كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە اباي وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان ۇرانحاەۆ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ول باق وكىلدەرىنە وبلىستىق ينفراقۇرىلىم مەن الەۋمەتتىك ينستيتۋتتاردى دامىتۋ, ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمىن قولداۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق جوسپارلار مەن باعدارلامالار تۋرالى بايانداپ بەردى.
وبلىس باسشىسى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا وڭ سەرپىن بار ەكەنىن ايتتى. ءبىر جىل كولەمىندە, اي سايىن, بارلىق ينديكاتور بويىنشا تۇراقتى ءوسىم ساقتالعان. بۇگىندە, ءوڭىردىڭ قىسقا مەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتورى – 107,5%-دى قۇراعان. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا 44,2%-عا ءوسىپ, 426,2 ملرد تەڭگەگە جەتتى. قۇرىلىس سالاسىندا ءوسىم – 141,1%-عا, ونەركاسىپتە – 106,3%-عا, ىشكى ساۋدادا – 103%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا 101,7%-عا ءوسىم تىركەلگەن. 233,8 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, 2 443 وتباسى باسپانالى بولعان.
ء«وندىرىس قارقىنى الەۋمەتتىك كورسەتكىشتەرگە دە وڭ اسەرىن تيگىزدى. ورتاشا ايلىق جالاقى 17,6%-عا ءوسىپ, 292,8 مىڭ تەڭگەگە تۇراقتادى. وبلىس بيۋدجەتىنىڭ ءوز كىرىستەرى 141%-عا ءوسىپ, قازىناعا 87,4 ملرد تەڭگە ءتۇستى. بيىلعى وبلىس بيۋدجەتى 419,2 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. سۋمەن جابدىقتاۋ نىساندارىن قارجىلاندىرۋ 3 ەسەگە, جولداردى جوندەۋ – 2,3 ەسەگە ۇلعايدى. ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا شىعىستار – 1,2 ەسەگە, دەنساۋلىق ساقتاۋ – 2 ەسەگە, اۋىل شارۋاشىلىعى 7 ەسەدەن ارتىق ءوستى. سەمەي قالاسىنىڭ بيۋدجەتى 103,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 51,4%-عا ارتىق. وندا تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدى شارۋاشىلىق سالاسىن قارجىلاندىرۋ 2 ەسەگە, الەۋمەتتىك قورعاۋ 23%-عا ۇلعايدى», دەدى ن.ۇرانحاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەنى بەلگىلى. ونداعى ينۆەستيتسيا كولەمى – 1,9 ترلن تەڭگەگە 102 ءىس-شارا قارالعان. بيىل 89,2 ملرد تەڭگەگە 45 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان ەكەن. قازىر ءتيىستى جۇمىستار باستالىپ تا كەتكەن. بەس جىلعا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلى جاساقتالعان. وعان 8 مىڭ جۇمىس ورنىن قامتيتىن, 1,4 ترلن تەڭگەنىڭ 44 جوباسى ەنىپتى. بيىل 600 جاڭا جۇمىس ورنى بار 3 جوبا ىسكە قوسىلدى. قۇنى – 19,1 ملرد تەڭگە. اگروونەركاسىپتىك كەشەندە 5,3 ملرد تەڭگەگە 4 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسقان. جىلدىڭ اياعىنا دەيىن وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 150-گە جۋىق جۇمىس ورنى بار, 11,9 ملرد تەڭگەنىڭ تاعى 4 جوباسى ءوز جۇمىسىن باستايدى. ال اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىندا پايدالانباعان جەرلەردى قايتارۋ جۇمىسى جالعاسۋدا. جالپى اۋدانى 387,9 مىڭ گەكتار جەر ۋچاسكەسى انىقتالدى. ونىڭ 157 مىڭ گەكتارى قازىرگى تاڭدا قايتارىلدى. قالعان 97 مىڭ گەكتار جىل اياعىنا دەيىن الىنىپ, جىلدىق جوسپار تولىق ورىندالعالى تۇر ەكەن.
«ينفراقۇرىلىمدىق سيپاتتاعى جۇيەلىك ماسەلەلەردى شەشۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – جىلۋمەن جابدىقتاۋ. سەمەيدە, وڭ جاعالاۋدا, 125 گكال جىلۋ ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى بولدى. ونى ازايتۋ ءۇشىن, ەكى جىلۋ قازاندىعى قايتا جاڭارۋدان ءوتىپ, جىلۋ قۋاتى 40 گكال-عا ۇلعايدى. قالعان تاپشىلىق – 85 گكال. سول سياقتى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋ ماسەلەسى دە بار. ولاردىڭ جالپى ۇزىندىعى – 464,5 كم. ورتاشا توزۋ – 68%. جەلىنىڭ 279 شاقىرىمى قايتا جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. بيىل 24 ملرد تەڭگەگە جىلۋ جەلىلەرى مەن كوزدەرىن جوندەۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن, جىل اياعىنا دەيىن, جاڭا, ءۇشىنشى جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنىڭ تەحنيكا-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەنىپ بولادى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
حالىقتى 100% تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 15,5 ملرد تەڭگەگە 54 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وبلىستا ورتالىقتانعان اۋىز سۋمەن قامتۋ ۇلەسى – 91,9%-دى قۇرايدى. 2024-2025 جىلدارى سۋ قۇبىرى جەلىلەرىنىڭ 32 جوباسى ىسكە اساتىن كورىنەدى. سونداي-اق كولىك ينفراقۇرىلىمى سالاسىندا ەرتىس وزەنى ارقىلى جاڭا, ءتورت جولاقتى كوپىر قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ال اسپالى كوپىردى جاپون ماماندارى تەكسەردى. قازىر جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالارى ازىرلەنۋ ۇستىندە. الداعى ەكى جىلدا كولىك ءدالىزىن كەڭەيتۋ ءۇشىن, 270 كم بولاتىن «باقتى – اياگوز» تەمىر جولىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. اكىمدىك تەمىرجول سالۋعا ارنايى جەرلەردى بەلگىلەپ, رەزەرۆكە قويعان. جوبا قىتايمەن ەكىجاقتى تەمىرجول تاسىمالى كولەمىنىڭ جىلدىق مولشەرىن 20 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«وبلىس بويىنشا تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە 19 مىڭنان استام ادام بار. ونىڭ 2 442-ءسى كوپبالالى وتباسىلار ساناتىندا. بيىلدان باستاپ جالپى اۋدانى 480 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن, 68 كوپپاتەرلى جانە جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالىپ جاتىرمىز. الداعى 3 جىلعا تاعى 148 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدى ىسكە قوسۋ جوسپاردا بار. بۇل – 6 800 وتباسىن باسپانامەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق وقۋشى ورنىنىڭ تاپشىلىعىن ازايتۋ ءۇشىن, «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا 2025 جىلعا دەيىن 5 700 ورىندىق 11 مەكتەپ قۇرىلىسى جوسپارلاندى. بيىل 5 مەكتەپ سالۋعا كەلىسىمشارت جاسالىپ, ەكەۋىنىڭ قۇرىلىسى سەمەي قالاسىندا باستالىپ تا كەتتى. بۇلاردان بولەك, وبلىس ورتالىعىندا «KAZ Minerals Management» قارجىسى ەسەبىنەن 1 200 ورىندىق مەكتەپ سالىنىپ جاتىر. بۇيىرتسا, 2025 جىلعا دەيىن ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن قولداۋ قورىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن 6 شاعىن مەكتەپ جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەكتەپتەرگە 6 قوسىمشا قۇرىلىس سالىناتىن بولادى. سول سياقتى, بالالاردى قوسىمشا بىلىممەن جان-جاقتى قامتۋ ماقساتىندا كوپبەيىندى وقۋشىلار سارايىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, بيىل 1-قىركۇيەكتەن باستاپ شاكارىم ۋنيۆەرسيتەتىندە «Shakarim High School» جانە ءا.بوكەيحان ۋنيۆەرسيتەتىندە «Abay IT-School» مەكتەپتەرى اشىلىپ, وبلىس جوعارى وقۋ ورىندارىنا قوسىمشا 500 ارناۋلى ءبىلىم گرانتى ءبولىندى», دەدى ن.ۇرانحاەۆ.
وبلىستا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 2025 جىلعا دەيىن 10,8 ملرد تەڭگەگە 65 العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. قازىر جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ۇلگىلىك جوباعا وتكىزۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلگەن. سەمەي قالاسىندا 100,4 ملرد تەڭگەگە 5 مەديتسينالىق نىسان سالۋ كوزدەلىپتى. ال قاراعايلى اۋدانىندا جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن ەمحانا مەن نەفرولوگيا ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى باستالعان.
«جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى مىندەتتەمەلەر ورىندالۋدا. ءۇش توقسان قورىتىندىسى بويىنشا جۇمىسسىزدىق ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ساقتالدى. بيىل 24 926 جۇمىس ورنىن قۇرۋدى جوسپارلادىق. قازىر – 23 589 ورىن اشىلدى. جوسپار 95 پايىزعا ورىندالدى. بۇدان بولەك, جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى قولداۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن 697,4 ملن تەڭگەگە 110 جەڭىلدەتىلگەن نەسيە, جاستاردىڭ كاسىپكەرلىك باستامالارى ءۇشىن 1,1 ملرد تەڭگەگە, 2,5% ۇستەمە اقىمەن 214 شاعىن نەسيە بەرىلدى. سول سياقتى, كرەديتتەردىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋعا 1 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونداي-اق پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ارنالعان 150 ورىندىق زاماناۋي وڭالتۋ ورتالىعىن اشتىق. ءبىز ءۇشىن ونىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سەبەبى وبلىستا 24 481 مۇگەدەكتىگى بار ادام تۇرادى. ونىڭ 2 905-ءى – بالالار. كەشەندى جوسپارعا سايكەس, تاعى دا, سەمەي مەن اياگوزدە 150 ورىندىق ەكى ورتالىق سالۋدى كوزدەپ وتىرمىز. قازىر, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ جاتىر», دەدى وبلىس اكىمى.
وڭىردە مادەنيەت جانە سپورت سالاسىندا دا جەتىستىكتەر بار ەكەن. ولار جونىندە ايتىپ وتكەن ايماق باسشىسى, تەاترعا ارنايى توقتالدى. «سەمەيدى, ناقتى ايتقاندا «ويقۇدىقتى», قازاق تەاترىنىڭ «قارا شاڭىراعى» دەپ ايتادى. ولاي بولسا, ءبىر شاڭىراق استىندا ءۇش بىردەي ونەر ۇجىمىنىڭ جۇمىس ىستەۋى ىنعايسىز. سوندىقتان كەلەشەكتە, سەمەيدىڭ جاڭاسەمەي بولىگىندە, بۇرىنعى الاشتىڭ جۇرتىندا, زاماناۋي مادەني نىسان (كونگرەسس-حوللدى) سالۋدى جوسپارلاپ قويدىق», دەپ جالعاستىردى ءسوزىن.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس سەمەي قالاسىن دامىتۋدىڭ باس جوسپارى ازىرلەنىپ جاتقانى ءمالىم. سونىمەن قاتار سەمەيگە قاراستى 32 ەلدى مەكەننىڭ باسىن قوسىپ, دەربەس جاڭاسەمەي اۋدانىنا بىرىكتىرۋ جانە ماقانشى اۋدانىن قايتا ءبولۋ بويىنشا دا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە ەكەن. قارت سەمەيدىڭ كەسكىن-كەلبەتىن جاقسارتۋ, تۇرعىندارعا جايلى ورتا قالىپتاستىرۋ باعىتىنداعى شارۋالار دا ۇزدىكسىز اتقارىلىپ كەلەدى. كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ 70-كە جۋىق اۋلاسى اباتتانعان. 41 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قاسبەتى جوندەۋدەن ءوتىپ, 9 ۇيگە مۋرال سالىنىپتى.
«جاماقاەۆ, ماڭگىلىك ەل كوشەلەرى بويىمەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولى, تۇتاستاي قوعامدىق كەڭىستىكتەر قۇرىلدى. اسپالى كوپىر استىندا, «كوپىراستى كەڭىستىكتەر» پايدالانۋعا بەرىلدى. ەتنو-اۋىل قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. جولاستى وتكەلدەرى جوندەلدى. جىلى ايالدامالار ورناتىلا باستادى. كەلەر جىلى ەرتىس وزەنى ارقىلى جاياۋ جۇرگىنشىلەر كوپىرى مەن بەيبىتشىلىك ارالىندا بالالار تەمىرجولىن سالۋدى كوزدەپ وتىرمىز. وسىنىڭ ءبارىن ۇتىمدى پايدالانىپ, تۇرعىندارعا جايلى ورتا قۇرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەيمىز. ول ءۇشىن, ارينە, ۋاقىت كەرەك. سوندىقتان ماسەلەنى مەيلىنشە جىلدام ءارى ءتيىمدى شەشۋگە مۇددەلىمىز», دەدى ن.ۇرانحاەۆ.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ ارنايى بايانداماسىنان كەيىن جۋرناليستەر ءتۇرلى سۇراق قويىپ, تۇششىمدى جاۋاپ الدى.