يتبالىق تاعى قىرىلىپ جاتىر

گيستولوگيالىق زەرتتەۋمەن اينالىساتىن ينستيتۋتتىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى جازيرا سىدىقوۆانىڭ ايتۋىنشا, جاعدايدى باعالاۋ جانە سىناما الۋ ءۇشىن شۇعىل ەكسپەديتسيا جىبەرىلگەن. عالىمدار بارعانعا دەيىن 51 ولەكسە باۋتينو اۋىلى ماڭىنداعى پوليگونعا جەتكىزىلگەن. وقيعا ورنىنا بارعان ينس­تيتۋت قىزمەتكەرلەرى زەرتتەۋ ءۇشىن بەكىرەلەر مەن يتبالىقتاردان سىناما العان. بۇعان قوسا قاراجامباس اۋدانىندا (بوزاششى تۇبەگى) ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا بالىق شارۋاشىلىعى ينسپەكتسياسى تاعى 48 يتبالىق ولەكسەسىن تاۋىپ العان.

«ەكى جەردەگى يتبالىقتاردىڭ ولەكسە­لەرى قاتتى ىدىراۋ ساتىسىندا بولدى. ولەك­سەلەردەن كوگەرگەن نەمەسە مە­حانيكالىق زاقىمدانعان ىزدەر تابىلعان جوق. جاپپاي قىرىلۋدىڭ سەبەبى ءالى انىقتالماي وتىر», دەيدى ج.سىدىقوۆا.

جەرگىلىكتى جەردىڭ مالىمەتىنشە, سيرەك كەزدەسەتىن ءارى جويىلىپ بارا جاتقان جانۋار تۇرلەرىنىڭ قىرىلۋىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. بۇعان قاتىستى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ ولگەن بالىقتاردىڭ سانى تاعى دا ارتقانىن ايتىپ, ولاردىڭ قىرىلۋ سەبەپتەرى تۋرالى قوسىمشا اقپارات بەرۋگە ۋادە بەرگەن ەدى.

وسى ورايدا قۇزىرلى ورگانعا حابارلاسىپ سۇراۋ سالعان ەدىك. ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتىنىڭ ما­لىمەتىنشە, سىناما قورىتىندىسى ءالى دايىن ەمەس.

«تابىلعان تەڭىز جانۋارلارىنىڭ ولەكسەلەرى ءارتۇرلى دارەجەدە ىدىراعان, بۇل ولاردىڭ ءولىمى ءار ۋاقىتتا بولعانىن كورسەتەدى. قولدانىستاعى ءوزارا ءىس-قيمىل سحەماسىنا سايكەس, وسى فاكت تۋرالى جۇمىس توبىنىڭ بارلىق مۇ­شەسى – جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار, مامانداندىرىلعان عىلىمي ۇيىمدار, كاسپي يتبالىعىن زەرتتەۋ جانە وڭالتۋ ورتالىعى, گيدروبيولوگيا جانە ەكولوگيا ينستيتۋتى, قازاقستاندىق قول­دانبالى ەكولوگيا اگەنتتىگى, ميكرو­بيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى, وبلىستىڭ ۆەتەري­ناريالىق قىزمەتى, ەكولوگيا جانە پوليتسيا دەپارتامەنتتەرى, تابيعاتتى قورعاۋ پروكۋراتۋراسى حاباردار بولدى. يتبالىق تابىلعان جەردەگى جۇمىس توبىن جايىق-كاسپي وبلىسارالىق بالىق شارۋاشىلىعى باسسەيندىك ينس­پەكتسياسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باسقارادى. قازىر جۇمىس توبىنىڭ قالعان مۇشەلەرى سۋ, اۋا, توپىراقتان جانە ءولى بالىقتاردىڭ بويىنان سىنامالار الۋعا بارادى», دەپ جاۋاپ بەردى بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتىنىڭ ماماندارى.

مۇنداي جاعداي قانشا رەت تىركەلگەنى تۋرالى ازىرگە ناقتى دەرەك جوق. بىراق بيىل 28 ماۋسىمدا اقتاۋ قالاسىنان 40 شاقىرىم جەردەن, كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعاسىندا ەكى يتبالىقتىڭ ولەكسەسى جاتقانى تۋرالى اقپارات تارادى. ونى دەمالۋعا بارعان تۋريستەر بايقاعان. بەينەماتەريالداعى يتبالىقتىڭ تەرىسى سىپىرىلعانى كورىنىس بەرگەن ەدى. الايدا 29 ماۋسىم كۇنى تاڭەرتەڭ جەرگىلىكتى بالىق ينسپەكتسياسى باسقارماسى, ەكولوگيا دەپارتامەنتى, ۆەتەرينارلىق قىزمەت بولجامدى ورىنعا بارعانىمەن, ول جەردەن يتبالىق ولەكسەلەرىن تاپپاعانىن مالىمدەدى. ءسويتىپ ول جاعدايدىڭ دا انىق-قانىعى ايتىلماي, جابۋلى قازان جابۋلى كۇيى قالدى.

بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىر قازاقستاننىڭ قول­دان­بالى ەكولوگيا اگەنتتىگىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى رەسەيدىڭ عالىمدارىمەن بىر­لەسىپ 2023 جىلدىڭ قىس مەزگىلىندە بالىقتاردىڭ شوعىرلانۋى كەزەڭىندە جۇرگىزگەن ساناۋ قورىتىندىسى بويىنشا يتبالىقتاردىڭ جالپى سانى 259 872 ەكەنىن انىقتاعان. ال كاسپي تەڭىزىنىڭ ەلىمىزگە قاراستى سەكتورىندا 240 168 يتبالىق قالعان. بىرنەشە جىل بۇرىن 300 مىڭداي يتبالىق بارى ايتىلعان. كورسەتكىشتەرگە قاراپ تۇرساق, سانى جىل سايىن سيرەپ بارا جاتقانىن بايقايمىز.

ەلىمىزدە ەندەميك جانۋاردىڭ ءبىرى كاسپي يتبالىعىنا قاتىستى 2020 جىلى 13 قاراشادا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن قىزىل كىتاپقا ەنگىزىلگەن. دەگەنمەن ونى اۋلاۋعا 2006 جىلى تىيىم سالىنعانىمەن, ولاردى زاڭسىز اۋلاپ جۇرگەن ادامداردىڭ ۆيدەوسى الەۋمەتتىك جەلىدە كورىنىس بەرگەنى بار. وسىعان وراي, ءتىپتى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوزى اراشا ءتۇسىپ, باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە پارمەن بەرگەن ەدى.

كاسپي يتبالىعى پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋ ماقساتىندا قازىر بىرقاتار ءىس-شارا قولعا الىندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «كاسپي يتبالىعى پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋ ماقساتىندا تابيعي رەزەرۆات قۇرۋ» تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە رەزەرۆات قۇرۋدىڭ جاراتىلىستانۋ-عىلىمي نەگىزدەمەسىنىڭ جوباسى ازىرلەندى. جا­را­تىلىستانۋ-عىلىمي جانە تەحني­كالىق-ەكو­نوميكالىق نەگىزدەمە بويىنشا 2024 جىل­دىڭ شىلدەسىنە دەيىن كاسپي تە­ڭى­زىنىڭ اكۆاتورياسىندا مەملەكەتتىك تابيعي رە­زەرۆات قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

كەيىنگى كەزدەرى كاسپي تەڭىزىندە يتبالىقتار ءجيى قىرىلادى. قىزىل كى­تاپقا ەنگەن سيرەك كەزدەسەتىن جانۋاردىڭ قىرىلۋ سەبەپتەرىنە قاتىستى قۇزىرلى ورىن­دار ءالى كۇنگە تۇشىمدى جاۋاپ بەرە الماي وتىر.