ەلدىكتى تانىتاتىن ونەر

جەلدەن وزعان شاباندوز

ۇلتتىق سپورت ويىن­دارى­نىڭ ىشىن­دە كەڭ قانات جاي­عانى – بايگە. جۇمىر تۇيا­عى تو­پى­راقتى تۋراپ, اسپاندى الا­قۇيىن شاڭعا كومەتىن جۇيرىك­تەردىڭ جارىسى كىم-كىمنىڭ دە دەلەبەسىن قوزدىرادى. قيقۋ سال­عان كورەرمەننىڭ كوز الدىندا جەل قۋعان جىل­­قى جانۋارىنىڭ قولتىعىن سو­گە كوسىلە شاپقان ءساتى تىم ەرەكشە.

بيىلدىڭ باستى باسەكەسى – دۇنيە­جۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىن­دارى. قوڭىر كۇزدە استانا قالاسىندا وتەتىن ايتۋلى دوداعا اتسەيىستەر دە الاعىزىپ, شاباندوزدار دا تاقىم قىسىپ ازىرلىكتەن ءوتىپ جاتىر. كوشپەلىلەر ويىن­دارىنىڭ سۇيەكتى دوداسى سانالاتىن بايگە دوداسىنا دايىندىق قالاي, ەلىمىزدىڭ اتىنان قانشا جۇيرىك قوسىلادى, قاي جانۋاردىڭ جۇلدىزى جانادى دەگەن ساۋال جانكۇيەر جاماعاتتى تولعاندىرارى ءسوزسىز.

بىلتىردان باستاپ ەلى­مىزدە رەسمي بايگە سايىس­تارى, ياعني بايگە فەدەرا­تسيا­سىنىڭ ال­قاۋىن­داعى دودالار كەزەڭ-كەزەڭ­مەن جوسپارلانىپ وتكىزىلىپ كەلە­دى. بيىل دا جۇلگەسى سولاي جال­عاسىپ, العاشقى الامان دودا 9 ناۋرىزدا شىم­كەنت قالاسىندا ءوتتى. ەن­دىگى بايگە 22 ناۋرىزدا الماتى وبلىسىنىڭ ايگىلى كوك­باس­تاۋ يپپودرومىن دۇبىرگە بولەي­دى. ۇلۋ جىلىنىڭ ۇلى باي­گەسى سانالاتىن كوشپەلى­لەر ويىن­دارىنا قاتىساتىن جۇيرىكتەر, مىنە, وسىنداي ءار كەزەڭدە سۇرىپتالادى.

بايگە فەدەراتسياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى التاي بيمەن وسى جىلى تەك رەسمي بايگەلەردىڭ ءوزى 41-گە جەتكەنىن ايتتى. ودان سىرت وڭىرلەردە بەرىلەتىن اس پەن تويدىڭ دوداسى تاعى بار. مىنە, وسى رەسمي سايىستاردا قارا ءۇزىپ, كومبەدەن الدىمەن كورىنگەن قىلقۇيرىقتار عانا كوشپەلىلەر ويىندارىندا بايگەگە قاتىسادى.

«دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندا­رىنا ايدالاتىن ارعىماقتاردى ىرىكتەۋدىڭ نەگىزگى ەكى دوداسى بار. قاراعاندى وبلىسىندا وتەتىن قازاقستان كۋبوگى مەن ال­ماتى قالاسىندا بولاتىن ىرىكتەۋ باي­گەسى. مىنە, وسى ەكى نەگىزگى سىننان سۋىرى­لىپ شىققان قىلقۇيرىقتار دۇ­نيە­جۇزى­لىك كوش­پەلىلەر ويىندارىندا بايگەگە تۇسە­دى. قۇنانداردى دا وسى ىرىكتەۋ جۇيەسىمەن سارالايمىز. سەبەبى بىلتىر تاي كەزىندە جۇگىرگەن جۇيرىكتەر بيىل ءالى دوداعا قوسىلعان جوق. بارلىعى دا ادىلەتتى, كوپ­تىڭ كوز الدىنداعى ىرىك­تەۋ بارىسىندا جۇيەلەنەدى. انا اتبە­گىنىڭ ءوزى, مىنا اتتىڭ داقپىرتى باسىم ەدى دەگەن سىلتاۋ جۇر­مەيدى. راس, دۇ­نيە­جۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا بايگەگە بەرىلەتىن جۇلدە قورى تىم قوماقتى ەمەس. بىراق ونىڭ ماڭىزى, سالماعى باسىم. سوندىقتان دا اتبەگىلەر قىستاي جۇيرىكتەرىنىڭ جىلىك مايىن تولتىرىپ, جال-قۇيرىعىن تاراپ, قاماۋ تەرىن الىپ, كۇزگى دۇبىرگە دايىندالىپ جاتىر. قىرعىزستاننان دا تالاي بايگەنىڭ الدى بولعان, قىمبات كولىك, ءزاۋلىم ءۇي ۇتقان قاراقىز سەكىلدى جۇيرىكتەر كەلەدى. سول سەبەپتى اتبەگىلەر بارىن سالىپ ازىرلىك جۇرگىزىپ جاتىر», دەدى ا.بيمەن.

وتكەن جىلدىڭ ۇزدىك شاباندوزى بەكزات ءدىلداحان 12 ايدا تەك رەسمي 10-نان اسا بايگەگە شاۋىپتى. ال اس پەن تويداعى دوداسىنىڭ سانىنان ءوزى دە جاڭىلادى. بايگەلەرىنىڭ ىشىندەگى شوقتىعى بيىگى ۇشەۋ. كەمەل توقاەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا وراي وتكىزىلگەن ايتۋلى الاماندا تالحيز اتتى ارعىماقپەن ءبىرىنشى كەلدى. «الاتاۋ ارعىماعى» بايگەسىندە دە توپتى باستاپ كومبەدەن قارا ءۇزىپ, اۆتوكولىك تاقىمدا­دى. بايان­اۋىلدا وتكەن رەسپۋبليكالىق بايگەنىڭ دە باس جۇلدەسى بەكزاتتىڭ قان­جىعاسىنا بايلاندى. بيىلعى جىلاشار بايگەسى دە نەسىبەسىز ەمەس. 9 ناۋرىزدا شىمكەنتتە وتكەن قازاقستان چەم­پيوناتىنىڭ ماۋ­سىماشار كەزەڭىندە ەكى رەت بايگەگە قوسىلدى. الاماندا «تايفۋن» اتتى سايگ ۇلىكپەن 3-ورىن يەلەنسە, توپ بايگەدە «بۇركىتپەن» جەكە-دارا كەلدى. ەندى 22 ناۋرىزدا كوكباستاۋ يپپودرومىندا چەمپيوناتتىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە قوسىلادى. ءتورت جىلدان بەرى بايگەگە تۇراقتى تۇردە قاتىسىپ كەلە جاتقان بەكزاتتىڭ دا ارمانى – دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا قارا ءۇزۋ.

ء«تورت جىلدا تالاي جۇيرىكتى تىزگىن­دەدىم. سولاردىڭ ىشىندە «تالحيز» بەن «بۇركىتتىڭ» ورنى ەرەكشە. وسى ەكى جۇيرىكتىڭ بىرەۋىمەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا توپ جارعىم كەلەدى», دەيدى داڭقتى شاباندوز.

« ۇلى دالا جورىعى»: بايگە حان سارايىنان باستالادى

داستۇرگە اينالعان « ۇلى دالا جورىعى» مارافون-بايگەسىنىڭ بيىلعى باسەكەسى پەتروپاۆل قالاسىنداعى ابى­لاي حان مۇراجاي-كەشەنىنەن باستالىپ, استانا قالاسىندا مارەسىنە جەتەدى. دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا ورايلاستىرىلاتىن مارافون-بايگەنىڭ قاشىقتىعى بيىل ەداۋىر قىسقارعان. بىلتىر 1 400 شاقىرىمدى وندىرگەن جۇيرىكتەر ءۇشىن بيىلعى ساپار وتە ىڭعايلى بولماق – 500 شاقىرىم عانا.

ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»

12 مامىردا پەتروپاۆل قالاسىنداعى ابىلاي حاننىڭ مۇراجاي كەشەنى-رەزيدەنتسياسىنان باستالىپ, بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىن, بوتاي مەن بوزوق كونە مەكەندەرىن باسىپ ءوتىپ, 17 مامىردا استانادا مارەسىنە جە­تەدى. ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەگەن كومان­دا­لار كۇزدە بولاتىن « ۇلى دالا جورىعى­نىڭ» حالىقارالىق تۋرىنا جولداما الادى.

ساقاسى جاقسا قولىنا

اسىق اتۋ وينى ۇلتتىق سپورت ءتۇرى رەتىندە 2010 جىلدان بەرى جاندان­دى. سول جىلى رەسپۋبليكالىق اسىق اتۋ فە­­دە­راتسيا­سى قۇرىلىپ, مەملەكەتتىك تىركەۋ­­دەن ءوتتى. «اسىق اتۋ» وينىنىڭ ەرەجە­سى 2011 جىلى ۇلتتىق سپورت تۇر­لەرى قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىلىعىمەن كەلىسىلىپ, ونى تۋريزم جانە سپورت مي­نيستر­لىگى سپورت كوميتەتى بەكىتتى. 2017 جىل­دىڭ جەلتوقسان ايىن­دا وڭتۇستىك كورەيا رەسپۋبليكاسىندا وتكەن ۇكىمەتارالىق ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قور­عاۋ كوميتەتىنىڭ 12-سەس­سياسىندا اسىق وينى دا ناسيحاتتالدى. ناتيجەسىندە يۋنەسكو-نىڭ ما­تەريالدىق ەمەس مادە­ني مۇرا تىزىمىنە قوسىلدى. 2018 جى­لى اسىق اتۋ فەدەراتسياسىنا اككرەديتا­تسيا بەرىلدى. التى جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىز­دىڭ بارلىق وبلىسىندا اسىق اتۋ فەدەراتسياسى جۇمىسىن جانداندىردى. 1 124 جاتتىق­تىرۋشى, ونىڭ ىشىندە 84 باپكەر شتاتتىق نەگىزدە جۇمىس ىستەيدى. جىل سايىن اسىق سپورتىن ورىستە­تۋشىلەر­دىڭ قاتارى ارتىپ كەلەدى. 89 432 سپورتشى جۇيەلى تۇردە شۇعىلدانادى. ولاردىڭ ارا­سىندا سپورت شەبەرى ءنورماتيۆىن ورىن­داعان سپورتشىلاردىڭ سانى 60-تان اسادى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا اقمولا وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, ستەپنوگور قالاسىندا جەرگىلىكتى س­پورت­شىلارمەن جۇزدەسكەندە دە وسى اسىق سپورتىن دامىتۋدى تاپسىردى. بىل­­تىر قاراشا ايىندا قازاقستانعا رەس­­مي ساپارمەن كەلگەن فرانتسيا پرەزي­دەن­تى ەممانيۋەل ماكرون قازاقستان پرەزي­دەنتىمەن بىرگە «ەتنو­اۋىلدى» ارالاپ, اسىق وينادى. ەكى ەل باسشىلارىنىڭ ساقا شيى­رىپ, نىسانا كوزدەۋى ۇلتتىق سپورتى­مىزدىڭ وركەن جايۋى­نا دا سەرپىن بەردى.

بىلتىر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى ء«تورت توقسان – ءتورت ونەر» ۇلتتىق مادە­ني-اعارتۋ جوباسى اياسىندا «التىن ساقا» چەللەندجىن ۇيىمداستىردى. ءبىر مەزەتتە ەلىمىزدىڭ بارلىق مەكتەبىندەگى 3 ملن-عا جۋىق وقۋشى اسىق اتىپ, ۇلتتىق سپورتتىڭ بۇقارالىق سيپات الۋىنا ۇلەسىن قوستى. «اسىق اتۋ» ورتا مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلدى.

جۋىردا اسىق اتۋ سپورتىنىڭ حالىق­ارالىق فەدەراتسياسى تىركەلدى. اسسوتسيا­تسيا نەگىزىندەگى زاڭدى تۇلعالار بىرلەس­تىگىنىڭ پرەزيدەنتى لاۋازىمىنا ءماجىلىس دەپۋتاتى ولجاس قۇسپەكوۆ سايلاندى. حالىقارالىق فەدەراتسيا مۇشەلىگىنە ەلىمىزدەن سىرت تۇركيا, رۋمىنيا, موڭ­عوليا, ساحا رەسپۋبليكالارى, قىرعىزستان ەلىنەن ءوتىنىش تۇسكەن. بيىل ماجارستان, وزبەكستان, قىتاي جانە يسپانيا ەلدەرى دە حالىقارالىق فەدەراتسيانىڭ قاناتى استىنا قوسىلۋعا ىقىلاس تانىتتى.

بىلتىر «Respublica» پارتياسى ۇيىت­قى بولىپ, استانا قالاسىنىڭ 25 جىل­دىعىنا وراي ءۇش اسىق ويناۋ الاڭى اشىلىپ, ەلىشىلىك بىرنەشە تۋرنير ۇيىم­داستىرىلدى. جاڭا قۇرىلعان حالىق­ارالىق فەدەراتسيانىڭ ارقالاي­تىن اماناتى دا جەڭىل ەمەس. ەڭ الدىمەن دۇنيە­جۇزىلىك ەتنوسپورت قاۋىمداس­تىعىنا مۇشەلىككە ءوتۋ مىندەتى تۇر. اسىق اتۋ سپورتىنىڭ حالىقارالىق ماسشتابتا مارتەبەسىن اسىرۋ ءۇشىن دەمەۋشىلەردى تارتا وتىرىپ, تاريحىن زەردەلەۋ كەرەك. قاجەتتى جابدىقتاردىڭ ستاندارتىن, قاعيداعا باعىتتايتىن ەرەجەسىن بەكىتۋ جۇمىسى بار. استانادا وتەتىن V دۇنيە­جۇزىلىك كوش­پەلىلەر ويىندارىندا اسىق اتۋ سپورتىنان قاتىسۋشى ەلدەردىڭ دە سا­نىن ۇلعايتۋ وسى فەدە­راتسيا­نىڭ ار­قا­­لار جۇگى بولماق. الەم چەمپيوناتىن وتكىزۋ شارۋاسى جانە بار. ۇلتتىق سپورت ويىندارىنىڭ اياسىندا اسىقتان دا «بولاشاق» باعدارلاماسى بو­يىنشا شەتەلدە وقيتىن جاستار دا دوداعا تۇ­سەدى. دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىل­­تايىندا دا اسىق وينىنان جارىستار ۇيىم­داستىرىلادى.

«تەڭگە ءىلۋ» تۇڭعىش رەت ەندى

بيىل قىركۇيەك ايىندا استانا قالاسىندا وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كوشپە­لىلەر ويىندارىنا تەڭگە ءىلۋ سپورتى تۇڭعىش رەت ەنگىزىلمەك. وتكەن جىلى شىمكەنت قالاسىندا وتكەن ازيا كۋبوگى مەن كوكشەتاۋدا ۇيىمداستىرىلعان قازاقستان چەمپيوناتى سپورت ءتۇرىنىڭ كەڭ قانات جايعانىن اڭعارتتى. الماتى­دا وتكەن حالىقارالىق سەمينارعا وزبەك­­ستان, قىرعىزستان, موڭعوليا, قى­تاي, رەسەيدەن وكىلدەر قاتىسىپ, ءتول ونە­رى­مىزدى دامىتۋ جايى تالقىلاندى. قى­تايدىڭ ءۇرىمجى قالاسىندا تەڭگە ءىلۋ فەدەراتسياسىنىڭ اشىلۋى دا ۇلتتىق سپورتىمىزدىڭ ءورىسىن كەڭەيتتى.

تەڭگە ءىلۋ فەدەراتسياسىنىڭ پرە­زي­­دەنتى امانگەلدى ابدىقادىروۆ دۇنيە­جۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا العاش رەت ەنگىزىلەتىن ۇلتتىق سپورت تۇرىنەن بيىل ازيا كۋبوگى مەن ازيا چەمپيوناتى ۇيىم­داس­تى­رىلاتىنىن ايتتى. كەلەشەكتە تەڭگە ءىلۋدىڭ حالىقارالىق فەدەراتسياسى دا قۇرىلىپ, جۇمىسى جاندانباق. بابالارىمىزدىڭ جاۋىنگەرلىك رۋحىن جانيتىن ءتول ويىنى سانالاتىن تەڭگە ىلۋدەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىن­دارىندا سپورتشىلارىمىز ايانىپ قالمايتىنى انىق. ۇلتتىق سپورتىمىزدان ۇزدىكتەردىڭ وزدەرىن دالەلدەۋگە زور مۇمكىندىك تۋماق.