ورتالىق كوممۋنيكاتسيا قىزمەتىندە جەتىسۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەيبىت يساباەۆ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جونىندە بايانداما جاسادى. سونداي-اق جۋرناليستەردىڭ ايماققا قاتىستى قويعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
ءىرى جوبالار
بيىلعى 6 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ كولەمى 12,6%-عا ءوسىپ, 695,5 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. جىلدىڭ 10 ايىندا بارلىق ينديكاتورلار بويىنشا جوسپار ارتىعىمەن ورىندالىپتى. «ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنى 112,9%-عا جەتتى. بۇل – رەسپۋبليكاداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى. قۇرىلىس جۇمىسىنىڭ كولەمى 1,5 ەسە ۇلعايدى, تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ – 22,6%. وبلىس ەكونوميكاسىنا 20% وسىممەن 240,7 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى, جەكە ينۆەستيتسيالار – 143,4 ملرد تەڭگە. مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 241 ملرد, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 180 ملرد تەڭگە ءتۇستى. سونداي-اق جەرگىلىكتى بيۋدجەت تۇسىمدەرى 25% ءوسىپ, 60 ملرد تەڭگەنى قۇرادى», دەدى ب.يساباەۆ.
بيىل وبلىستىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا 31,9 ملرد تەڭگە باعىتتالىپتى. ونىڭ 25,4 ملرد تەڭگەسى – سۋبسيديالار. ءداندى داقىلدار 324 مىڭ گەكتارعا سەبىلىپ, 870 مىڭ توننا استىق جينالعان. ورتاشا ونىمدىلىگى – گەكتارىنا 27 تسەنتنەر. بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا جوعارى كورسەتكىش ەكەن. الداعى ەكى-ءۇش جىل كولەمىندە وڭىردە 1 ملن توننا ءداندى داقىل جيناۋعا مۇمكىندىك بار كورىنەدى. مال باسىنىڭ بارلىق تۇرلەرى مەن ءونىم ءوندىرىسىنىڭ ءوسىمى ارتىعىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ءتورت ت ۇلىكتىڭ سانى 3,2 ملن باسقا جەتىپتى.
«وبلىستا 120 اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وڭدەۋ كاسىپورنى جۇمىس ىستەيدى. ولار 10 ايدا 70,2 ملرد تگ ازىق-ت ۇلىك ءوندىردى. وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىنىڭ 35%-ى وبلىستاعى كاسىپورىنداردا قايتا وڭدەلەدى. اقسۋ قانت زاۋىتى جوندەۋدەن ءوتىپ, قايتا جۇمىس ىستەي باستادى. قىزىلشانى سۋبسيديالاۋ ءنورماتيۆى تونناسىنا 15 مىڭنان 25 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. بۇل قانت قىزىلشاسىنىڭ القابىن 2 ەسە كوبەيتىپ, 8,5 مىڭ گا دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. بيىل قانت زاۋىتتارىنا 330 مىڭ توننا ءتاتتى ءتۇبىر وتكىزىلىپ, جىل سوڭىنا دەيىن 42 مىڭ توننا قانت ءوندىرۋ جوسپارلانعان. بۇعان قوسا قانت قۇراعىنان 29 مىڭ توننا قانت وڭدەلەدى. بارلىعى – 71 مىڭ توننا», دەدى وبلىس اكىمى.
وبلىستا ء«ىرى جوبالار» بويىنشا الداعى ەكى جىلدا 25 ملرد تەڭگەگە 10 ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلادى ەكەن. «اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا بيۋدجەتتەن 3,2 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, يگەرىلدى. جوعارى ءونىمدى داقىلدار القاپتارىن ۇلعايتۋ ءۇشىن سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ 11 نىسانىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, 16 وبەكتىنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنىپ جاتىر.
ونەركاسىپتى دامىتۋ
وڭىردە 535 كاسىپورىن تىركەلگەن, وندا 26 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. وندا وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ۇلەسى 80%. نەگىزىنەن اشىتقى (ۋىت), ەلەكترلى اككۋمۋلياتورلار, جوعارى ۆولتتى ەلەكتر تاراتۋ جەلىلەرىنە ارنالعان تەمىر بەتوندى جانە مەتالل تىرەكتەر وندىرىلەدى. وبلىس قۇرىلعاننان بەرى 23 جاڭا كاسىپورىن ىسكە قوسىلىپ, ىستەپ تۇرعان 5-ءۋى كەڭەيتىلگەن, ءسويتىپ, 759 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپتى. «بيىل قۇنى 39 ملرد تەڭگە بولاتىن 12 كاسىپورىن ىسكە قوسىلىپ, 500-دەن استام جۇمىس ورنى قۇرىلادى. ولار – «الماز كەراميكس», «مايامي سولار» جانە «EcoWattAKA» جەل ەلەكتر ستانساسى. ءبىزدىڭ بالامالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋدا الەۋەتىمىز زور. وبلىس اۋماعىندا جوڭعار قاقپاسى اۋماعىندا قۋاتى 1گۆت ءىرى جەل ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جوسپارى بار. وعان ساۋد ارابياسىنان 883,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلادى. قازىر دايىندىق جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
تاۋ-كەن سالاسىن دامىتۋدا مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى ىسكە اسىرىلا باستاپتى. ونىڭ قۇنى – 1,3 ترلن تەڭگە, قۋاتى جىلىنا 860 مىڭ مىس كونتسەنتراتىن وندىرۋگە جەتەدى, 2 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى اشىلادى ەكەن. قازىر قۇرال-جابدىقتار مەن تاۋارلاردى ساقتاۋ ءۇشىن قويمالار مەن باسقا دا تەحنيكالىق عيماراتتاردىڭ قۇرىلىستارى اياقتالعان.
«كومبيناتتىڭ قۇرىلىسى 2025 جىلى باستالىپ, 2 جىلدا اياقتالادى. جالپى, وبلىستىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق پورتفەلىنە قۇنى 2,2 ترلن تەڭگە بولاتىن, 9 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشاتىن 184 جوبا ەنگىزىلگەن. وبلىس اۋماعىندا «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا مەن «قورعاس» حشىو جۇمىس ىستەيدى. وندا قازىر 2030 جىلعا دەيىن ينۆەستيتسياسىنىڭ جالپى كولەمى 622 ملرد تەڭگە بولاتىن 52 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپاردا تۇر. سونداي-اق كولىك-لوگيستيكا سالاسىنا ءىرى ينۆەستورلاردى تارتىپ, ءوڭىردىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋ ويدا بار. ماسەلەن, «دوستىق» ستانساسىندا قۇنى 12 ملرد تەڭگە, قۋاتى 150 مىڭ كونتەينەرلىك «ەتت Dostyk» جشس-نىڭ مۋلتيمودالدى كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىعى سالىندى. تاعى ەكى كوپفۋنكتسيونالدى جۇك تيەۋ تەرمينالى پەرسپەكتيۆالى جوبانى جۇزەگە اسىرامىز. ونىڭ قۇنى – 68,6 ملرد تەڭگە, جالپى قۋاتى – 650 مىڭ كونتەينەر», دەدى ب.يساباەۆ.
وبلىستا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ جاقسى جولعا قويىلعان. بۇگىندە 59 مىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى تىركەلىپ, وندا 110 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ونىمدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى – 31%. الداعى ەكى جىلدا بۇل كورسەتكىشتى 5-7%-عا ارتتىرۋ مەجەلەنىپ وتىر. 10 ايدا وبلىسقا كەلگەن تۋريستەر سانى 2 ملن ادام, ونىڭ 1,5 ملن الاكولگە كەلگەن.
«ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماقساتىندا الاكول مەن بالقاشقا اپاراتىن «تالدىقورعان – وسكەمەن», ء«ۇشارال – دوستىق», «لەپسى – بالقاش جاعالاۋى», «الماتى – وسكەمەن – لەپسى – اقتوعاي» جولدارىنىڭ قۇرىلىسى الداعى جىلى اياقتالادى. كەلەر جىلى بالقاش جاعاسىندا ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەردىڭ قۇرىلىسى باستالادى. ءسويتىپ, 2025 جىلدان باستاپ دەمالىس ورىندارى, قوناقۇيلەر سالىنا باستايدى. ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا بيىل «التىنەمەل» ۇلتتىق پاركى اۋماعىندا قۇنى 2 ملرد تەڭگە تۇراتىن ۆيزيت-ورتالىعى سالىندى. شاڭعى-بياتلون كەشەنىن سالۋ جانە بۇرحانبۇلاق سارقىراماسىنا دەيىنگى جولدى جوندەۋگە جوبالىق قۇجات ازىرلەنىپ جاتىر. وسى سىندى بىرقاتار يگى جوبالار قولعا الىندى», دەدى وبلىس اكىمى.
ينكليۋزيۆتى يگى ىستەر
قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي, ساپالى اۋىز سۋ, گازداندىرۋ, جول سالۋ حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا قاجەت. تۇرعىن ءۇي الۋ كەزەگىندە 30 مىڭ ادام تۇر. 15 مىڭنان استامى تالدىقورعاندا كەزەكتە ەكەن.
«بيىل 323 مىڭ شارشى مەتر ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى. ماقساتىمىز – 4-5 جىلدا كەزەكتە تۇرعاندار سانىن 40-50% ازايتۋ. جىل سوڭىنا دەيىن 199,5 شاقىرىم وبلىستىق جانە 80 ەلدى مەكەننىڭ جولدارى جوندەلەدى. ناتيجەسى جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى اۆتوجولدار ۇلەسى 93 پايىزعا جەتەدى. جىل سوڭىنا قاراي 2 اۋىل ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىنە قوسىلادى, وبلىستىڭ تاعى 15 ەلدى مەكەنىندە اۋىز سۋدىڭ ساپاسى جاقسارادى. گازداندىرۋعا جاتاتىن 192 ەلدى مەكەننىڭ 26-سى, تالدىقورعان قالاسىن قوسقاندا 298 مىڭ ادام گازعا قول جەتكىزدى. حالىققا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ, ينكليۋزيۆتى قوعام قۇرۋ شاراسى دا جالعاسىپ جاتىر. 29 مىڭداي جۇمىسسىز جانە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار قىزمەتكە تارتىلدى. جاز مەزگىلىنەن باستاپ الاكولدە 6-18 جاس ارالىعىنداعى مۇگەدەكتىگى بار بالالارعا ارنالعان 35 ورىندىق ساۋىقتىرۋ جازعى لاگەرى جۇمىس ىستەي باستادى. تالدىقورعان قالاسىندا «قامقورلىق» قورىمەن بىرلەسىپ اۋتيزم جانە باسقا دا اقىل-وي كەمىستىگى بار بالالارعا ارنالعان ورتالىق جانە مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتارعا ارنالعان «اسار» سپورتتىق-وڭالتۋ كەشەنى اشىلدى. بۇگىندە تالدىقورعان قالاسى بويىنشا 300 ادامعا, ونىڭ ىشىندە 54 بالاعا وڭالتۋ قىزمەتى كورسەتىلىپ جاتىر», دەدى ب.يساباەۆ.
ءبىلىم, مادەنيەت جانە سالاماتتىلىق
وڭىردە اپاتتى جانە ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر جوق. الايدا بەيىمدەلگەن مەكتەپتەردىڭ پروبلەماسىن شەشۋ وزەكتى ەكەن. وسى جىلى جوسپارلانعان 6 مەكتەپتىڭ 5-ەۋى ىسكە قوسىلعان.
«جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 1 200 ورىندى ءبىر مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. سونداي-اق 5 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جالپى, 2026 جىلعا دەيىن 21 جاڭا مەكتەپ سالىنادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 8 نىساننىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. ونىڭ 2-ەۋى بيىل قولدانىسقا بەرىلدى. قالعاندارى كەلەسى جىلى تاپسىرىلادى. وبلىستا بارلىعى 361 مەديتسينالىق مەكەمە بار. مادەنيەت جانە سپورت سالالارىندا 18 نىسان تۇرعىزىلۋ ۇستىندە. ونىڭ 8-ءى پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار بيىل جىل سوڭىنا دەيىن جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 4 بلوكتى-مودۋلدىك سپورت كەشەنى ورناتىلادى. جەكە دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن تالدىقورعان قالاسىندا «جەتىسۋ ارەنا» جىل بويعى جابىق مۇز ارەناسى ىسكە قوسىلدى, «جەتىسۋ» ۆولەيبول كلۋبى ءۇشىن 4 قاباتتى تۇرعىن ءۇي جىل سوڭىندا بەرىلەدى. ۇستەل تەننيسى ورتالىعى كەلەسى جىلى بىتەدى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
وبلىس اكىمى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ كورسەتكىشتەرى مەن الداعى ماقسات-مىندەتتەرىن جان-جاقتى قورىتىپ ايتتى.
«ارينە, جاڭادان قۇرىلعان ءوڭىردىڭ بارلىق پروبلەمالىق ماسەلەسى شەشىلدى دەۋگە ءالى ەرتە. تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ, اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى ماسەلەسى, اۋىل ىشىندەگى جولداردىڭ ساپاسى, گازداندىرۋ, وبلىسقا ينۆەستيتسيا تارتۋ, تالدىقورعان قالاسىن اباتتاندىرۋ, ۇيلەردىڭ شاتىرى مەن فاسادىن جوندەۋ بويىنشا الدىمىزدا ءالى دە اتقاراتىن ءىس جەتكىلىكتى. ءتۇرلى سالاداعى جۇمىس بارىسىندا جىبەرىلگەن ولقىلىقتار مەن كەمشىلىكتەر بولسا, تۇزەپ, حالىقتىڭ لايىقتى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋعا كۇش سالۋدامىز. زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, حالىقپەن اشىق, ءادىل جۇمىس ىستەيتىن بىلىكتى, جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا الا بىلەتىن جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ – مەنىڭ ەڭ باستى مىندەتىم», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ب.يساباەۆ.