبەمىز. سوندىقتان اۋداندار مايلى داقىلدار تۇقى­مىن دايىنداۋعا ءتيىس. مينە­رال­دىق تىڭايتقىشتاردى قول­دانعان ءجون. ويتكەنى توپىراق قۇرامىنداعى قاراشىرىك ازايىپ كەتتى. مينەرالدىق تىڭايتقىشسىز ونى قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس. جەردى ايالاپ, باپتاساڭ عانا جەمىس بەرەدى. وكىنىشكە قاراي, شارۋاشىلىقتاردىڭ كوبى بۇعان دۇرىس كوڭىل بولمەيدى. اۋدان اكىمدىكتەرىنە اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەرىمەن بىرگە وسى ماسەلەنى ايرىقشا نازاردا ۇستاۋدى تاپسىرامىن», دەدى وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆ.

دەسەك تە, بىلتىر العان نەسيە­سىن جابا الماي قالعان شاعىن شا­رۋاشىلىقتاردىڭ دەنى الدا­عى كوكتەمگى ناۋقاندا ەلەۋلى قيىن­دىققا تاپ بولعالى تۇر. ولاردىڭ «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» مەن «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنا» بەرەشەگى 7 ملرد تەڭگەگە جۋىقتاعان. «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» جەر­گىلىكتى فيليالىنىڭ ديرەكتورى المات شاياحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلى 98 شارۋاشىلىق 7,2 ملرد تەڭگەگە قارجىلاندىرىلعان. سونىڭ 47-ءسى بورىشىن وتەگەن, الايدا قارجىلىق مۇمكىندىگى جوق 51 شارۋاشىلىققا 2,9 ملرد تەڭگە پرولونگاتسيا بەرىلگەن.

«ولاردىڭ بورىشتى وتەۋ مەرزىمى 2024 جىلدىڭ 1 قازانىنا دەيىن ۇزارتىلدى. ياعني ولار وتكەن جىلعى قارىزدارىن 1 قازانعا دەيىن قايتارىپ بەرۋى كەرەك. قازىر مۇنداي شارۋاشىلىقتارمەن قوسىمشا كەلىسىمشارت جاساسىپ جاتىرمىز. پرولونگاتسيادا 3 پايىزدىق تولەم قاراستىرىلعان, بۇل – بانك كوميسسياسى. بورىش مەرزىمىن ۇزارتۋ تۋرالى وتىنىشتەردىڭ دەنى نەگىزىنەن وتكەن جىلعى جاڭبىردىڭ سالدارىنان ساپاسىز ءونىم العان امانگەلدى, جانگەلدين, ناۋىرزىم, جىتىقارا, قامىستى اۋداندارىنان ءتۇسىپ جاتىر», دەيدى المات شاياحمەتوۆ.

ديقانداردىڭ كوبى بىلتىر ءونىمىنىڭ جارتىسىن جيناي الماي قالعاندىقتان, بيىلعى ناۋقاننىڭ ءبىرسىپىرا شارۋاشىلىققا قيىن تيەر ءتۇرى بار. جيناعانداردىڭ ءوزى 4-ءشى, 5-ءشى سۇرىپتى ساپاسىز ءونىم العان. ونى تونناسىنا 30 مىڭ, ءارى كەتكەندە 40 مىڭ تەڭگەگە ساتا الدى.

«وتكەن جىلدارداعى قۋاڭ­شى­لىقتىڭ, 2023 جىلعى 2-3 ايلىق كۇزگى جاڭبىردىڭ سالدارىنان كوپتەگەن شارۋاشىلىق شىعىنعا باتىپ وتىر. ويتكەنى بىلتىر بيداي باعاسى ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىنان ەكى-ەكى جارىم ەسە تومەن بولدى. ولار تابىس تاپپاق تۇرماق, وزدەرى شىعارعان شىعىندى دا قاي­تارا المادى», دەيدى اتى-ءجونىن كورسەتپەۋىمىزدى وتىنگەن شارۋا­شىلىق باسشىسى.

بيىل وڭىردە كوكتەمگى ەگىس ناۋ­قانىنا 21,9 مىڭ تراكتور, 1,3 مىڭ ەگىستىك كەشەنى, 21,8 مىڭ سەپكىش جۇمىلدىرىلماق. قازىرگى تاڭدا تەحنيكانىڭ 93 پايىزى دايىن تۇر. مەملەكەت قوستاناي وبلىسىنىڭ شارۋاشىلىقتارى ءۇشىن 1 ءليترى 250 تەڭگەدەن اسپايتىن 79,6 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن ءبولىپ وتىر.

قوستاناي وبلىسى