ەلىمىز ەگەمەندىك العاننان بەرى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا قىرۋار جۇمىس اتقارىلىپ, قاجەتتى جاعدايلار جاسالدى. سوعان قاراماستان ءبىلىم ساپاسى ءالى دە تومەن. ونى حالىقارالىق زەرتتەۋ ناتيجەلەرى دە كورسەتىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ ورتا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قالاي كوتەرۋگە بولادى؟ وسى ماسەلە توڭىرەگىندە پەداگوگيكالىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ باسشىسى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اسقاربەك قۇسايىنوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– اسقاربەك قابىكەن ۇلى, ورتا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرۋ باعىتىندا 30 جىلدان استام ۋاقىت بويى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ كەلەسىز. قانداي قورىتىندىعا كەلدىڭىز؟ تۇيگەن ويلارىڭىزدى تارقاتا وتىرساڭىز...
– ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى – اسا كۇردەلى جۇيە. ونىڭ دا جۇيە قۇراۋشىلارى بولادى. ءبىز ونىڭ 8-ءىن انىقتادىق: وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسى; ءبىلىم ستاندارتتارى مەن وقۋ باعدارلامالارىنىڭ ساپاسى; وقۋ ادەبيەتىنىڭ ساپاسى; پەداگوگ كادرلاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ ساپاسى; ءبىلىم مونيتورينگ ساپاسى; رۋحاني-ادامگەرشىلىك جانە پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ ساپاسى; عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسى; باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى; ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا ساپاسى. ءار جۇيە قۇراۋشىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن قىرۋار ءىس اتقارۋ كەرەك. اكادەميك ا.ن.كولموگوروۆ ء«بىر جاقسى وقۋلىق جازۋدىڭ قيىندىعى ءبىر رەاكتيۆتى ۇشاق قۇراستىرۋمەن بىردەي» دەگەن ەكەن. جۇيە قۇراۋشىلاردىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن دە جۇيەلى جۇمىس قاجەت. دەمەك ەلىمىزدىڭ 7,5 مىڭ مەكتەبىندە وقىپ جاتقان 3,5 ملن بالانىڭ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ قيىندىعىن ءارتۇرلى 8 رەاكتيۆتى ۇشاق جاساۋمەن سالىستىرۋعا بولادى. الەمنىڭ بارلىق ەلىندە وسى جۇيە قۇراۋشىلاردىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. بۇل جۇمىستار عىلىمي نەگىزدە جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلگەن ەلدەردە عانا ساپا جوعارى.
– جۇيە قۇراۋشىلاردىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
– ءبىلىم ستاندارتتارى مەن وقۋ باعدارلامالارىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ پروبلەماسىن 3 اسپەكتىدە قاراستىرۋ كەرەك. ءبىرىنشى – ورتا ءبىلىم بەرۋ مودەلى ء(بىلىم بەرگەندە بالالاردىڭ پسيحولوگيالىق-فيزيولوگيالىق دامۋ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلە مە؟). ەكىنشى – وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى وقىتىلاتىن پاندەر (نە وقىتامىز؟). ءۇشىنشى – وقىتىلاتىن پاندەردىڭ كولەمى جانە ولاردىڭ ناتيجەگە باعىتتالۋى (قالاي وقىتامىز؟). ورتا ءبىلىم بەرۋ مودەلىن انىقتاۋ ماقساتىندا 2003-2022 جىلدار ارالىعىنداعى PISA زەرتتەۋلەرىن سارالاي وتىرىپ, ءبىلىم ساپاسى وزىق ەلدەردى انىقتادىق. ولاردىڭ قاتارىنا جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, سينگاپۋر, قىتاي (پروۆينتسيالارى), ەستونيا, كانادا, فينليانديا, پولشا جانە باسقالارى كىرەدى. بۇل ەلدەردە 6+3+3 مودەلى نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن 12 جىلدىق ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى بار. 6-11 جاس ارالىعىنداعى بالالار 6 جىلدىق باستاۋىش مەكتەپتە وقيدى. بۇل كەزەڭدە ولاردىڭ ءارتۇرلى عىلىمنىڭ نەگىزىن مەڭگەرۋ ءۇشىن قاجەتتى قابىلەتتەرى قالىپتاسا باستايدى. 12-14 جاستا 3 جىلدىق ورتا مەكتەپتە وقيدى. ولاردىڭ وقۋ ءىس-ارەكەتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, تەوريالىق بىلىمدەردى مەڭگەرە الادى. 15-17 جاستا 3 جىلدىق ورتا مەكتەپتىڭ جوعارعى ساتىسىندا وقيدى – قالاعان ءبىلىمىن تەرەڭ مەڭگەرۋگە, زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك جۇمىستار جۇرگىزۋگە تالپىنىس جاسايدى. بۇل مودەلدىڭ ءار ساتىسىندا وقۋشىلاردىڭ پسيحولوگيالىق-فيزيولوگيالىق دامۋ ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس كەلەتىن جانە ولار ەركىن مەڭگەرە الاتىن ءبىلىم بەرىلەدى, 10-12 سىنىپتاردا ولاردىڭ قابىلەتىن دامىتۋعا جاعداي جاسالادى. وكىنىشكە قاراي, بىزدە بۇلاي بولماي تۇر. قازاقستاندا 11 جىلدىق مەكتەپ 4+5+2 مودەلى نەگىزىندە جۇمىس ىستەيدى. بالالار 6-9 جاستا باستاۋىش مەكتەپتە, 10-14 جاستا ورتا مەكتەپتە, 15-16 جاستا جوعارى سىنىپتاردا وقيدى. 10 جاستاعى بالاعا ورتا مەكتەپتە وقىتىلاتىن تەوريالىق ءبىلىمنىڭ نەگىزىن مەڭگەرۋ قيىنعا سوعادى, ال 10-11 سىنىپتاردا بالالارعا قالاعان ءبىلىمىن تەرەڭ مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك جوق. الەمنىڭ بىردە-ءبىر ەلىندە 4+5+2 مودەلى نەگىزىندە ءبىلىم بەرىلمەيدى. سوندىقتان 6+3+3 مودەلىمەن وقىتاتىن 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋىمىز كەرەك. بۇل مودەل ءوزىنىڭ ناتيجەلىلىگىن تولىق دالەلدەپ وتىر.
وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى قانداي پاندەردى وقىتۋ دۇرىس ەكەنىن انىقتاۋ ءۇشىن قازاقستان, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, فينليانديا, كانادا ەلدەرىنىڭ وقۋ جوسپارلارىنا سالىستىرمالى تۇردە تالداۋ جاسادىق. وقۋ جۇكتەمەلەرىن 2 توپقا ءبولىپ قاراستىردىق. ءى توپ – ناقتى عىلىم سالالارىنا قاتىستى پاندەر: ءتىل مەن ادەبيەت; ماتەماتيكا جانە ينفورماتيكا; جاراتىلىستانۋ; ادام جانە قوعام. ءىى توپ – تەحنولوگيا جانە ونەر; دەنەشىنىقتىرۋ سالالارىنا قاتىستى پاندەر. 1-4-سىنىپتاردا ءبىزدىڭ وقۋشىلار ءى توپتاعى پاندەردى جوعارىدا اتالعان ەلدەردىڭ وقۋشىلارىنا قاراعاندا كوپ وقيدى, ال ءىى توپتاعى پاندەردى, كەرىسىنشە از وقيدى. بۇل ەلدەردە انا ءتىلىن وقىتۋعا, تاربيە بەرۋگە كوپ كوڭىل بولىنەدى. ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ساپالى ءبىلىم بەرۋمەن بىرگە سانالى تاربيە بەرۋ ماقساتى دا قويىلادى. الەمدىك تاجىريبە ۇلتتىق رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە انا تىلىندە بەرىلگەن جاعدايدا عانا بالا جاقسى تاربيە الاتىنىن كورسەتىپ وتىر. ول ءۇشىن بالالار انا ءتىلىن جەتىك ءبىلۋى كەرەك. 7-9-سىنىپتاردا جاپونيادا, وڭتۇستىك كورەيادا, فينليانديا مەن كانادا ەلدەرىندە ءى توپقا كىرەتىن 4-6 ءپان, ال قازاقستاندا 7-8-سىنىپتاردا 12 ءپان, ال 9-سىنىپتا 13 ءپان وقىتىلادى. بىزدە بۇل ەلدەردە وقىتىلاتىن ءىى توپقا كىرەتىن مۋزىكا, دىن/ەتيكا, ءۇي ەكونوميكاسى, ارنايى ءىس-شارالار, زەرتتەۋ جۇرگىزۋ پاندەرى وقىتىلمايدى. 10-11-سىنىپتاردا بىزدە وقۋشىلارعا جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق جانە قوعامدىق-گۋمانيتارلىق باعىتتار بويىنشا ءبىلىم بەرۋ قاراستىرىلعان. ولاردا 78-89 پايىز كولەمىندە بىردەي پاندەر وقىتىلادى. بۇل ەلدەردە 10-12-سىنىپتاردىڭ باستى ماقساتى – وقۋشىلاردىڭ بولاشاقتا تاڭداعان ماماندىقتارىن ۋنيۆەرسيتەتتەردە جاقسى مەڭگەرۋىنە قاجەتتى ءبىلىم بەرۋ. الدا تۇرعان ۇلكەن ماقساتتىڭ ءبىرى – قازاقستاندى عىلىمى مەن تەحنيكاسى دامىعان ەلگە اينالدىرۋ. وكىنىشكە قاراي, وتاندىق ينجەنەرلەر وسى ۋاقىتقا دەيىن بىردە-ءبىر قاراپايىم كىر جۋاتىن ماشينا جاساي العان جوق. اششى دا بولسا, شىندىق وسى. قاراپايىم تەحنيكالىق قۇرىلعىنى نەمەسە ماشينانى ىرگەلى تەوريالىق ءبىلىم العان ينجەنەر عالىمدار عانا جاساي الادى. بىزدە بىردە ءبىر تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەت ينجەنەر عالىمداردى دايارلامايدى. سەبەبى ينستيتۋتقا تۇسكەن جاستار جوعارى سىنىپتاردا ينجەنەرلىك ماماندىقتى مەڭگەرۋگە كەرەكتى پاندەردى 3 جىل بويى تەرەڭدەتىپ وقىماعاندىقتان, ولار ۋنيۆەرسيتەتتە تەرەڭ ءبىلىم المايدى. سول سەبەپتى ءبىز دامىعان ەلدەردەن ينجەنەر كادرلار دايارلاۋدا ءبىر ساتى تومەن تۇرمىز. 12 جىلدىق مەكتەپكە وتكەندە بالالارعا ارنايى باعدارلى ءبىلىم بەرەتىن 3 جىلدىق جوعارى ءبىلىم ساتىسىن ەنگىزۋ قاجەت.
وقىتىلاتىن پاندەردىڭ كولەمى جانە ولاردىڭ ناتيجەگە باعىتتالۋىن انىقتاۋ ءۇشىن دە سالىستىرمالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزدىك. وقۋشىلاردىڭ قۇزىرەتتىلىگىن قالىپتاستىراتىن ناتيجەگە باعدارلانعان ءبىلىم بەرۋدىڭ ەرەكشەلىگىن قازاقستان مەن ۇلىبريتانيادا جاراتىلىستانۋ پاندەرىنىڭ وقىتىلۋىنا سالىستىرمالى تالداۋ جۇرگىزە وتىرىپ قاراستىرايىق. مىسال رەتىندە بيولوگيا ءپانىنىڭ «تىنىس الۋ» ءبولىمىن وقىتۋدى الايىق. قازاقستاندا 11 تاقىرىپ بەرىلگەن, ال ۇلىبريتانيادا 3 تاقىرىپ وقىتىلادى. بىزدە ءار تاقىرىپتى وقىعاندا كوپ كولەمدە اقپارات بەرىلەدى جانە ولار عىلىمي سيپاتتا بولادى, ال ۇلىبريتانيادا كولەمدى اقپارات بەرىلمەيدى, ءار تاقىرىپ تاجىريبەگە باعىتتالىپ, ومىرلىك جاعداياتتارمەن بايلانىستىرىلىپ وقىتىلادى. ولاردى مەڭگەرۋدىڭ وقۋشىنىڭ الداعى ومىرىندە قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىندىرۋگە كوپ كوڭىل بولىنەدى. باسقا پاندەردى وقىتقاندا دا وسىنداي وزگەشەلىكتەردى بايقادىق. 12 جىلدىق مەكتەپتىڭ ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارى مەن وقۋ باعدارلامالارىن, ياعني ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاساعاندا دامىعان ەلدەر جاراتىلىستانۋ جانە باسقا دا پاندەردى وقىتقاندا نەگە ءمان بەرەتىنىن, قالاي وقىتاتىنىن سالىستىرمالى تۇردە زەرتتەپ, قاجەتتى شەشىم قابىلداۋ قاجەت.
– پەداگوگ كادرلاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ دە ماڭىزدى عوي. بۇعان قاتىستى نە ايتار ەدىڭىز؟
– پەداگوگ كادرلاردىڭ ساپاسىن كوتەرۋ جۇمىستارى ەكى باعىتتا جۇرگىزىلۋى كەرەك. ءبىرىنشى باعىت – بولاشاق ۇستازدارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋدى, ياعني ۇستازدىق ماماندىققا لايىقتى ادامداردىڭ جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ; ەكىنشى – مەكتەپتەردە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي قۇزىرەتىن كوتەرۋ. قازاقستاندا جانە ءبىلىم ساپاسى وزىق ەلدەردە پەداگوگ كادرلار دايارلاۋدا 6 ايىرماشىلىق بار. ءبىزدىڭ ەلدە پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەرگە مەكتەپتى ورتاشا اياقتاعان تۇلەكتەر بارادى; جوعارى وقۋ ورىندارىندا تاجىريبەگە باعىتتاي وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋگە جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەيدى; جاس مۇعالىمدەرگە تاعايىندالعان تالىمگەرلەر ناتيجەلى جۇمىس ىستەمەيدى. ال دامىعان ەلدەردە پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارىنا مەكتەپتى جاقسى بىتىرگەن تۇلەكتەر قابىلدانادى; وقۋعا تۇسەر الدىندا ولار پەداگوگيكالىق ماماندىققا بەيىمدىلىگىن انىقتايتىن ارنايى ەمتيحان تاپسىرادى; وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم تاجىريبەگە باعىتتالىپ بەرىلەدى; باكالاۆر كۋرسىن جاقسى اياقتاعان تۇلەكتەر ماگيستراتۋراعا قابىلدانادى; ماگيستر-مۇعالىمدەر مەكتەپكە جۇمىسقا كەلگەندە قوعامدىق كوميسسيا الدىندا كۇردەلى سىناقتان وتەدى; جۇمىسقا قابىلدانعان جاس ماگيستر-مۇعالىمدەرگە تالىمگەر (كوۋچەر) بەكىتىلەدى. بۇل جۇمىس ولاردىڭ جۇكتەمەلەرىندە كورسەتىلەدى جانە ونىڭ ناتيجەسى مۇقيات قاداعالانادى. MسKinsەy&Company عالىمدارى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىنىڭ مۇعالىمدەردىڭ قۇزىرەتتىلىگىنە تاۋەلدىلىگىن انىقتاۋ ماقساتىندا اقش-تىڭ 3 شتاتىندا كولەمدى زەرتتەۋ جۇرگىزگەن. ناتيجەسىندە, 8-11 جاس ارالىعىندا كاسىبي قۇزىرەتى جوعارى جانە تومەن مۇعالىمدەردەن ءبىلىم العان وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىنىڭ ايىرماشىلىعى 53 پايىزدى قۇراعان. ءارى قاراي جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىندە 11 جاستا ۇلگەرىمى ناشار بولعان وقۋشىلاردىڭ تەك 25 پايىزى عانا 14 جاسقا تولعاندا مەڭگەرۋگە قاجەتتى ستاندارت تالاپتارىنا ساي ءبىلىم الا الاتىنى, ال 75 پايىزى ونداي دەڭگەيدە ءبىلىم الا المايتىنى انىقتالعان. بىزدە باستاۋىش سىنىپتاردا كوللەدج تۇلەكتەرى نەمەسە باكالاۆرلار ساباق بەرەدى, ال دامىعان ەلدەردە ماگيسترلەر عانا ساباق بەرە الادى. الداعى ۋاقىتتا پەداگوگ كادرلار دايارلاۋ جۇمىستارىنا ءجىتى كوڭىل ءبولىپ, باستاۋىش سىنىپتاردا تەك قانا باكالاۆرلاردىڭ ساباق بەرۋىنە قول جەتكىزۋ كەرەك, ءارى بۇل ىسكە ماگيسترلەردى دە كوپتەپ تارتۋ قاجەت.
– سالاداعى ناقتى كارتيناعا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىلىم مونيتورينگىنىڭ ساپاسىن دا ارتتىرۋ كەرەك پە؟
– البەتتە. الدىڭعى قاتارلى ەلدەردە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا قانشالىقتى كوڭىل بولىنسە, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن انىقتاۋعا دا سونشالىقتى نازار اۋدارىلادى. سەبەبى باعالاۋ جوق جەردە – بىلىمدە ساپا بولمايدى. قازىرگى ۋاقىتتا پەداگوگتەردىڭ اتتەستاتسيا ماسەلەسى كەڭ كولەمدە تالقىلانىپ جاتىر. ولاردىڭ اتتەستاتسيادا كورسەتكەن بىلىكتىلىك دەڭگەيىنە بايلانىستى ۇستەمەاقى تاعايىندالادى. بۇعان بارلىق مۇعالىم مۇددەلى بولىپ وتىر. ءبىز اتتەستاتسيا كەزىندە مۇعالىمدەرگە ءتيىستى بىلىكتىلىك دەڭگەيىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعاندا, باستى كورسەتكىش رەتىندە ولار وقىتقان وقۋشىلاردىڭ العان ءبىلىمىنىڭ ساپاسىن ەسكەرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. ادامدى قوزعاۋشى باستى كۇش – ونىڭ ءوز مۇددەسى ەكەنىن استە ەستەن شىعارماعان ابزال. اتتەستاتسيادان وتۋدەگى نەگىزگى كورسەتكىش ءوزى وقىتقان وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسى بولسا, وندا ءار مۇعالىم وسى ماقساتتا ەڭبەك ەتەدى. بىرىنشىدەن, ول ءوزىنىڭ كاسىبي قۇزىرەتىن كوتەرۋ جولدارىن ىزدەيدى جانە سول باعىتتا جۇمىس ىستەيدى. ەكىنشىدەن, ءبىلىم بەرۋدىڭ سان الۋان جاڭا ءتاسىلىن مەڭگەرۋگە ىنتالانادى. اتتەستاتسيا قويعان وسىنداي تالاپ نەگىزىندە مەكتەپتەگى بارلىق مۇعالىمنىڭ كاسىبي قۇزىرەتى كوتەرىلەدى, ءارى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسى ارتادى. ياعني وسىلاي وتكىزىلگەن اتتەستاتسيا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرە الادى.
– قازىر قوعامداعى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ. بۇل ماسەلەنى قالاي رەتتەۋگە بولادى؟
– جۇرگىزىلگەن عىلىمي زەرتتەۋلەر نەگىزىندە ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋدىڭ 8 جۇيە قۇراۋشىسىنىڭ ىشىندە ءبىلىم ستاندارتتارى مەن وقۋ باعدارلامالارىنىڭ جانە وقۋ ادەبيەتى ساپاسىن كوتەرۋدەن باسقا 6 قۇراۋشىسىنىڭ: پەداگوگ كادرلاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ ساپاسىن; ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن باعالاۋ; رۋحاني-ادامگەرشىلىك جانە پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ; عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ; باسقارۋ جۇيەسىنىڭ; ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ جۇمىستارىن, رەسپۋبليكالىق مەكەمەلەر دەڭگەيىندە اتقارىلاتىن جۇمىستارمەن بىرگە, مەكتەپ, اۋدان جانە وبلىستىق مەكەمەلەردىڭ ىشكى رەزەرۆتەرىن پايدالانا وتىرىپ كوتەرۋگە بولاتىنى انىقتالدى. وسى يدەيانىڭ دۇرىستىعىن انىقتاۋ ماقساتىندا تۇركىستان وبلىسى مەكتەپتەرىندە كولەمدى ەكسپەريمەنت جۇرگىزىلدى. وعان ورتا ەسەپپەن ءار سىنىپتان 800-دەي بالا قاتىستى. جۇرگىزىلگەن ەكسپەريمەنت نەگىزىندە يدەيانىڭ دۇرىستىعى تولىق دالەلدەندى. ىشكى رەزەرۆتەردى پايدالانا وتىرىپ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ جۇمىستارى 1-سىنىپتان باستاپ 11-سىنىپقا دەيىن عىلىمي نەگىزدە جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلەتىن بولسا, وندا وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ورتا ەسەپپەن 60-80 پايىزعا دەيىن كوتەرە الامىز.
ورتا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا بىرنەشە باعىتتا جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك. الدىمەن 12 جىلدىق مەكتەپكە كوشۋ ماقساتىندا شامامەن 15 جىلعا ارنالعان كولەمدى ءبىلىم بەرۋ رەفورماسىن جۇزەگە اسىرعان ابزال. باستى ماقسات – ء«بىلىم – بىلىك – داعدى» پاراديگماسىنان وقۋشىلاردىڭ قۇزىرەتتىلىگىن قالىپتاستىراتىن ناتيجەگە باعدارلانعان ءبىلىم بەرۋ پاراديگماسىنا ءوتۋ. الدىمەن وسى پاراديگما نەگىزىندە ۇزاق جىل بويى ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن مۇقيات زەرتتەپ, ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, وتاندىق ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاساۋ كەرەك. وتاندىق عالىمدار مەن ۇستازداردىڭ جاڭا ءبىلىم مازمۇنىن جاساۋ تاجىريبەسىنىڭ جوق ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, كەم دەگەندە ءۇش ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن مۇقيات زەرتتەۋ قاجەت. جاپونيا, شانحاي پروۆينتسياسىن جانە بالتىق بويى ەلدەرىنىڭ ءبىرىن قاراستىرۋدى ۇسىنامىز. بارلىق زەرتتەۋ ورتا ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋدىڭ 8 قۇراۋشىسى بويىنشا جۇرگىزىلۋى قاجەت. وسىنداي زەرتتەۋلەر نەگىزىندە 12 جىلدىق مەكتەپتىڭ تۇجىرىمداماسى مەن وعان ءوتۋدىڭ كەشەندى جۇمىس جوسپارىن جاساعان ءجون. بۇل جۇمىستىڭ اسا كۇردەلى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ءار وقۋ جىلىندا 12 جىلدىق مەكتەپ باعدارلاماسىنا 1-سىنىپتان ءوتۋدى جوسپارلاعان دۇرىس. بۇدان كەيىن تۇركىستان وبلىسىندا جۇرگىزىلگەن ەكسپەريمەنتتى جالعاستىرۋ قاجەت. وعان قاتىسقان جانە قاتىسپاعان سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ اراسىنداعى ءبىلىم ساپاسى 4,5 پايىزدان 9,5 پايىزعا دەيىن كوتەرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتاعى نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – مەكتەپتەگى ۇستازداردىڭ كاسىبي قۇزىرەتىن كوتەرۋ. 2019 جىلى تۇركىستان وبلىسىنىڭ مەكتەپتەرىندە 62 مىڭنان استام مۇعالىم ەڭبەك ەتكەن, سول مۇعالىمدەردىڭ 60 پايىزى سىرتتاي وقىعان, 70 پايىزى جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان. سونىمەن قاتار پەداگوگتەر اتتەستاتسيادان وتكەندە نەگىزگى كورسەتكىش رەتىندە ولار وقىتقان وقۋشىلاردىڭ العان ءبىلىمىنىڭ ساپاسىن ەسكەرۋ ماڭىزدى. وقۋشىلارعا ۇلتتىق رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋ دە – ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن ءىس.
اڭگىمەلەسكەن –
فارحات قايرات ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»