*2015 – ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى
التىن جۇلدىزدىڭ جارىعى. بۇرىنعى كسرو-دا «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» دەگەن قۇرمەتتى اتاق 1934 جىلدىڭ 16 ساۋىرىندە تاعايىندالدى. سودان 4 كۇن وتكەن سوڭ, ياعني 20 ساۋىردە ونىڭ العاشقى يەلەرىنىڭ ەسىمى دە بەلگىلى بولدى. ولار سولتۇستىك مۇزدى مۇحيتتىڭ قىسپاعىندا قالعان «چەليۋسكين» كەمەسىن قۇتقارۋدا ەرەكشە ەرلىك كورسەتكەن ۇشقىشتار ا.ۆ.لياپيدەۆسكي, س.ا.لەۆانەۆسكي, ۆ.س.مولوكوۆ, ن.پ.كامانين, م.پ.سلەپنەۆ, م.ۆ.ۆودوپيانوۆ جانە ي.ۆ.دورونين ەدى. كوپ ۇزاماي بۇل جوعارى اتاققا يە بولعانداردىڭ قاتارىن م.گروموۆ, ۆ.چكالوۆ, گ.بايدۋكوۆتىڭ ەسىمى تولىقتىردى. وسى ورايدا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا تۇڭعىش رەت يە بولعان قىز-كەلىنشەكتەردى دە ايتا كەتكەن ءجون. ولار «رودينا» سامولەتىمەن ماسكەۋدەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى ارالىققا قونباي ۇشىپ رەكورد جاساعان – ۆ.گريزودۋبوۆا, پ.وسيپەنكو, م.راسكوۆا ەدى.
سارعايعان تاريح بەتتەرىنە كوز جۇگىرتكەنىمىزدە, مىناداي ءبىر ەرەكشە فاكت ويعا ورالارى انىق. 1938-1939 جىلدارى كەڭەس ەلىنىڭ شىعىس شەكاراسىنا باسىپ كىرگەن جاپون سامۋرايلارىنا قارسى قىزىل ارميا جاۋىنگەرلەرى ەرلىك كۇرەس جۇرگىزدى. سونىڭ ايعاعىنداي 1938 جىلعى حاسان كولى ماڭىنداعى شايقاستا 26 جاۋىنگەر, 1939 جىلعى حالحين-گول وزەنى بويىنداعى ۇرىستا 70 ادام كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن الدى.
1941-1945 جىلداردا كسرو-دا تۇراتىن ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى جاپپاي ەرلىك پەن قاھارماندىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. وسى الاپات سوعىس كەزىندە 60 ۇلتتىڭ وكىلىنەن تۇراتىن 11,6 مىڭ جاۋىنگەر مەن وفيتسەر كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولدى. باتىرلاردىڭ ۇلتىنا كەلەتىن بولساق, ونىڭ 8160-ى ورىس, 2069-ى ۋكراين, 309-ى بەلورۋس, 161-ءى تاتار, 108-ءى ەۆرەي, 103-ءى قازاق (بەيبىت كەزەڭدە العان 3 قانداسىمىزدى قوسساق – 106. اۆت.), 90-ى گرۋزين, 90-ى ارميان, 69-ى وزبەك, 61-ءى موردۆين, 44-ءى چۋۆاش, 43-ءى ازەربايجان, 39-ى باشقۇرت, 32-ءسى وسەتين, 18-ءى ماري, 18-ءى تۇرىكمەن, 15-ءى ليتۆان, 14-ءى تاجىك, 13-ءى لاتىش, 12-ءسى قىرعىز, 10-ى كومي, 10-ى ۋدمۋرت, 9-ى ەستون, 9-ى كارەل, 8-ءى قالماق, 7-ەۋى كاباردين, 6-ى ادىگەي, 5-ەۋى ابحاز, 3-ەۋى ياكۋت, 2-ەۋى مولداۆان, 1-ەۋى ۇيعىر جانە باسقا ۇلتتىڭ وكىلدەرى ەدى.
بۇل قاھارماندار اسا جوعارى اتاققا ءبىر كۇندە, ءبىر جىلدا يە بولا سالماعانى ءمالىم. ساناق دەرەكتەرىنە ۇڭىلەر بولساق, سوعىس باستالعان 1941 جىلى وعان 128, 1942 جىلى 400 ادام يە بولعان ەكەن. ال 1943 جىلى ەلىمىز باتىرلارىنىڭ سانى 2500, 1944 جىلى 3000 ادامعا كوبەيگەن. سوعىستىڭ سوڭعى جىلىنىڭ شەجىرەسىندە 4500 ادامنىڭ ەسىمى التىن ارىپپەن جازىلعان. 1941-1945 جىلدارداعى جالپى ءتىزىمدە ولاردىڭ 2000-ى ۇشقىش, 1800-گە جۋىعى ارتيللەريست پەن مينومەتشى, 1142-ءسى تانكيست, قالعاندارى باسقا اسكەري ماماندىقتىڭ يەلەرى ەكەندىگى كورسەتىلگەن. بۇدان تۇيەر قورىتىندى بىرەۋ, ول – ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا كەڭەس ادامدارىنىڭ پاتريوتتىق سەزىمىنىڭ, قاھارماندىق ءىس-قيمىلىنىڭ ۋاقىت ساناپ ارتىپ وتىرعاندىعى, وسە تۇسكەندىگى.
ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا 130 ادام كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى دەگەن قۇرمەتتى اتاققا ەكى مارتە يە بولدى. سولاردىڭ ىشىنەن ءبىر وتباسىنان شىعىپ, كەۋدەسىنە التىن جۇلدىز تاققان قاھارمانداردى ەرەكشە ءبولىپ ايتقان ءجون. ولار – اعالى-ءىنىلى يگناتوۆتار, اعايىندى لۋكانيندەر, ليزيۋكوۆتار, ءبىر-ءبىرىمەن بىتە قايناسقان تۋىس گورودوۆيكوۆتار بولاتىن. ال كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن ءۇش مارتە العان كىمدەر ەدى؟ بۇل ورايدا اۋە اقيىقتارى ا.پوكرىشكين مەن ي.كوجەدۋب, داڭقتى قولباسشى گ.ك.جۋكوۆ بىردەن ەسكە تۇسەدى. ەسكەرتە كەتەيىك, گ.ك.جۋكوۆ كەيىن بۇل اتاققا ءتورتىنشى رەت يە بولدى.
«كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى دەگەن جوعارى اتاققا العاش رەت يە بولعان قازاق كىم؟» – دەگەن سۇراق تۋادى وسى ارادا. بۇل ساۋالعا جاۋاپتى 1941 جىلعى 16 قاراشادا ماسكەۋ تۇبىندەگى دۋبوسەكوۆو رازەزىن قورعاعان اتاقتى 28 پانفيلوۆشى باتىرلاردىڭ 1942 جىلعى جارلىقپەن بەرىلگەن تىزىمىنەن تابۋعا بولادى. ولار قاھارمان قازاق جىگىتتەرى: ن.ەسبولاتوۆ, ا.قوجابەرگەنوۆ, ءا.قوساەۆ, م.سەڭگىرباەۆ. سودان كەيىنگى التىن جۇلدىزدىلار ءتىزىمىن ت.توقتاروۆ, م.عابدۋللين, م.ءمامەتوۆا ودان ءارى جالعاستىردى.
ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن 500-گە جۋىق قازاقستاندىق الدى. بەيبىت كەزەڭدەگىنى قوسپاعاندا ولاردىڭ 103-ءى قازاق ەكەنى جوعارىدا ايتىلدى. 1941-1945 جىلدارداعى جالپى ءتىزىمنىڭ ىشىندە مۇنداي جوعارى ناگراداعا ەكى مارتە يە بولعان ءتورت جەرلەسىمىز بار. بۇلار: ت.بيگەلدينوۆ, ل.بەدا, ي.پاۆلوۆ جانە س.لۋگانسكي.
بەيبىت كەزەڭدە دە ەرلىك ءداستۇرى جالعاسا ءتۇستى. ونداي قاھارماندىق ىستەر قاتارىنا سولتۇستىك مۇزدى مۇحيتتى باعىندىرۋ, عارىشتى, يگەرۋ, بام-دى سالۋ سياقتى داڭقتى باستامالاردى جاتقىزۋعا بولادى. وسىلاردىڭ ءبارىن ەسەپتەگەندە 1934 جىلدان 1991 جىلعا دەيىنگى ارالىقتاعى التىن جۇلدىزدى باتىرلاردىڭ سانى 12,6 مىڭ ادامعا جەتەدى ەكەن. ولاردىڭ ىشىندە قازاقستاندىق 5 جەرلەسىمىز ءسوز ەتىپ وتىرعان اتاقتى بەيبىت كەزەڭدە العانىن ايتا كەتكەن ءجون. ۇشقىش م.شاتالوۆ پەن ۆ.پاتساەۆ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ءدارەجەسىنە 60-شى جىلدارى يە بولدى. سودان كەيىن 1988 جىلى ميگ-29 يسترەبيتەلىن سىناۋشى ۇشقىش, كەيىن عارىشكەر بولعان ت.اۋباكىروۆ السا, سول جىلى وعان اۋعانستانداعى ينتەرناتسيونالدىق اسكەري بورىشىن ۇزدىك ورىنداعانى ءۇشىن ورال وبلىسىنىڭ چاپاەۆ اۋدانىنداعى تاسقۇدىق ەلدى مەكەنىندە تۋىپ-وسكەن ق.مايدانوۆ, 1990 جىلى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اڭىزعا اينالعان باتىرى, گۆارديا پولكوۆنيگى باۋىرجان مومىش ۇلى يە بولدى. ءسويتىپ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن العان قازاقتار 106 ادامعا جەتتى.
ۆولگوگرادتاعى قازاق كوشەسى. ەدىل بويىنداعى وسى قالاداعى ءبىر پروسپەكتىنىڭ «قازاق كوشەسى» دەپ اتالۋىنىڭ سىرى نەدە؟ بىزدىڭشە, ونىڭ وزىندىك تاريحى, سەبەبى بار سياقتى. سونىڭ ءبىرىنشىسى مىناۋ: قازاقستان ۆولگوگراد وبلىسىمەن شەكتەسىپ جاتىر. 1942-1943 جىلدارى قالاعا قيىنشىلىق تۋعان كەزدە, مۇنداعى كوپتەگەن كاسىپورىندار, سونىڭ ىشىندە «كراسنىي وكتيابر» زاۋىتى تۇگەلىمەن باتىس قازاقستان وبلىسىنا قاراي كوشىرىلدى. قاھارمان قالانى قورعاعان 64-ارميانىڭ رەزەرۆى, گوسپيتالدارى اقجايىق وڭىرىندە تۇردى. ستالينگرادقا كومەكتىڭ ءبارى – ورال – ۋرباح – استراحان تەمىرجولى ارقىلى كەلىپ جاتتى. سول قيىن-قىستاۋ جىلدارى ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىز ستالينگراد ءۇشىن بىردەن-ءبىر سەنىمدى تىل ەدى. ەكىنشى جاعداي مىناداي: ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا قازاقستاندىقتار ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان قالانى نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارىنان قورعاۋ كەزىندە ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. ويتكەنى, جاۋ ەدىل بويىنداعى قاھارمان قالاعا ءتونىپ كەلگەن كەزدە, وعان قارسى ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدان جاساقتالىپ بارعان 6 ديۆيزيا, 1 بريگادا ەرلىكپەن شايقاستى. ولار 387, 27, 28, 29, 38-اتقىشتار جانە 81-اتتى اسكەري ديۆيزيالارى مەن 152-بريگادا ەدى. بۇلاردىڭ ىشىندەگى 29, 39-اتقىشتار ديۆيزيالارى قىزىل ارميانىڭ باسقا بولىمدەرىمەن بىرگە ستالينگراد تۇبىندەگى فاشيستىك اسكەرلەردىڭ 300 مىڭنان استام توبىن قورشاپ الىپ, ونى جويىپ جىبەرۋگە قاتىستى. 200 كۇنگە سوزىلعان ۇلى شايقاستاعى وسىنداي جانقيارلىق ەرلىگى ەسكەرىلىپ, ءبىزدىڭ وسى داڭقتى قۇرامالارعا كەيىن 72 جانە 73-گۆارديالىق ديۆيزيا دەگەن جوعارى اتاق بەرىلدى.
ستالينگراد مايدانىنداعى قيىن دا قاھارلى كۇندەردە كوپتەگەن قازاق ۇلاندارىنىڭ ەسىمدەرى داڭققا بولەندى. ءماسەلەن, قارسىباي سىپاتاەۆ ۇرىس كەزىندە جالعىز قالسا دا, ءبىر ادىم كەيىن شەگىنبەدى. ول قولىنداعى ەڭ سوڭعى ميناسىن كەۋدەسىنە قىسىپ, جاۋ تانكىسىنىڭ استىنا ءتۇستى. اۋە قىرانى نۇركەن ابدىرەۆ كاپيتان گاستەللونىڭ ەرلىگىن قايتالاپ, جانعان ۇشاعىمەن دۇشپاننىڭ ۇلكەن قارۋ-جاراق قويماسىنا ءتۇسىپ, ونىڭ ك ۇلىن كوككە ۇشىردى. قاتارداعى جاۋىنگەر بەيقۇتباي دەمباەۆ ەدىل بويىنداعى وسى قالا ءۇشىن بولعان قيىن دا اۋىر ۇرىستا ءوزىنىڭ جۇرەكجۇتقان ەرلىك قيمىلىمەن داڭق وردەنىنىڭ تولىق يەگەرى اتاندى. قاھارمان قالاداعى اتاقتى «پاۆلوۆ ءۇيىن» قازىر كىم بىلمەيدى. مىنە, تاريحتا اتى قالعان سول مەكەندى ەكى ايعا جۋىق جاۋعا بەرمەي قورعاعان بولىمشەدەگى ورىس, ۋكراين, گرۋزين, تاتار, ابحاز حالقىنىڭ ەرجۇرەك ۇلدارىمەن بىرگە ءبىزدىڭ قازاق باۋىرىمىز دا بولعان ەدى. ول – وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۋماسى ءتالىباي مۇرزاەۆ بولاتىن.
ستالينگراد پەن قازاقستاندى تۋىسقاندىق, دوستىق دانەكەرلەرمەن بايلانىستىرعان تاعى ءبىر فاكت بار. 1943 جىلدىڭ اقپانىندا گيتلەرلىك باسقىنشىلار وسى قالادان كەرى قۋىلىپ تاستالدى. كەڭەس ەلىنىڭ الدىندا ەندى قيراعان قالانى قالپىنا كەلتىرۋ مىندەتى تۇردى. وسى كەزدە ۇكىمەت تىل ەڭبەككەرلەرىن ستالينگراد قۇرىلىسىنا شاقىرىپ, ۇندەۋ كوتەردى. مۇنى كسرو-نىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى مىڭداعان قىز-جىگىتتەرمەن بىرگە ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندىق جالىن-جىگەر, جاس تۇلەكتەر دە قولدادى. ناتيجەسىندە قاھارمان قالاداعى تراكتور زاۋىتىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكامىزدان 88 قازاق قىزى اتتاندى. كومسومولدىق جولدامامەن بارعان بۇل اپا-اپكەلەرىمىز وندا ەكپىندى ەڭبەك ەتتى, كوپتەگەن قۇرىلىستاردى سالۋعا بەلسەنە اتسالىستى. كەيىن قالا ابدەن قالپىنا كەلىپ, بوي كوتەرگەن سوڭ, تۋعان جەرگە قايتىپ ورالدى.
ۇلى وتان سوعىسى اياقتالعان سوڭ, بۇل قالانىڭ تۇرعىندارى قازاقستان جاۋىنگەرلەرى مەن ەڭبەككەرلەرىنىڭ قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەگى كورسەتكەن ەرلىگىن, كومەگىن ۇمىتقان جوق. ولار وزدەرىنىڭ جۇرەك تۇپكىرىندەگى راحمەتى مەن ريزاشىلىعىن ءسوز جۇزىندە ايتىپ قويماي, ىسكە اسىرۋعا بەل بايلادى. اقىرىندا ستالينگراد قالالىق كەڭەسىنىڭ اتقارۋ كوميتەتى قازاقستاندىقتاردىڭ ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى وسى قالا ءۇشىن جان اياماعان قيمىلىن ەسكەرە كەلىپ, ءبىر كوشەنى «قازاق كوشەسى» دەپ اتاۋعا شەشىم قابىلدادى. ءسويتىپ, ەدىل بويىنداعى بۇل قالانىڭ بۇرىنعى «جۇمىسشى – شارۋا كوشەسى» سوعىس اياقتالعاننان كەيىن كوپ ۇزاماي «قازاق كوشەسى» بولىپ اتالدى. ءدال سول جەردە 1942 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە قازاق جىگىتتەرىنەن جاساقتالعان بولىمشە فاشيستەرگە الدەنەشە رەت سوققى بەرىپ, ارتقا شەگىنبەستەن قازا تاپقان بولاتىن. كوشە اتىن بەرۋ كەزىندە قالالىق اتقارۋ كوميتەتى مۇنى دا ەسكەرگەن ەدى. بۇل جايىندا جازۋشى ا.شەينين جانە جۋرناليست م.ريتمان وزدەرىنىڭ ورتالىق باسپاسوزدە شىققان وچەركتەرىندە تەبىرەنە جازعان بولاتىن.
اسپاننان جۇلدىز جاۋعان ءتۇن. بۇل وقيعانىڭ تاريحى اتاقتى كۋرسك شايقاسىمەن تىعىز بايلانىستى. وزدەرىڭىز بىلەتىن شىعارسىزدار, قۇرمەتتى وقىرماندار, ول ءاسكەري وپەراتسيا 1943 جىلدىڭ شىلدەسىندە باستالدى عوي. سونىڭ ناتيجەسىندە 5 تامىز كۇنى ءبىزدىڭ اسكەرلەرىمىز ورەل مەن بەلگورودتى ازات ەتتى. وسى جەڭىس ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ودان ارعى جاعدايىنا تۇبەگەيلى بەتبۇرىس جاسادى. كەڭەس جاۋىنگەرلەرىنىڭ بۇل ەرلىگى ەل ەسىندە مىقتاپ قالۋى ءۇشىن, ءبىزدىڭ اسكەرلەرىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرەتىن قانداي ۇيىمداستىرۋ شارالارىن قولعا العان ءجون؟ فاشيستىك گەرمانيانىڭ «تسيتادەل» جوسپارىنىڭ ك ۇلىن كوككە ۇشىرعان ساتتەگى قۋانىشتى حاباردى ەستىگەندە, ءبىزدىڭ قولباسشىلارىمىز, مىنە, وسىعان ەرەكشە ءمان بەردى. ونى ارميا گەنەرالى س.م.شتەمەنكو «باس شتاب سوعىس جىلدارىندا» اتتى كىتابىندا بىلاي دەپ باياندايدى:
«گەنەرال انتونوۆ ەكەۋمىزدى ستاۆكاعا شاقىردى. ستالين مايداندارداعى باسقا قولباسشىلاردى دا جيناعان ەكەن. «سىزدەر سوعىس تاريحىن وقيسىزدار ما؟» – دەپ جوعارعى باس قولباسشى انتونوۆ ەكەۋمىزگە قارادى. ءبىز نە دەرىمىزدى بىلمەي, كۇمىلجىپ قالدىق. ساۋالدىڭ ءوزى ورىنسىزداۋ سياقتى. تاريح وقىپ وتىراتىن ۋاقىت پا بۇل. ستالين ءسوزىن ىلە جالعاستىرىپ اكەتتى. «تاريحتى وقىساڭىزدار, بىلگەن بولار ەدىڭىزدەر, سوناۋ كونە زاماندا جاساق جاۋدى جەڭگەندە, قولباسشىلاردىڭ جانە ولاردىڭ اسكەرلەرىنىڭ قۇرمەتىنە بارلىق شىركەۋدىڭ قوڭىراۋلارى قاعىلاتىن. بىزگە دە جەڭىستەردى قۇتتىقتاۋ بۇيرىقتارىمەن اتاپ قويماي, ەستە قالارلىقتاي ەتىپ وتكىزگەن جامان بولماس ەدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, – ول اينالا وتىرعان ستاۆكا مۇشەلەرىن نۇسقادى, – ۇزدىك شىققان اسكەري بولىمدەر مەن كومانديرلەردىڭ, ولاردى باسقارۋشىلاردىڭ قۇرمەتىنە ارتيللەريادان ساليۋت بەرگەن ءجون».
مىنە, قۇرمەتتى وقىرماندار, العاشقى جەڭىس ءساليۋتىن ۇيىمداستىرۋ 1943 جىلدىڭ 5 تامىزىندا ماسكەۋدە وسىلاي قولعا الىنىپتى. جوعارعى باس قولباسشى گەنەرال ا.ي.انتونوۆپەن جانە باسقا ستاۆكا مۇشەلەرىمەن سويلەسىپ بولعان سوڭ, كرەملگە ماسكەۋ اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس مايدانىنىڭ قولباسشىسى گەنەرال د.ا.جۋراۆلەۆ شاقىرىلادى دا, كەشكىلىك مەرەكەلىك ساليۋت بەرۋ تۋرالى بۇيرىق الادى.
مۇنداي راسىمنەن حابارى جوق ارتيللەريستەر ارحيۆ دوكۋمەنتتەرىن اقتارۋعا وتىرىستى. سويتسە «وتتى دۋمان» وتكىزۋدە ءبىرىنشى پەتر پاتشا العاش ارەكەت جاساپتى. ول «اسپاننان جارقىراعان جاڭبىر جاۋاتىن كورىنىستىڭ» ستسەناريىن ءوزى جازىپ, ونىڭ ورىندالۋىنا ۇلكەن ءمان بەرگەن ەكەن. ارتيللەريستەر مۇنى وقىپ تانىسقان سوڭ, تاعى ءبىر قيىندىققا جولىقتى. ولاردىڭ الدىندا ەندى زەڭبىرەك پەن جاي وقتالعان جارقىراۋىق سناريادتاردى قايدان الۋ كەرەكتىگى جايلى ماسەلەنى شەشۋ مىندەتى تۇر ەدى. كرەمل كومەندانتى نە ءبارى 24 تاۋ زەڭبىرەگىن بەرە الاتىنىن حابارلادى. قالعان 100 زەڭبىرەك استانانى اۋە شابۋىلىنان قورعاپ تۇرعان زەنيت باتارەيالارىنان جەتكىزىلەتىن بولدى. قويمالاردان بار بولعانى جاي دارىمەن وقتالعان 1500-دەي ءارتۇرلى زاريادتار تابىلدى. وسىنىڭ ءبارىن ەسەپتەي كەلىپ, كەشكە وتكىزىلەتىن سالتاناتقا جاۋاپتى ادامدار ءساليۋتتى 124 زەڭبىرەكتەن بەرۋگە شەشىم قابىلدادى.
جوعارىداعى ۇيىمداستىرۋ شارالارىنا دايىندىق ءبىتكەن سوڭ, ەلىمىزدىڭ بارلىق رەپرودۋكتورلارىنان ديكتور يۋ.لەۆيتاننىڭ داۋسى ساڭقىلداي ەستىلدى. ول: «بۇگىن 5 تامىزدا, 24 ساعاتتا ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ استاناسى ماسكەۋ ورەل مەن بەلگورودتى ازات ەتكەن قاھارمان اسكەرلەرىمىزدىڭ قۇرمەتىنە ارتيللەريادان 12 دۇركىن ساليۋت بەرەدى», – دەپ جوعارعى باس قولباسشىنىڭ بۇيرىعىن وقىدى.
...ءدال ءتۇن ورتاسىندا ماسكەۋ اسپانىن ارتيللەريا ءدۇمپۋى كەرنەپ كەتتى. قىزىلدى-جاسىلدى الاۋ جۇلدىزدار كوشەلەردى جارقىراتىپ جىبەردى. وسى كۇننەن باستاپ ساليۋت شەرۋىنىڭ تاريحى باستالدى. مۇنى جازۋشى كونستانتين فەدين «جەڭىس مۋزىكاسى» دەپ اتادى. 1943 جىلدان 1945 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا كەڭەس ارمياسى جاۋىنگەرلەرىنىڭ ماڭىزدى اسكەري وپەراتسيالاردى تابىستى ورىنداعانى, جاۋ قولىندا قالعان وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ استانالارىن, ەۋروپاداعى باسقا دا مەملەكەتتەردىڭ استانالارىن ازات ەتكەنى ءۇشىن ماسكەۋدە بارلىعى 355 ساليۋت بەرىلدى. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ قۋاتتى دا ايبىندىسى ءارى سالتاناتتىسى 1945 جىلعى 9 مامىرداعى ساليۋت ەدى. بۇل كەشتە 1000 زەڭبىرەك تۇنگى اسپاننان 30 دۇركىن جۇلدىز مونشاق جاۋدىرىپ, ۇلى جەڭىس قۋانىشىن الەمگە پاش ەتتى.
جانبولات اۋپباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».