بيىل قوڭىر كۇزدە استانا قالاسىندا V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى وتەدى. 20 سپورت تۇرىنەن 110 مەدال جيىنتىعى ءۇشىن دوداعا كىرەتىن سپورتشىلار اپتا بويى ەلوردانى دۇبىرگە بولەيدى. 10 جىل بۇرىن قىرعىزستان ەلى باس بولىپ ۇيىمداستىرعان العاشقى الامان 10 ۇلتتىق ويىن تۇرىنەن عانا ۇيىمداستىرىلسا, ەكى جىلدان كەيىن وتكەن دالا دوداسىنا 26 سپورت تۇرىنەن 62 ەلدىڭ سپورتشىلارى قاتىستى. 2022 جىلى تۇركيانىڭ يزنيك قالاسى ءسان-سالتاناتىن اسىرا وتكىزگەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا 102 ەلدەن 3 مىڭنان اسا سپورتشى قاتىسىپ, 13 سپورت تۇرىنەن مەدالدار جيىنتىعىن ءبولىستى. جىلدان-جىلعا جاڭارىپ, تۇلەپ, تۇرلەنىپ كەلە جاتقان كوشپەلىلەر ويىندارى بۇگىندە قاي قۇرلىققا دا ءماشھۇر. بيىل ءبىزدىڭ ەلدە بولاتىن ۇلى دالا دوداسىنا ىنتا تانىتقان ەلدەردىڭ قاتارى 100-دەن الدەقاشان اسىپ كەتتى.
«بولادىسى قىزىق» دودا
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساۋىن ايتۋىمەن ۇيىمداستىرۋ مۇمكىندىگى بىزگە بۇيىرعان V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى ءبىر اپتالىق ارقا-جارقا جىرعاۋ ەمەس, ءتۋريزمدى ورىستەتۋدىڭ تاپتىرماس ارناسى. الەم حالقىنىڭ الدىندا كوشپەلى اتا-بابامىزدىڭ ءتول مادەنيەتى مەن وركەنيەتىن, رۋحانياتى مەن سالت-ءداستۇرىن ايگىلەيتىن ايتۋلى دوداعا دەلەگاتىن اتتاندىرۋعا ىقىلاسى اۋىپ, ىنتا تانىتقان ەلدەردىڭ قاتارى قازىردىڭ وزىندە 70-تەن اسىپ وتىر. بولجامدى مەجە بويىنشا استاناعا كۇزگى دودا مەزەتىندە 100 مىڭنان اسا تۋريست كەلەدى. ەتنوسپورت پەن ەتنومادەنيەتتىڭ مايەگىنە وزگەشە سەرپىن بەرەتىن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى وسىلايشا تۋريزم سالاسىنا دا تامىر جايادى. سپورت, مادەنيەت ءھام عىلىم سىندى ءۇش سالاعا تارامدالاتىن كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ ناتيجەسىندە ۇلتتىق ۇستىندى ناسيحاتتاۋ مەن زەرتتەۋ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلمەك. ۇلتتىق جانە حالىق ويىندارىنان تىس ءتول ونەرىمىزدىڭ 10 ءتۇرىن تانىستىرۋ ماقساتىندا ارنايى كورسەتىلىم سايىس ۇيىمداستىرىلادى.
سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى «استانا ارەنا» ستاديونىندا وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ جابىلۋى «قازانات» يپپودرومىندا ۇيىمداستىرىلادى. جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقان اتشابارعا الداعى ۋاقىتتا 10 مىڭ كورەرمەن ەركىن سىيادى. باس قالادا وتەتىن كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ يدەياسىن كورسەتۋ ماقساتىندا جۇزەگە اساتىن «بىرلىك كەرۋەنى» جوباسى دۇنيەدە جەرىنىڭ كولەمى بويىنشا توعىزىنشى ورىنداعى قازاق دالاسىن تۇگەل قامتىپ, شارلاپ شىعادى. «كوشپەلىلەر الەمى» ەتنواۋلىنىڭ اپتا بويى تارقامايتىن دۋمانىن اقىندار مەن سال-سەرى, ءانشى-جىرشىلار كىرگىزەدى. قولونەر شەبەرلەرىنىڭ جارمەڭكەسى, شەبەرلىك ساباقتارى وتەدى. سارىارقانىڭ سايىن دالاسىن دۇبىرگە بولەيتىن ەتنواۋىلعا كۇنىنە 30 مىڭ كورەرمەن ات بايلاپ, ارالاۋىنا بار مۇمكىندىك جاسالادى. ۇلتتىق مۋزەيدە بولاتىن حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانىڭ دا ارقالار جۇگى سالماقتى. كوشپەلى حالىقتاردىڭ مۇراسىن عىلىمي تۇرعىدان زەرتتەپ, ءادىل باعا بەرۋ وسى باعىتتاعىلارعا جۇكتەلمەك.
يسلامبەك سالجانوۆ, ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى:
– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جۇكتەگەن تاپسىرمالارىنىڭ اياسىندا ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋدىڭ جول كارتاسى ازىرلەندى. بۇل جۇمىس ۇلتتىق سپورتتى وليمپيادالىق سپورت دەڭگەيىنە كوتەرۋ جولىنداعى باستامالاردىڭ وزەگى سانالادى. ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعى جۇمىستى جاڭا قارقىنمەن, جاڭا فورماتپەن, جاڭا كوزقاراسپەن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. كەلەسى جىلى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا 10 جىل تولادى. جىلدان-جىلعا قاناتىن كەڭگە جايىپ, ۇلتتىق سپورت سالاسىنىڭ وليمپياداسىنا اينالىپ كەلەدى. وسى جارىستى ۇيىمداستىرۋ ارقىلى ءبىز مادەنيەتىمىز بەن تاريحىمىزدى, رۋحانياتىمىز بەن قولونەرىمىزدى, سالت-ءداستۇرىمىز بەن ۇلتتىق بولمىسىمىزدى بۇكىل الەمگە ناسيحاتتاۋعا زور مۇمكىندىك الامىز. الداعى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سپورت باسەكەسى ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋعا دا سەرپىن بەرەرى انىق. ەلىمىزدە ۇيىمداستىرىلاتىن ۇلتتىق سپورت دوداسى اسا جوعارى دەڭگەيدە ءوتىپ, ەلىمىزگە ۇلكەن ابىروي اكەلەدى دەگەن سەنىمدەمىز.
ەتنوستىق سپورت تۇرلەرىنەن ءۇش مارتە: 2014, 2016 جانە 2018 جىلدارى قىرعىزستاننىڭ شولپان اتا شارىندە ءوتىپ, 2022 جىلى تۇركيانىڭ يزنيك قالاسىندا جۇلگەسى جالعاسقان دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىن استانا تورىندە ابىروي بيىگىندە وتكەرە الماساق, ەلدىگىمىزگە سىن بولماق. بىلتىر تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىن وتكىزۋ ۇلتتىق سپورتىمىزدى دامىتۋعا داڭعىل جول اشاتىن زور مۇمكىندىك ەكەنىن ايتقان ەدى. بايراقتى باسەكەنى جوعارى دەڭگەيدە, ءسان-سالتاناتىن اسىرۋعا كۇش سالۋدى جاۋاپتىلارعا تاپسىردى.
يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەنگەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى 8–14 قىركۇيەك ارالىعىندا ۇيىمداستىرىلادى. ءاۋ باستاعى ۇستانىمى كوشپەلى حالىقتىڭ مۇراگەرى ەكەنىن ءدۇيىم ەلگە ايگىلەي ءتۇسۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان دودانىڭ بۇل كۇندە اۋقىمى كەڭەيدى. ءتىپتى كوشپەلىلىكپەن كۇنەلتپەگەن وتىرىقشى ەلدەردىڭ دە ىقىلاسى اۋىپ, بايگەگە تۇسۋگە بەيىم. باس قالانى ءبىر اپتا دۇبىرگە بولەيتىن V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا قاتىسۋعا قۇمبىل ەلدەردىڭ قاتارى 100-دەن اسىپ كەتۋى بەك مۇمكىن. ۇيىمداستىرۋ ديرەكتسياسىنا ءوتىنىش جولداۋ مەرزىمى وسى جىلدىڭ 15 شىلدەسىنە دەيىن جالعاسادى.
دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ كەزەكتى دوداسىن ۇيىمداستىرۋ اماناتى ەل ۇكىمەتىنە جۇكتەلمەك. ويىندارعا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى دايىنداۋ باعىتىندا ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى قۇرىلدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى توراعالىق ەتەتىن كوميتەت قۇرامىندا مەملەكەتتىك وكىلەتتى ورگانداردىڭ باسشىلارى, وبلىس ءھام رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اكىمدەرى, ۇلتتىق كومپانيا, كاسىپورىن, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى بار.
دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جۇيەلەۋ دە از شارۋا ەمەس. سايىستار ۇيىمداستىرىلاتىن سپورت كەشەندەرىنىڭ ءبىر باعىت بەلدەۋىندە بولعانى بارىنە ءتيىمدى. «استانا ارەنا» ستاديونى, «قازانات» اتشابارى, جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ اتىنداعى جەكپە-جەك سارايى, «الاۋ» مۇز سارايى, «Qazaqstan» جەڭىل اتلەتيكا, «دۋمان» سپورت كەشەندەرى ءبىر-بىرىنەن تىم قاشىق ەمەس. «قازانات» اتشابارىنىڭ ماڭىنا قازىعىن قاعىپ, ۋىعىن قاداپ, شاڭىراعىن كوتەرەتىن ەتنواۋىلدا ساداق اتۋ, قۇس سالۋ, ات ۇستىندەگى سايىستار ۇيىمداستىرىلادى. جەكپە-جەك سارايى مەن «الاۋ» مۇز سارايىندا ۇلتتىق كۇرەس تۇرلەرىنەن ءھام حالىق ويىندارىنان دودا وتەدى. «دۋمان» كەشەنى ءداستۇرلى زياتكەرلىك ويىنداردى قابىلدايدى. دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا اككرەديتاتسيا بەرۋ مەن جابدىقتاۋ ورتالىعى «Qazaqstan» جەڭىل اتلەتيكا كەشەنىندە ورنالاسادى.
بۇعان قوسا باس قالانىڭ ساياباقتارى, قوعامدىق ورىندار, تەاتر, كونتسەرت زالدارى, مۇراجاي, كورمە پاۆيلوندارىندا دا ءتۇرلى ءىس-شارا وتكىزىلەدى. عىلىمي باعدارلامالار اياسىنداعى يگى شارۋا ۇلتتىق مۇراجايدا بولادى. كەلگەن قوناقتىڭ قولايىنا قونۋ ءۇشىن سپورتتىق نىساندارعا ىرگەلەس قوناقۇيلەر ەسىگىن ايقارا اشادى. سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى مەن جابىلۋ كەشىندە دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىن وتكىزۋشى ەلدىڭ ءتول مادەنيەتى تەاترلاندىرىلعان قويىلىمدار ارقىلى ايگىلەنە تۇسەدى.
ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»
تاقىمداعى تارتىس – كوكپاردا كەتكەن ەسە
دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى وتكەلى بەرى كوكپاردا قازاق پەن قىرعىز اراسىنداعى تارتىستى جىلداپ كۇتەتىن جانكۇيەردىڭ شوعىرى قالىڭ. ولاي بولاتىن دا ءجونى بار. 2016 جىلى قىرعىزستاندا وتكەن ءىى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ فينالدىق تارتىسىندا قىرعىز شاباندوزىنىڭ كوپە-كورىنەۋ ءبىزدىڭ شاباندوزدى ات-ماتىمەن قاعىپ قۇلاتىپ, ادام ومىرىنە قاساقانا قاتەر توندىرگەن ەدى. سودان كەيىن دە ەكى ەل كوكپارشىلارىنىڭ سىيلاستىعىنا سالقىن ءتيدى. 2017 جىلى استانادا وتكەن ەكسپو كورمەسى اياسىنداعى كوكپار دوداسىنا ماناس نيازوۆ قاتىستىرىلعان جوق. ودان كەيىنگى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا سەركەنى قاتەرى مول قازاندىققا ەمەس, قاۋىپسىز سانالاتىن شەڭبەرگە تاستايتىن كوكپاردان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسى 2022 جىلى تۇركيادا وتكەن IV دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا چەمپيون اتاندى. الدىمەن وزبەكستان قۇراماسىن 8:1 ەسەبىمەن تاس-تالقان ەتتى. ەكىنشى اينالىمدا موڭعوليا كوكپارشىلارىن 12:2 ناتيجەسىمەن جەڭدى. فينالدىق سايىستا قىرعىزستان قۇراماسىن 4:3 ەسەبىمەن ەڭسەرىپ, دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ باس بايگەسىن بوكتەرىپ كەتتى. سودان بەرى دە قىرعىزدار كەتكەن ەسەنى قالايدا قايتارۋدىڭ قامىندا ىستىقكولدىڭ قۇمدى جاعالاۋىندا قىستاي كوكپار تارتىپ, قىزۋ ازىرلىك جۇرگىزىپ جاتىر.
كوكپاردان ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى قۋانىشبەك قۇراماەۆتان جىگىتتەردىڭ دۇنيە دوداسىنا دايىندىعى بارىسىن سۇراعانبىز. ارينە, ءبىزدىڭ ەلدە تەك وڭتۇستىك وڭىردەگى وبلىستاردا قىستاي كوكپار ۇزىلمەيدى. ال تەرىسكەي مەن باتىستاعى قار استىندا قالعان اۋىلداردا كوكپارعا اتاپ باۋىزدالعان كوك سەركەنى كوكتەمگى جىلىمىقتان باستاپ تارتادى. باس باپكەر جىگىتتەردىڭ جەكەلەگەن ازىرلىگى جوسپار بويىنشا ءوتىپ جاتقانىن جەتكىزدى. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنان سىرت ىشكى چەمپيونات ۇيىمداستىرىلىپ, قۇراماعا مۇشە شاباندوزداردىڭ ابجىلدىگىن تاعى ءبىر قايناۋدا سىناپ الماق.
ء«بىزدىڭ جىگىتتەر ەكى جىل بۇرىن تۇركيانىڭ يزنيك قالاسىندا وتكەن IV دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ فينالدىق باسەكەسىندە قىرعىز كوكپارشىلارىن ۇتتى. ءوز ەلىمىزدە, باس قالامىزدا بولاتىن كوكپار دوداسىندا جىگىتتەر سول بيىگىنەن تومەندەمەيدى دەپ سەنىم ارتامىز», دەدى ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى ق.قۇراماەۆ.
بالۋاندار بارىن سالادى
V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا قازاق كۇرەسىنەن بالۋاندارىمىز جەرگە قاراتپاۋعا ءتيىس. 2022 جىلى تۇركيادا وتكەن كوشپەلىلەر دوداسىندا جىرتىعىمىزدى بۇتىندەگەن دە وسى بالۋاندارىمىز ەدى. «Qazaq Kuresi» اسسوتسياتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى دامير بەكبوسىنوۆ دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا ءتول ونەرىمىز قازاق كۇرەسىنەن قىز-جىگىتتەر ايانىپ قالمايتىنىنا نىق سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى. ەكى جىل بۇرىن يزنيكتە وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا قازاق كۇرەسىنەن بالۋاندارىمىز 2 التىن, 2 كۇمىس, 2 قولا مەدال ولجالاعان ەدى. ءتول ونەرىمىز قازاق كۇرەسىنەن باسەكەلەستىك تىم جوعارى. باسقانى قويا تۇرىپ, «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق تۋرنيرىندە الىپتاردىڭ ءبارىن جايپاپ, تايتۇياق پەن التىن بەلبەۋ العان ماقسات يساعابىلوۆتىڭ ءوزى كوشپەلىلەر ويىندارىندا قولا مەدالعا ازەر قول جەتكىزدى. دەمەك بالۋاندار بارىن سالىپ ازىرلىكتەن وتپەسە, وڭاي جەردە ولجا جوق. ەكى جىل بۇرىن تۇركيا تورىندە ەرلەر اراسىنان تەك مارات نىعماتۋللاەۆ پەن قىزدار سىنىندا زارينا ساريپوۆا عانا چەمپيون اتانۋى قازاق كۇرەسىنەن وزگە ەلدەردىڭ دە دەڭگەيى وسكەنىن ايگىلەيدى.
مەرگەندەر ءمۇلت كەتپەسە يگى
دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا ساداق اتۋشىلار ەكىنشى مارتە قاتىسادى. بۇعان دەيىن تۇڭعىش رەت تۇركيادا وتكەن IV كوشپەلىلەر دوداسىندا باق سىنادى. ال قىرعىزستان ەلىندەگى دودالارعا تەك جامبى اتۋ سىنى بويىنشا مەرگەندەرىمىز قاتىسقان ەدى. استانادا وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا ساداقشىلارعا زور سەنىم ارتىلىپ وتىر.
يزنيكتە وتكەن كوشپەلىلەر ويىندارىندا قاسىمحان قانات, ازامات نۇرتاەۆ, ءالي سەسسيگۋزەل, ايىم تىلەپبەرگەن, اياۋلىم اپپازوۆا, انجەليكا تارىتسا مەرگەندىگىن سىناعان ەدى. قاسىمحان 105 سپورتشىنىڭ اراسىنان كۇمىس جۇلدەگەر اتانىپ قايتتى. كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ التىن مەدالىن تۇرىك مەرگەنى وعىز وقشى ولجالاپ, مەيماناسى تاسىعان-دى. وقشىنىڭ وعىز بالاسى بيىل دا دوداعا قاتىسادى. ودان بولەك كوشپەلىلەر ويىندارىنان ولجاسىز قايتپايتىن قىرعىز سپورتشىسى ازامات اقىنوۆ, تاتارستاندىق يلدار سايفۋلين دە ساداق اتۋ سايىسىندا باعىن سىنايدى. قىزدارىمىز ەكى جىل بۇرىن يزنيكتە ىرىكتەۋ كەزەڭىنەن وتكەنىمەن, جۇلدەگە تالاستا جەبەسى توعىزدىققا ءدوپ تيگەن جوق. بابالارىمىز مەرگەندىگىمەن ايگىلەنگەن ءبىزدىڭ ەلدە ساداق اتۋ كەنجە دامىعان سپورت ءتۇرى سانالادى. رەسمي فەدەراتسيا قۇرىلىپ, كاسىبي ۇيىم رەتىندە تانىلعانىنا دا بىرەر جىلدىڭ بەدەرى بولدى. بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا تاپتىرماس ءورىس بولاتىن سالانىڭ ءبىرى – ءداستۇرلى ساداق اتۋ سايىسى. ساداق اتۋدى جاۋىنگەرلىك ونەر دارەجەسىندە كورگەن بابالارىمىز وگىز تەرىسى تالىستى كەرىپ نىسانا ەتىپ, بالالارىنىڭ قىراعىلىعىن سىناعان دەيمىز. ال بىراق جازعى وليمپيا جانە بەرتىندە باستالعان دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا ءالى التىن مەدال بۇيىرماي تۇر. بۇقارالىق سيپات الىپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسسە, بىزدە قول مەرگەندەر دە, كوز مەرگەندەر دە ەل ىشىندە جەتەدى. بۇل – ەندى باسقا ماسەلە.
دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا ساداق اتۋدان ايەلدەر سىنىندا سلوۆاكيانىڭ مەرگەن قىزى بيال دجۋديت, تاتارستاندىق تاتيانا پاۆلوۆا, قىرعىزستاندىق اسەل سادىروۆا سىندى ۇزدىكتەر دە دوداعا تۇسەدى. وسىنداي وعلانداردىڭ ورتاسىنان وزىق شىعۋ –ساداقشى مەرگەندەرىمىزگە امانات.