ء«وز ۇيىڭنەن جاۋ شىقسا, قاشاتىن جەر تابىلماس» دەگەندى باياعىدا ايتىپ كەتكەن اتا-بابالارىمىزدى ناعىز دالا دانىشپاندارى دەرسىز. ءبىر عانا سويلەمگە بايلانعان توقتام ءوز جاقىندارىنا زالىمدىق, الىمجەتتىك كورسەتەتىن كىساپىرلەردىڭ الميساقتان بولعانىن ايعاقتاماي ما؟ كىساپىر دەمەكشى, ىلگەرى زاماندا قالتاعا تۇسەتىن ۇرىلاردى وسىلاي اتاعان ەكەن. ال بۇل زاماندا ءوز وتباسىنا كەسىرىن تيگىزىپ, تاعدىرىن تاس-تالقان ەتكەندەردى كىساپىر دەمەي, كىم دەيمىز؟
قالاي اتاساڭ دا, الىمجەتتىكتى اقتاي الماسسىز. مۇنداي قياناتتى ەر-ازاماتتار ەمەس, زالىم ايەلدەر دە, قاتىگەز اتا-ەنە, مەيىرىمسىز بالا, ءتىپتى وكتەم, وركوكىرەك باسشىلار دا جاساي بەرەدى. اسىرەسە وتباسىنداعى وزبىردان قاشىپ قۇتىلۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن قوعامدى شۋلاتقان وقيعالاردان كورىپ وتىرمىز.
2022 جىلدىڭ 29 ساۋىرىندە ءتورت بالاسىنىڭ كوزىنشە ايەلىن اسقان قاتىگەزدىكپەن ۇرىپ ولتىرگەن ەركەكتىڭ وقيعاسىن جۇرت تەز ۇمىتقانى وكىنتەدى. ويتكەنى ونىڭ اتى تانىمال ەمەس ەدى. ەڭ وكىنىشتىسى, ول كەلىنشەكتىڭ 15 جىل بويى تاياقتان كوز اشپاعانىن تۋىسقاندارى دا, كورشىلەرى دە بىلگەن. ارينە, قىلمىسكەر جازاسىن الدى, 17 جىلعا سوتتالدى. بىراق بالالارىن دا پسيحولوگيالىق تۇرعىدا ء«ولتىرىپ» كەتكەنىن, وسى قياناتتىڭ ورنىن قالاي وتەيدى, كىم وتەيدى؟
وزبىرلىق دەگەنىڭىز – مىندەتتى تۇردە ۇرىپ-سوعۋ ەمەس, سوزبەن كەمىرىپ, كوزبەن كەمسىتىپ, ۇدايى تۇقىرتىپ وتىرىپ-اق كىسىنى اۋرۋ, دىمكاس ەتىپ, ساعىن سىندىرىپ تاستاۋعا بولادى. ماسەلەن, ءتۇبى مىندەتتى تۇردە اجىراسۋعا الىپ باراتىن باستى 13 ءتۇرلى سەبەپ بار ەكەن. ال زورلىق-زومبىلىققا بەيىمدەردىڭ «قاسيەتتەرىن» قالاي تانۋعا بولادى دەسەك, وسى ماسەلەنى مايشاممەن زەرتتەپ جۇرگەن ماماندارعا قۇلاق ءتۇرىپ كورەيىك.
وزبىرلىقتىڭ ءبىرىنشى بەلگىسى – وزىنەن دارەجەسى تومەن, ءالسىز, ياعني وزىنە تاۋەلدى ادامدارعا وكتەمدىك تانىتىپ, قالجىڭداعان بولىپ كەمسىتىپ, قورلاپ وتىرادى. مەيلى, ايەل, مەيلى ەر-ازامات بولسىن, ەگەر كوڭىلىڭىز قۇلاپ جۇرگەن ادام داياشى, ساتۋشى, كاسسير سياقتى قاراپايىم قىزمەتكەرگە زىركىلدەپ, وكتەمدىك تانىتىپ, باسىناتىن بولسا, ويلانۋ كەرەك. سول سياقتى سوڭىڭىزعا تۇسكەن جىگىت كاراوكە, تۇنگى كلۋب, مەيرامحانادا ءسىزدى وپ-وڭاي حانشايىمداي كوككە كوتەرىپ, وسى ويىندى ويناۋعا وزگەلەردى دە ماجبۇرلەسە, وندا اباي بولۋعا, ويلانۋعا تۋرا كەلەدى.
ول ءاربىر ءسوزىڭىزدى اڭدىپ, ءىلىنىسىپ وتىراتىندىقتان, ءار ءسوزدى ايتار الدىندا ەكشەپ سويلەيتىن, ۋاقىت وتە كەلە ءتىپتى اۋزىڭىزدى اشپايتىن بولاسىز. وزبىر سىزگە قولى جەتكەنشە ءتىپتى ۇلدە مەن بۇلدەگە وراعاننىڭ وزىندە ايتقانىن جاساتىپ, ءوز ەرەجەسىمەن جۇرۋگە ماجبۇرلەيدى. وعان كيىمىڭىز دە, بويانىپ-سىلانعانىڭىز دا ەشقاشان ۇناپ كورگەن ەمەس. «انا كويلەگىڭ قىسقا», «مىنا بەلدەمشەڭ تار», «كوفتاڭ كەۋدەڭە جابىسىپ تۇر» دەيتىن سىنداردان كوز اشپايتىندىقتان, ءوز تالعامىڭىزدان, وزىڭىزدەن ايرىلۋ وپ-وڭاي.
وعان قۇربى-قۇرداستارىڭىز دا ۇناعان ەمەس. ءسىز مۇنى ەشكىممەن ارالاسپاي, وقشاۋ, كىسىكيىك كۇي كەشىپ, كۇيزەلىسكە تۇسكەن كەزدە عانا تۇيسىنە باستاۋىڭىز مۇمكىن.
تۋعان-تۋىسقاندارىڭىزدى سىناپ-مىنەپ, جاقتىرماي, ارالاستىرماۋعا تىرىسىپ وتىرادى. بۇل دا – ادامدى وقشاۋلاۋدىڭ, ءوز تۇرمەسىنە تىعۋدىڭ ءتاسىلى. ول تەك ءوز ءتارتىبى, ءوز وتباسىنىڭ ەرەجەسىمەن ءجۇرىپ-تۇرۋىڭىزدى تالاپ ەتەدى. اينالىپ كەلگەندە ۇيدەن شىعۋىڭىزعا, جۇمىس ىستەۋىڭىزگە, دوس-جاران, تۋىسقاندارمەن ارالاسۋعا جول قالدىرمايدى. قارجىلاي تاۋەلدى ەتەدى.
بۇل ءتىزىمنىڭ شەگى جوق. ول سيرەك بولسا دا كەرەمەت قامقورلىق تانىتقانداي بولادى. بىراق بىردەڭە دۇرىس بولماسا, تەك ول كىنالى ەمەس. اينالا تولى «وڭباعاندار», «ناقۇرىستار» بولعاندىقتان, ەشكىمگە سەنبەيدى, تەلەفون تەكسەرەدى, كۇدىكتەنەدى. سوندىقتان جۇمىستان, ساباقتان كەلگەن كەزدە تەرگەۋ سوزدەن عانا ەمەس, قىزعانىشتان ىزاعا تولى كوزبەن دە باستالادى.
ول تەك وزىنەن دارەجەسى, مانسابى, داۋلەتى جوعارىلاردى عانا مويىنداۋى, «سىيلاۋى» عاجاپ ەمەس. قىسقاسى, ادامتانۋ ءىلىمى ءتۇپسىز ءبىر شىڭىراۋ بولعاندىقتان, تاعدىر ءبىزدى قاتەلەستىرمەگەي دەپ تىلەيىك.