الەمدىك نارىقتاعى قازاق IT ماماندارى

كەيىنگى 3 جىل ىشىندە ەلدەگى IT-قىز­مەت­تىڭ ەكسپورتى 5 ەسە ءوستى. 2023 جىل­­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەسەپ 500 ملن دوللارعا جەتۋى مۇمكىن. قازاقستان بۇل باعىتتا ورتالىق ازيا­دا كوش باستاپ تۇر. ءتىپتى دامىعان ەلدەردە جوق تەتىكتەردى جۇزەگە اسىردى. عىلىم مەن تەحنولوگياعا, ينجەنەريا مەن ماتەماتيكاعا باسىم باعىت بەرگەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز كەيىنگى ونجىلدىقتا IT-سالاعا ايتارلىقتاي بىلىكتى ماماندار دايارلادى. بۇل ماماندارعا شەتەلدەگى الپاۋىت كومپانيالار قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, الەمدىك نارىق بايگەسىنە شاقىرىپ جاتىر. اسىرەسە اقش-تىڭ سۇرانىسى جاقسى. سەبەبى ول جاقتا كۇن وتكەن سا­يىن بىلىكتى تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەر تاپشىلىعى سەزىلىپ, بىلىكتى ماماندار ورنى سۋىي باستاعان. قازىر اقش-تىڭ تەحنولوگيا سالاسىندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلدەن بارعان بىلىكتى قىزمەتكەرلەر ەڭبەك ەتەدى. مامانداردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, مۇنداعى IT-سالاداعى كادرلار سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى ەلدەردىڭ ءبىرى – قازاقستان.

اقش-تىڭ كاليفورنيا شتاتىندا بىرنەشە جىلدان بەرى تۇرىپ جاتقان «CoPath» نەگىزىن قالاۋشى جانە باس ديرەك­تورى نۇرجان ماحمۇدوۆ كرەمني القابىنداعى قازاق IT ماماندارى تۋرالى تىڭ اقپارات ايتتى.

«قازاقستاننان كەلگەن مامانداردى اقش-تاعى جۇمىس بىرنەشە سەبەپكە بايلانىستى قىزىقتىرادى. امەري­كاداعى تەحنولوگيالىق يندۋستريا باسقا ەلدەردەگى اتالعان سەكتورمەن سالىس­تىر­عاندا, يننوۆاتسيادا جەتەكشى ءرول اتقا­رادى. كرەمني القابى جوعارى تەحنو­لوگيالاردىڭ الەمدىك ورتالىعى جانە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تالانتتى مامانداردى تارتادى. «Google», «Apple», «Facebook», «Amazon», «Tesla» سياقتى امەريكالىق IT-كومپانيالاردا ءوز سالالارىندا كوشباسشى بولىپ جۇرگەن, تەحنو­لوگيالىق يننوۆاتسيالاردا باسقارۋشى پوزيتسيالاردى يەلەنەتىن وتاندىق ماماندار كوپ. مىسالى, «Tesla»-نىڭ Global Supply Manager پوزيتسياسىندا ءادىل ەسىم­دى ازامات جۇمىس ىستەيدى, ول ءوزىنىڭ نەگىزگى جۇمىسىنان بولەك اپتاسىنا ەكى رەت ءبىزدىڭ ايماقتىڭ جاس ماماندارىنا امەري­كالىق الىپ كورپوراتسيادا جۇمىس ىستەۋگە دايىندالۋعا كومەكتەسەدى», دەيدى ن.ماحمۇدوۆ.

كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»

شەتەلدەگى مامانداردىڭ كوبىنىڭ تەحنيكالىق قابىلەتتەرى باسىم. ويتكەنى قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى باعدار­لامالىق ينجەنەريا مەن ينفورماتيكا سياقتى سالالارعا باسا نازار اۋدارادى. تسيفرلاندىرۋداعى قازاق بىلىكتىلەرى الەمدىك تەحنولوگيا يندۋسترياسىنىڭ نەگىزگى ءتىلى – اعىلشىن ءتىلىن دە ەركىن مەڭ­گەرگەن. اقش-تاعى مامانداردىڭ ايتۋىنشا, زاماناۋي جانە پروگرەسسيۆتى ورتالىق ازيا قوعامىنان شىققان ماماندار اقش-تىڭ كورپوراتيۆتىك نورمالارىنا تەز بەيىمدەلەدى. قازاقستان ەتنوستىق جانە ءدىني ارتۇرلىلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن ەرەكشەلەنەتىندىكتەن, ءارتۇرلى ورتاداعى ادامدارمەن ىنتىماقتاستىققا اشىق.

«Booking.com» كومپانياسىنىڭ (امستەر­دام) IT مامانى ماقسۇت نارىكبي قازاق­ستاننىڭ تسيفرلاندىرۋ باعىتى, ءتىپتى, ەۋ­روپا مەن اقش-تى دا ارتتا قالدىرا الاتىنىن اتاپ ءوتتى.

«قازاقستانداعى تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيى كەيىنگى 5-10 جىلدا بۇرىنعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا وتە جاقسى دەپ ويلايمىن. ايتا كەتەرلىك جايت, باسقا مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعاندا, ەۋروپا مەم­لەكەتتەرىمەن نەمەسە اقش-پەن, ت.ب. IT سالاسى دامىعان مەملەكەتتەرگە قاراعاندا, جالپى ءبىزدىڭ دەڭگەيىمىز جاقسى. شىنى كەرەك, ءبىز كوپتەگەن ماسەلەمەن, مىسالى, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسىپ كەلەمىز. وسى ماسەلە تسيفرلاندىرۋدىڭ كومەگىمەن شەشىلەدى دەگەن ويدامىن. بۇل سالا ازاماتتىڭ مەملەكەتپەن قارىم-قاتىناسىنىڭ بارلىق تۇسى دەپ ايتسام, ارتىق ەمەس»,  دەيدى م.نارىكبي.

الەمدەگى IT-cالانىڭ ۇلكەن جەتىستىگى – تسيفرلىق بانكتەردىڭ پايدا بولۋى. بۇل جەتىستىك نارىقتا جاڭا جولدار سالىپ, سالانىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشتى. كەي مەم­لەكەتتەردە وسى تۇرعىدان ءبىراز ماسەلە بار. مىسالى, گەرمانيادا حالىق ءالى كۇنگە دەيىن قاعاز اقشا ۇستايدى, ال گول­لانديادا كەرىسىنشە قاعاز اقشا مۇلدەم پايدالانبايدى. وسىنداي ءارتۇرلى دەڭگەي بار. قازاق ماماندارىنا نارىقتىڭ وسى الاڭىندا مىڭداعان مۇمكىندىك بار دەيدى «Booking.com» كومپانياسىنىڭ قازاق قىزمەتكەرى م.نارىكبي. ول ءبىزدىڭ ەلدەگى كەيبىر ما­سەلەنى شەشۋگە ۇلگى بولاتىن ۇسىنىس تا ايتتى. تسيفرلاندىرۋ كولەڭكەلى ەكونوميكانى قالاي جويا­تىنى تۋرالى بايانداپ بەردى. «مەن گوللانديادا تۇرامىن, وسى جەردە كاسىپ اشۋعا ارنالعان كوپتەگەن مەملەكەتتىك جەڭىلدىك بار. ول جەڭىلدىكتەر تسيفرلىق ونىمدەر رەتىندە ۇسىنىلعان. تولەم قابىلداۋ ءۇشىن گوللانديا ءوزىنىڭ تولەم جۇيەسىن قۇرعان, ول PIN دەپ اتالادى. بۇل جۇيەنىڭ قىزىعى – مەملەكەت كارتالاردى قولدانباي, ونلاين تولەم جۇرگىزەدى, ياعني مەملەكەتكە ەشقانداي تاۋەلدىلىك بولمايدى. مىسالى, ۇيىڭىزگە سانتەحنيك كەلەتىن بولسا, تولەم كەزىندە ءوزىنىڭ پوستتەرمينالىن ۇسىنادى. بۇل جەردە تسيفرلاندىرۋدىڭ ارتىقشىلىعى – مەملەكەتتەگى كولەڭكەلى نارىقتى جويادى», دەيدى ول. راس, تسيفرلاندىرۋ جۇيەسى قانشا جەردەن ءوسىپ-وركەندەگەنىمەن, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە مەملەكەت تىزگىندى ءوز قولىنا الۋى كەرەك.

تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين قازىرگى كەزەڭدە مەملەكەت ساياساتى ەلدەگى يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنى قارقىندى دامىتۋعا باعىتتالىپ وتىر­عانىن ايتقان ەدى. ونىڭ ىشىنە ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, IT-ين­فراقۇرىلىم مەن ۆەنچۋرلىق قورلاردى قۇرۋ, شەتەلدىك تەحنولوگيالىق كومپانيالاردى تارتۋ جانە جەرگىلىكتى ستارتاپتار ءۇشىن قولاي­لى جاعدايلار جاساۋ كىرەدى. ەسكە سالا كەتەيىك, شەتەلدىك ءىرى تەحنولوگيالىق كومپانيالاردا جۇمىس ىستەيتىن قازاق IT مامانداردىڭ قاۋىم­داستىعى ىسكە قوسىلعان ەدى. ول – «Digital Nomads». بۇگىندە ونىڭ قۇرامىندا 400-دەن استام مامان بار. ء«ىت-سالاسىنداعى ينۆەستيتسيا كولەمى ءوسىپ, ستارتاپتار كرەمني القابىنىڭ اكسەلەراتسياسىنا دا شىعىپ ءجۇر. بۇل – ءبىزدىڭ تسيفرلىق ونىمدەرىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەنادا باسەكەلى بولۋىنىڭ كەپىلى. «Astana Hub» – ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى «Google for Startups»-ءتىڭ جال­عىز سەرىكتەسى. وسى­لايشا, قازاقستان ايماقتىڭ ءىرى IT ويىن­شىسىنا اينالىپ كەلەدى», دەگەن ەدى ب.مۋسين.

مينيستر قازاقستاندىق IT-قىزمەت­تەردىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋ ءۇشىن جاقىن ارادا وڭتۇستىك-شىعىس ازيا مەن تاياۋ شىعىستا «Silkroad hub» وكىلدىكتەرى اشىلاتىنىن دا مالىمدەگەن. سونداي-اق بىلىكتى مامانداردى تارتۋ ءۇشىن «Digital Nomad Visa» جوباسى ىسكە اسىرىلادى. بۇگىندە ەل نارىعىندا ستارتاپتارعا 145 ملن دوللار ينۆەستيتسيا سالعان 24 ۆەنچۋرلىق قور جۇمىس ىستەيدى. مۇنىڭ ءبارى – مەملەكەتتىڭ بەلسەندى ساياساتى مەن IT-سالاعا قىزىعۋشىلىقتىڭ كۇرت ءوسۋىنىڭ ناتيجەسى.