جاھاندىق قالالاردىڭ دامۋ يندەكسى

وسى باعىتتا 1926 جىلدان بەرى الەمنىڭ جەتەكشى ۇيىمدارىنا, حا­لىقارالىق كومپانيالار مەن ۇكى­مەتتەرگە كەڭەس بەرۋمەن اينا­لىساتىن «Kearney» كومپانياسى جىل سايىن جاھاندىق قالالار يندەكسىن (The Global Cities Index), ولاردىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسىن (The Global Cities Outlook) عىلىمي تالداپ, قورىتىندىسىن شىعارىپ كەلەدى. «Kearney» – دۇنيە ءجۇزىنىڭ 40-تان اسا ەلىندە 5300-دەن اسا ماماندارى جۇمىس ىستەيتىن الەم­دەگى جەتەكشى كونسالتينگتىك كومپا­نيالاردىڭ ءبىرى.

2023 جىلعى جاھاندىق قالالار تۋرالى يندەكستە (GCI) الەمدەگى 156 ءىرى قالانىڭ كورسەتكىشتەرى بەس پا­رامەتر بويىنشا باعالانعان. ولار: ىسكەرلىك بەلسەندىلىك, ادامي كا­پي­تال, اقپارات الماسۋ, مادەني تا­جىريبە جانە ساياسي بەلسەندىلىك. زەرت­تەۋدە بولاشاققا بولجام جاساي وتى­رىپ جاقىن ارادا جاھاندىق مە­گاپو­ليستەردىڭ ستراتەگيالىق باسقارۋ ورتاسىن قالىپتاستىراتىن كۇشتەردىڭ ىقپالىنا تالداۋ جاسالعان. 2023 جىل­عى ەسەپتە جاساندى ينتەللەكتىڭ قار­قىندى دامۋىنىڭ قالالارعا تيگىزەتىن اسەرى ساراپتالىپ, بۇل تەحنولوگيانىڭ وراسان زور الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ باعىتتارى جانە ونىمەن بايلانىستى تاۋەكەلدەرگە توتەپ بەرۋ جولدارىنا ماماندار تاراپىنان باعا بەرىلگەن. زەرتتەۋدە قالالارداعى ەڭبەك نارىعىن رەتتەۋ تاسىلدەرىن قالىپتاستىرۋدا مۋنيتسيپالدىق باسشىلار مەن شەشىم قابىلداۋشى ازاماتتار ءۇشىن نەگىزگى يدەيالار مەن كەڭەستەر كورسەتىلەدى.

قالا اتاۋى

رەيتينگتەگى ورنى

نيۋ-يورك

1

لوندون

2

پاريج

3

توكيو

4

بەيجىڭ

5

بريۋسسەل

6

سينگاپۋر

7

لوس-اندجەلەس

8

مەلبۋرن

9

گونكونگ

10

مادريد

12

بەرلين

16

ۆاشينگتون

19

ماسكەۋ

21

بۋەنوس-ايرەس

22

دۋباي

23

ىستانبۇل

25

بوستون

26

مەحيكو

28

كۋالا-لۋمپۋر

72

استانا

121

الماتى

123

كاراچي

129

مەدينا

153

مەككە

154

جاھاندىق قالالاردىڭ يندەكس كورسەت­كىشتەرى 2023

نيۋ-يورك الەمدەگى ىقپالدى بارلىق 156 قالانىڭ ىشىندە ىسكەر­لىك بەلسەندىلىكتى ولشەۋدەگى كوشباس­شىلىق پوزيتسياسىن ودان ءارى نى­عايتىپ, ءىرى مەگاپوليستەر رەيتين­گىندە ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. بۇل ءوسىم قالاداعى كومپانيالار سانى­­نىڭ ارتۋىنا, سونداي-اق ساۋ­دا اعىن­دارىنىڭ كوبەيۋىنە بايلا­نىس­تى بولدى. نيۋ-يوركتە سايا­سي بەل­سەن­دىلىكتىڭ پاندەمياعا دەيىن­­گى كورسەت­كىشىنە قايتا ورالۋ ۇدەرىسى با­ي­قالىپ, حالىقارالىق دەڭ­گەي­دەگى ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋ­مەتتىك جانە عىلىمي باعىتتاعى كونفەرەن­تسيالاردىڭ ءوتۋى قايتا جاندانعان.

لوندون ەكىنشى ورىندى ساقتاپ قالدى. ۇلىبريتانيا استاناسى 2023 جىلى ادامي كاپيتالدىڭ تومەندەۋ تەندەنتسياسىن قالپىنا كەلتىرىپ, Brexit-كە بايلانىستى ەۋروپالىق وداق ستۋدەنتتەرىنىڭ ازايۋىنا قاراماستان, قالاداعى حالىقارالىق ستۋدەنتتەردىڭ جالپى سانى وسكەن.

پاريج ىسكەرلىك بەلسەندىلىك پەن ادامي كاپيتال سىندى ەكى كورسەتكىش بويىنشا ءوسىم كورسەتىپ, ءۇشىنشى ورىنعا تۇراقتادى. الايدا قالادا ما­دە­ني تاجىريبە كورسەتكىشتەرىنىڭ وزگە قالالارمەن سالىستىرعاندا تومەن­دەۋى بايقالعان.

توكيو ىسكەرلىك بەلسەندىلىك پەن اقپارات الماسۋدىڭ تومەندەۋىنە قاراماستان, ءتورتىنشى ورىندى يەلەندى. سەبەبى مەگاپوليستە باسقا اسپەكتىلەر, سونىڭ ىشىندە مادەني تاجىريبە مەن ساياسي بەلسەندىلىك ايتارلىقتاي وسكەن. قالاداعى اناليتيكالىق ورتالىقتار سانى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كوبەيۋى جاپون استاناسىنىڭ جاھاندىق ساياسي ورتالىق رەتىندەگى پوزيتسياسىن نىعايتۋعا كومەكتەستى.

بەيجىڭ 2023 جىلى قىتاي قا­لالارىنىڭ جالپى رەيتينگىنىڭ تومەندەۋىنە قاراماستان, بەسىنشى كوشباسشى رەتىندە تانىلدى. الاي­دا كوپتەگەن كومپانيا مەن مەم­لەكەتتىڭ جەتكىزۋ كوزدەرىن ءارتا­راپ­تاندىرۋ باعىتىنداعى كۇش-جىگە­رىنىڭ سالدارىنان قالادا ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋى كورىنە باس­تا­دى. دەگەنمەن, 2023 جىلى قالادا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ادامي كاپيتال مەن اقپارات الماسۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ جاقسارۋى بايقالعان.

جاھاندىق رەيتينگتەگى الەمنىڭ ۇزدىك بەس قالاسى ەكىنشى جىل قاتارى­نان كوشباسشىلىق پوزيتسيادا كەلەدى. الايدا العاشقى 30 ءىرى قالالار­دىڭ اراسىندا ايتارلىقتاي وزگەرىس بار. سونىڭ ىشىندە ەلەۋلى وسىمدەر بريۋس­سەل مەن مادريدتە, ال قۇل­دى­راۋ ۆا­شينگ­­تون مەن بوستون قالالا­رىندا ورىن العان. شانحاي, بۋەنوس-ايرەس, ىستانبۇل جانە مەحيكو قالالارىن قوسا ال­عاندا, اقش پەن باتىس ەۋروپانىڭ ءداس­تۇرلى كۇش ورتالىقتارىنان تىس وزگە ايماقتارداعى بىرنەشە قالا­ رەي­تينگىنىڭ جوعارىلاۋى بۇكىل الەم بويىنشا مەگاپوليستەردە مۇمكىن­دىكتەر گەوگرافياسىنىڭ كەڭەيگەنىن كورسەتەدى.

ال بولاشاقتا الەمدىك كوشباسشى­لىققا ەڭ جاقسى دايىندالعان قالالار­دىڭ رەيتينگى قانداي؟ ءدال وسى سۇراققا «Kearney» كومپانياسى جاھاندىق قالالاردىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسى (GCO) تالداۋىندا جاۋاپ بەرۋگە تىرىس­قان. اتاپ ءوتۋ كەرەك, جاھاندىق قالا­لار يندەكسى (GCI) كورنەكتى مە­گاپو­ليستەردىڭ بۇگىنگى كۇنگى شى­نايى «جاھاندىق قالا» مارتەبەسى ولشەمدەرىنە سايكەستىگىن انىقتاۋعا قىزمەت ەتسە, جاھاندىق قالالاردىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسى (GCO) رەيتينگى مە­گاپوليستەردىڭ بولاشاقتا ءوز مارتە­بەسىن قالاي ارتتىراتىنىن تەرەڭدەتىپ قاراستىرادى. بۇل رەيتينگ كەلەشەكتە قاي قالالار قازىرگى تانىلعان كوشباس­شى مەگاپوليستەرمەن با­سەكە­لەسە الاتىنىن جانە الداعى جىل­دارى كوشباسشىلىق رولدەردى قابىل­داۋى مۇمكىن ەكەنىن انىقتايتىن بولجاۋ قۇرالى رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. اتالعان باعىتتاعى بىلتىرعى زەرتتەۋ قالالىق الەۋەتتىڭ ءتورت كورسەتكىشىن نەگىزگە الا وتىرىپ جۇرگىزىلگەن. ولار: جەكە ءال-اۋقات, ەكونوميكا, يننو­ۆاتسيا جانە باسقارۋ.

قالا اتاۋى

رەيتينگتەگى ورنى

سان-فرانتسيسكو

1

كوپەنگاگەن

2

لوندون

3

ليۋكسەمبۋرگ

4

پاريج

5

دۋبلين

6

حەلسينكي

7

ستوكگولم

8

ميۋنحەن

9

سينگاپۋر

10

بوستون

12

چيكاگو

44

پراگا

50

دوحا

68

مۋمباي

88

ماسكەۋ

93

الماتى

94

كۋالا-لۋمپۋر

96

استانا

98

نيۋ-دەلي

106

انكارا

120

بەيرۋت

149

كيەۆ

152

جاھاندىق قالالاردىڭ دامۋ پەرسپەك­تيۆاسى رەيتينگى 2023

جوعارىدا اتالعان ەكى كورسەتكىشتە دە قازاقستاننىڭ استانا جانە الماتى قالالارى ورىن العان. 2023 جىلعى رەيتينگتە استانا 121, الماتى 123- ورىننان تابىلسا, كەلەشەكتەگى بولجامدى دامۋ كورسەتكىشتەرى جونىنەن ەكى قالا دا الەم مەگاپوليستەرى ىشىندە العاشقى جۇزدىكتەن كورىنگەن.

«Kear­ney» كومپانياسىنىڭ الەمدەگى قالا­لاردىڭ قازىرگى احۋالى مەن كەلە­شەك دامۋى تۋرالى زەرتتەۋى جاسان­دى ين­تەللەكت مۇمكىندىكتەرى مەگا­پو­­ليس­تەرگە بارىنشا ەنىپ جات­قان زا­ماندا ءتيىمدى باسقارۋ, جۇ­مىس ورىن­دارىن قۇرۋ مەن قالا ينفرا­قۇ­­رى­­لىمىن دامىتۋ بويىنشا شە­شىم قابىلداۋشى ازاماتتارعا قوسىمشا كومەكشى قۇرال بولا الادى.

 

باۋىرجان سەرىكباەۆ,

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى