كاسىپتىك ءبىلىمنىڭ جاي-كۇيى

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالى­مەتىن­شە, قازىر ەلىمىزدە 772 كوللەدج بار. بۇلاردىڭ 85 پايىزى ەكونوميكا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قىزمەت كورسەتۋ باعىت­تارى بويىنشا كادرلار دايارلايدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جاستاردى 2025 جىلعا دەيىن سۇرانىسقا يە ماماندىقتارمەن 100 پايىز قامتۋ كوزدەلگەن. وسى باس­تامالار ەڭبەك نارىعىنداعى بىلىكتى كادرلاردىڭ تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋگە كومەكتەسەدى دەگەن ءۇمىت بار.

ەلىمىزدەگى ورتا كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىن­دە ەڭبەك نارىعىنىڭ وزەكتى تالاپتارىنا سايكەس كەلمەۋ ماسەلەسى بارى بارشاعا ءما­لىم. مالىمدەلگەن وقۋ باع­دار­لامالارى مەن نارىققا ناقتى ۇسى­نى­لۋى اراسىنداعى الشاق­تىق ساپانى ءبىر­شا­ما تومەندەتىپ وتىر. وسىعان باي­لانىس­تى ساراپشىلار بيۋدجەتتەن بولىنگەن قاراجات اقتالۋى ءۇشىن تەحنيك­تەردى دايارلاۋ ءتاسىلىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ كەرەك دەگەن پىكىر ايتىپ ءجۇر. بۇل ۇدەرىس باستالىپ تا كەتتى.

جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدىڭ 519 كول­لەد­­جىندە مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋ وت­كىزىلىپ, 300-دەن اسا كوللەدج سىننان وتپەي قالدى. تو­مەن كورسەتكىش نەگىزىنەن شىم­كەنت قالاسى, پاۆ­لودار, قىزىلوردا, باتىس قازاق­ستان, جامبىل, تۇركىستان, اقمولا جانە اقتوبە وبلىستارىندا بايقالا­دى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ كوميتەتى حابارلاعانداي, مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋدى دايىنداۋ جانە وتكىزۋ كەزەڭىندە 219 كوللەدجدە 624 ماماندىق پەن 780 بىلىكتىلىك ليتسەنزياسىنان ايىرىلدى. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا جەكەمەنشىك ءبىر كوللەدج جابىلدى.

جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەلەرى بويىنشا الماتى جانە استانا قالالارىنىڭ, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, شىعىس قازاقستان, ۇلىتاۋ, اباي وبلىستارىنىڭ تەحني­كا­لىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىندا جاقسى كورسەت­كىشتەر باي­قالعان. تەكسەرىس تۋرالى كوميتەت توراعاسى ەرنۇر داۋەنوۆ «باقىلاۋ ءىس-شارالارى باستالار الدىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋ تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بىرقاتار جۇيەلىك ماسەلەنى انىقتادى», دەدى. تالداۋ قورىتىندىسى بويىنشا نەگىزگى ولقىلىقتار وقۋ جۇمىس جوسپارلارى, وقۋ جوسپارىنىڭ پاندەرى مەن مودۋلدەرى بويىنشا جۇمىس, وقۋ باعدارلامالارى, وندىرىستىك وقىتۋ مەن كاسىپتىك پراكتيكادان ءوتۋ, مەملە­كەتتىك جالپىعا مىندەتتى ستاندارتتىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن بازا­لىق, كاسىپتىك مودۋلدەردى وقىتۋدا كورىنگەن.

ليتسەنزيادان ايىرۋ مەن كول­لەدجدەردى جابۋ كاسىپتىك ءبىلىمنىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتا الا ما؟ كول­لەدجدەردە تەگىن وقۋ مەن WorldSkills ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە قاراماس­­تان, جۇيە باسەكەگە قابىلەتتى مامانداردى دايارلاۋدا ىلگەرىلەي الماي وتىر.

– IT جانە مەنەدجمەنت سياق­تى سالالاردا ماماندار دايارلاۋ­دان الشاقتاپ, جۇمىس­شى ما­مان­دىقتارىنا نازار اۋدارا وتى­رىپ, جۇيەنى دەربەس با­عىت رەتىن­دە قايتا قاراستىرۋ ماڭىز­دى. تەوريالىق ساباقتار مەن كا­سىپ­ورىندارداعى پراكتيكالىق دايىن­دىقتى بىرىكتىرەتىن گەرما­نيادا قولدانىلاتىن دۋالدى وقىتۋ مودەلى بىرەگەي جۇيە قۇرۋعا ۇلگى بولا الادى. WorldSkills حالىقارالىق ستاندارتتارى بويىنشا كاسىبي داعدىلاردى دامىتۋ دا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. بۇل تاسىلدەر كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جوسپارىن ناقتى ايقىندايدى. سوندا تۇلەكتەر ءبىلىم الىپ قانا قويماي, ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرا­نىستى قامتاماسىز ەتە الادى. ءسوي­تىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسادى, – دەيدى مونوپولياعا قارسى ەكونوميست ۆ.نوۆيكوۆ.

كوللەدج ءبىلىمىنىڭ ساپالى بولۋى مۇعالىم بىلىكتىلىگىنە دە بايلانىستى. مينيسترلىك ۇسىن­عان دەرەككە سۇيەنسەك, قازىرگى ۋاقىتتا تەحني­كالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە 41,9 مىڭ پەداگوگ جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 39,4 مىڭ مۇعالىمنىڭ (94%) جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىمى بار, ال تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمى بار مۇعالىم سانى – 2,5 مىڭ (6%). ءبىلىم بەرۋشىلەر قاتارىندا 201 دوكتور, 557 عىلىم كانديداتى جانە 6 869 ماگيستر بار.

– بىزدە 9-سىنىپ تۇلەكتەرىنە كوللەدجدەردە تەگىن وقۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن. 3 جىل ىشىندە كادر دايار­لاۋعا ءتيىستى مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى ۇلعايتىلدى. ەگەر بۇ­عان دەيىن كوللەدجدەردە بيۋدجەت ەسە­بى­نەن 95 مىڭ ستۋدەنت وقىسا, بيىل ولاردىڭ سانى 133 مىڭعا دەيىن كوبەيدى. ءبىز مەملەكەتتىك تاپ­سىرىستى بۇدان ءارى دە ارتتىرا بە­رە­مىز. وندا كادرلارعا دەگەن سۇرانىستىڭ بولجامى جانە ءوندىرىس پەن ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى ەسكەرىلىپ, سالالار بولىنىسىندە ءىس-شارا­لار كورىنىس تابۋعا ءتيىس. ولاردا جۇمىس بەرۋشى­لەردىڭ سا­لا­لىق قاۋىمداستىقتارىنىڭ, بازا­لىق كاسىپورىنداردىڭ, ءتيىستى كول­لەدجدەر­دىڭ رەسۋرس­تارى بىرىكتىرى­لۋى كەرەك. وسى ماقسات­تا مەم­لەكەت­تىك كوللەدجدەردى زاماناۋي جا­بدىق­تار­مەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «جاس مامان» باع­دار­لاماسىن ىسكە اسىرۋدى جالعاس­تىرۋ قاجەت, – دەگەن ەدى ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ. 

استانا قالاسىنداعى «باسقارۋ» كوللەد­جىنىڭ باسشىسى مەرۋەرت بەرشاەۆانىڭ ايتۋىنشا, وقۋ وردا­سىنىڭ نەگىزگى باسىمدىعى ەڭبەك نارىعىندا ۇستەم جاعدايدى ساق­تاي وتىرىپ, كورسەتىلەتىن ءبىلىم بە­رۋ قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن تۇ­راق­تى وسىرۋگە باعىتتالعان. بۇل ءبىلىم ورداسى قىزمەتكەرلەرى مەن الەۋمەتتىك سەرىكتەستەردىڭ مۇد­دە­لەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ جوسپارىن جۇيەلەيدى. وسى ماق­سات­تا وقۋ-وندىرىستىك شەبەرحانا­لارى يننوۆاتسيالىق زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان, مۇندا ءبىلىم الۋشىلار تەوريالىق بىلىمدەرىن بەكىتىپ, كاسىبي بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرا تۇسەدى. 13 ماماندىق بويىنشا وقىتاتىن كوللەدجدىڭ سەرىكتەس ۇيىمدارى دا كوپ. بۇل تۇلەكتەردىڭ جۇمىس ورنىن دۇرىس تابۋىنا كو­مەكتەسەدى. مۇنداي ساباقتاستىق وقۋ ورىندارىنىڭ بارلىعىنا اۋاداي قاجەت.

– ستۋدەنتتەرگە بارىنشا ساپالى ءبىلىم بەرۋگە تىرىسامىز. ءبىزدىڭ كوللەدج ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنىڭ تالاپتارىنا ساي جۇمىس ىستەيدى. اۋديتوريالار مەن زەرتحانالار­دا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ بولاشاق كاسى­بي قىز­مە­تىنە باۋلۋ ءۇشىن بارىمىز­دى سالامىز. نارىققا قاجەتتى ماماندار شىعارۋ ماقسا­تىندا وسى­­ناۋ زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ ورداسى قۇرىلعان-دى. مۇندا 59 وقۋ كا­بينەتى, 13 شەبەرحانا, 4 زەرت­حانا, 12 كومپيۋتەرلىك سىنىپ, 1 لين­­­گو­­فوندىق قۇرال-جابدىقپەن جاب­­­دىقتالعان كومپيۋتەرلىك سىنىپ, جالپى اۋدانى 208,9 شارشى مەتر بولاتىن ەكى اكت زالى, 70 ورىن­دىق وقۋ زالدارىنان تۇراتىن ەكى كىتاپحانا بار. كىتاپحانا كول­لەدجدىڭ بەكىتىلگەن جىلدىق جوسپارى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. جالپى, كىتاپحانا قورىندا 68 756 كىتاپ بار, – دەيدى م.بەرشاەۆا.

جۇرتتان «كوللەدج وقىپ, كىم بولاسىڭ؟» دەگەن ءسوزدى اراگىدىك ەستىپ جاتامىز. بۇل پىكىر­دى ەستىگەندە جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنىڭ «مامان­دىقتىڭ جامانى جوق, بىراق ونىڭ كەز كەلگەنىنە يكەمدىلىك قاجەت, بۇل جاي كۇنەلتۋ, تاماق اسىراۋ­دىڭ عانا جولى ەمەس, ۇلكەن ونەردى, زور شە­بەرلىكتى قاجەت ەتەتىن نارسە» دەگەن ءسوزى ەرىكسىز ويعا ورالادى. دامىعان ەلدەر نارىق پەن ون­دىرىسكە قاجەتتى بىلىكتى كادر دايارلاۋ ءۇشىن تەح­نيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىن ءبىر ىزگە قويعان. ءتىپتى بۇۇ دەكلاراتسيا­سى بۇل جۇيەنى مىڭجىلدىق دامۋ ماقساتىنا جات­قىزعان. ءوندىرىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, باسقا دا جۇمىسشى ماماندىقتار قارىشتاپ دا­مىپ, جۇمىسشىلارمەن تولىق قامتىلسا, ەل ەكونو­ميكاسىنىڭ تاسى ورگە دومالار ەدى.