جاتىر موينى وبىرىنىڭ الدىن الۋدىڭ كەشەندى تاسىلدەرى تالقىلاندى

جاتىر موينى وبىرى – جاتىر موينى قاباتىندا پايدا بولاتىن قاتەرلى ىسىك. جاتىر موينى وبىرى ايەلدەردە ءجيى كەزدەسەتىن ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ ءبىرى بولعانىمەن, ول ادام پاپيللوماۆيرۋسىنا (HPV) قارسى ۆاكتسيناتسيالاۋ ارقىلى الدىن الۋعا بولاتىن جالعىز قاتەرلى ىسىك ءتۇرى. كوپ جاعدايدا جاتىر موينى وبىرىنىڭ دامۋىنا ادام پاپيللوماۆيرۋسى (HPV) سەبەپ بولادى.

قازاقستاندا ونكوپاتولوگيا قۇرىلىمىندا ايەلدەر اراسىندا جاتىر موينى وبىرى ءسۇت بەزى وبىرىنان كەيىن ەكىنشى ورىندا تۇر. جىل سايىن «جاتىر موينى وبىرى» دياگنوزى ەلىمىزدە 1800 ايەلگە قويىلادى, جىل سايىن 600 ناۋقاس وسى اۋرۋدان قايتىس بولادى. جاتىر موينى وبىرىنىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى 40-44 جاستا.

جاتىر موينى وبىرىنىڭ الدىن الۋعا بولادى, دەگەنمەن بۇكىل الەمدە جاتىر موينى وبىرى جىل سايىن شامامەن 600 000 ايەلگە دياگنوز قويىلادى جانە جىل سايىن شامامەن 340 000 ايەل اۋرۋدان قايتىس بولادى.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ جاتىر موينى وبىرىن جويۋ جونىندەگى جاھاندىق ستراتەگياسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسى رەتىندە جول كارتاسىن قامتيدى, ياعني قىزداردىڭ 90%-ى 15 جاسقا دەيىن HPV ۆاكتسيناسىمەن ەگىلۋى كەرەك, وعان قوسا ۇلداردى دا ەگۋ ۇسىنىلادى. سول سياقتى ايەلدەردىڭ 70%-ى 35 جانە 45 جاسىندا جوعارى ءتيىمدى تەست ارقىلى سكرينينگتەن ءوتۋى كەرەك. قاتەرلى ىسىككە دەيىنگى ايەلدەردىڭ 90% جانە ءينۆازيۆتى قاتەرلى ىسىككە شالدىققان ايەلدەردىڭ 90% ەمدەلۋى كەرەك.

قر دسم باس شتاتتان تىس باس ونكولوگى, «قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا» عزي باسقارما ءتورايىمى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ديليارا قايداروۆا ايتىپ وتكەندەي, جاتىر موينى وبىرى الدىن الۋعا بولاتىن جالعىز ونكولوگيالىق اۋرۋ ەكەندىگىن دايەكتەي كەلە: «قاتەرلى ىسىكتىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ سەبەبى كوپ جاعدايدا جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ادام پاپيللوماۆيرۋسى. HPV ۆاكتسيناتسياسى اقش, كانادا, يزرايل, كاتار, ءباا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, اۆستريا, شۆەيتساريا, فرانتسيا, اۆستراليا جانە جاپونيانى قوسا العاندا, الەمنىڭ 100-دەن استام ەلىنىڭ ۇلتتىق يممۋنداۋ باعدارلامالارىنا ەنگىزىلگەن. HPV-گە قارسى ۆاكتسيناتسيا كورشى ەلدەردە – وزبەكستان مەن تۇرىكمەنستاندا دا جۇرگىزىلەدى. الەمنىڭ 42 ەلىندە قىزداردى دا, ۇلداردى دا ۆاكتسيناتسيالاۋمەن گەندەرلىك بەيتاراپ ءتاسىل ەنگىزىلدى», دەيدى.

رەسمي مالىمەتتەرگە سايكەس, اۆستراليادا ۇلتتىق ۆاكتسيناتسيا باعدارلاماسى ەنگىزىلگەننەن كەيىن 9 جىل وتكەن سوڭ, 18-35 جاس ارالىعىنداعى ايەلدەردە HPV-ءنىڭ 4 ءتۇرىنىڭ تارالۋى 90%-دان استامعا ايتارلىقتاي تومەندەگەن.

اقش-تا 2015-2018 جىلدار ارالىعىندا ايەلدەر اراسىندا HPV-نىڭ 4 ءتۇرىنىڭ تارالۋى 14-19 جاس ارالىعىنداعى ايەلدەر اراسىندا ۆاكتسيناتسياعا دەيىنگى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 88%-عا تومەن, ال 20-24 جاس ارالىعىنداعى ايەلدەر اراسىندا 81%-عا ازايعان.

HPV-قا قارسى ۆاكتسيناتسيا – پاپيللوماۆيرۋستىق ينفەكتسيانىڭ جانە HPV-مەن بايلانىستى اۋرۋلاردىڭ, سونىڭ ىشىندە جاتىر موينى وبىرىنىڭ الدىن الۋدىڭ تانىلعان ءادىسى. جاپپاي ۆاكتسيناتسيانى ددسۇ, ACOG, ESGO, SGO, ACS سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق مەديتسينالىق ۇيىمدار قولدايدى. بۇل ددسۇ-نىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسى رەتىندە جاتىر موينى وبىرىن جويۋدى (ەليميناتسيا) جەدەلدەتۋ جونىندەگى جاھاندىق ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى.