ەڭبەك كۇشى قانشالىقتى جاساردى؟

ەلىمىزدە حالىقتىڭ ەڭبەككە قابىلەتتى بولىگىنىڭ ۇلەس-سالماعىن كوتەرۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. ويتكەنى بۇل ەكونوميكا مەن ەڭبەك نارىعىنىڭ كۇرەتامىرى ەكەنى بەلگىلى. رەسمي دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, ەلىمىزدە ەڭبەككە قابىلەتتى حالىق سانى 2010 جىلعا دەيىن تۇراقتى ءوسىپ وتىرعانى بايقالادى. ءوسۋ قارقىنى جاس­تاردا مول. ماسەلەن, 2010 جىل مەن 2023 جىلدىڭ دەرەكتەرىن سالىستىرعاندا 15 پەن 64 جاس ارالىعىنداعى حالىق سانى 9,7%-عا (1,1 ملن ادامعا) ءوسىپ, 12,3 ملن بولعان. 0-دەن 14 جاس ارالى­عىن­داعى بالالار سانى 48,7%-عا (3,9 ملن ادامنان 5,8 ملن ادام­عا دەيىن), ال 65 جاستان اسقان قارتتار 51,4%-عا (1,1 ملن ادام­نان 1,7 ملن ادامعا دەيىن) وسكەن. بۇل رەتتە بالالار مەن ەگدە كىسىلەر­دىڭ سانى قارقىندى وسكەنى بايقالادى.

ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساراپتاۋىنشا, 2023 جىلدىڭ باسىندا 15 پەن 64 جاس ارالىعىنداعى حالىقتىڭ ۇلەسى 62% بولعان. بۇل – ەل تاۋەل­سىزدىگى كەزەڭىندەگى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. 2010-2023 جىلدار كە­زەڭىندە ەڭبەككە قابىلەتتى حا­لىق­قا جالپى دەموگرافيالىق جۇكتەمە كوەففيتسيەنتى 36,1%-عا وسكەن. سالىستىرمالى تۇردە العاندا, 2010 جىلى ەلدە 1 مىڭ ەڭبەككە قابىلەتتى ازامات بولسا, 15-64 جاس ارالىعىنداعىلار – 450, ال 2023 جىلى بۇل سان 613 بولعان.

«دەموگرافيالىق جۇكتەمەنىڭ جىل سايىنعى ءوسۋى بالالار مەن قارتتاردىڭ ەسەبىنەن جۇرە­دى. ال كەيىنگى جىلداردا ەگدە ادام­داردىڭ جۇكتەمەسى ارتتى. بيىل ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى مىڭ ادامعا شاققاندا دەموگرافيالىق جۇكتەمە 476 بالانى (جيىنتىق جۇكتەمەنىڭ 77,7%-ى) جانە 137 قارتتى (22,3%) قۇرادى» دەيدى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينس­تيتۋتىنىڭ ساراپشى مامانى اناس ءابۋوۆ.

ماماننىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەدە دەموگرافيالىق احۋال­دىڭ دا اسەرى كوپ.

«ەلدەگى ەڭبەككە قابىلەتتى حالىق ۇلەسىنىڭ جىل سايىنعى تو­مەندەۋى نەگىزىنەن تۋ كورسەت­كىشىنىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن جانە حالىقتىڭ جاس قۇرىلىمىن­داعى وزگەرىستەرمەن بايلانىس­تى. سون­داي-اق ءولىم-ءجىتىمنىڭ جاس قۇ­رىلىمى (ەلدەگى بارلىق ءولىم-ءجىتىمنىڭ شامامەن 40%-ى ەڭبەككە قابىلەتتى حالىققا تيەسىلى) جانە كوشى-قون ءوز اسەرىن تيگىزەدى. 2016-2021 جىلدار ارالىعىندا كوشى-قوننىڭ كەرى سالدوسىنداعى 15-64 جاس ارالىعىنداعى حا­لىقتىڭ ۇلەس سالماعى ورتا ەسەپ­پەن 66%-دى قۇرادى», دەيدى ول.

بۇۇ زەرتتەۋىنشە, ەلىمىزدە ەڭبەككە قابىلەتتى حالىق ۇلەسىنىڭ تومەندەۋى 2027 جىلعا دەيىن جال­عاسۋى مۇمكىن. 2040 جىلعا دەيىن ءوسىپ, ودان سوڭ قايتادان تومەندەۋ باستالادى دەپ بولجانىپ وتىر.

«ەكونوميكا مەن دەمو­گرا­­فيا – قاتار جۇرەتىن قۇبىلىس. ەلىمىزدە ەڭبەككە قابىلەتتى حالىق­تىڭ ەڭ كوپ ۇلەسى جانە ەكونو­­ميكا­لىق ءوسۋ مۇمكىندىكتەرى 2000 جانە 2010 جىلدارى باي­قالدى. الايدا حا­لىق­تىڭ جاس قۇرى­لىمىنىڭ وزگەرۋى جانە ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق جاع­دايىنا اسەرى ءالى تولىق زەرتتەلمە­گەن», دەيدى ساراپشى.

دەموگرافيالىق ديۆيدەند دەگەن ۇعىم بار ەكونوميكادا. بۇ­لاي دەپ نەگىزىنەن ەڭبەككە قا­بىلەتتى جاستاعى (15 جاستان 64 جاسقا دەيىن) حالىقتىڭ ۇلەسى ەڭ­بەككە جارامسىز جاستاعى (15 جاس­قا تولماعان جانە 65 جاستان اسقان) حالىقتىڭ ۇلەسىنەن اسقان كەزدە وزگەرىستەردەن تۋىنداۋى مۇمكىن ەكونوميكالىق جاعدايدى ايتادى. ەكونوميستەردىڭ ايتۋىن­شا, دەموگرافيالىق ديۆيدەند تۇجىرىمداماسى العاش رەت 1990 جىلداردىڭ اياعى مەن 2000 جىل­داردىڭ باسىندا حالىقتىڭ جاس قۇرىلىمىنداعى وزگەرىستەر مەن شىعىس ازيا ەلدەرىندەگى (قى­تاي, وڭتۇستىك كورەيا جانە ت.ب.) جەدەل ەكونوميكالىق ءوسۋ ارا­سىنداعى بايلانىستى سيپاتتاۋ ءۇشىن ەنگىزىلگەن. زەرتتەۋ ناتي­جەلەرى حالىقتىڭ جاس قۇرى­لى­مىن­داعى قولايلى وزگە­رىس­تەر وسى ايماقتاعى ەلدەر­دىڭ ەكونو­ميكالىق نەگىزگى فاكتور­لارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن كورسەتتى.

قورىتىندىلاي كەلە, قا­زىر­گى تومەن كورسەتكىشتەر دە­موگ­رافيالىق جۇكتەمەنىڭ ۇل­عايۋىنان بولىپ وتىرعانىن جاز­دىق. الايدا ساراپشىلار حا­لىقتىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى بۇل ءۇردىس ۋاقىتشا جاعداي ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن, قازىرگى جاس ۇرپاق ەرتەڭگى ەڭبەك ادامى ەكەنى داۋسىز.