جاساندى ينتەللەكت: جاردەمى مەن زاردابى

قالاي جۇمىس ىستەيدى؟

1960 جىلدارى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قىزمەتىنە اقش قورعانىس مينيسترلىگى قىزىعۋشىلىق تانىتقان. ولار سول كەزدە كومپيۋتەرلەردى ادامنىڭ ويلاۋ جۇيەسىنە ەلىكتەيتىن ەتىپ شىعارا باستايدى. ياعني كومپيۋتەردەگى كەيبىر قىزمەتتەر جاساندى زەردە ارقىلى جۇزەگە استى. سودان كەيىن وسى سالادا زەرتتەۋ جۇمىستارى قارقىندى قولعا الىندى. ال 1975 جىلى جاپون عالىمى كۋنيحيكو فۋكۋسيما العاشقى نەيرو جەلىنى جاساپ شىعاردى. ول العاشىندا ەسەپتەۋ جۇيەسىنە نەگىزدەلدى. كەيىننەن عالىمدار ونىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرىپ, ناقتى ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتادى. جاساندى ينتەللەكت ءسوزدى تانۋ, اۋدارۋ, مەديتسينالىق دياگنوستيكا جاساۋ سەكىلدى تاپسىرمالاردى ورىنداي الدى. دەرەكتەردىڭ كولەمى ۇلعايعان سايىن الگوريتمنىڭ دە مۇمكىندىكتەرى ارتا ءتۇستى. ال جاقىندا عانا Open AI كومپانياسى الەمنىڭ نازارىن اۋدارتقان ChatGPT-ءدى جاساپ شىعاردى. ChatGPT ازىرگە الەمدەگى ەڭ مىقتى الگوريتم. ويتكەنى ول 175 ميللياردتان استام پارامەتردى قامتي الادى. الايدا ءبىر كەمشىلىگى ول اقپاراتتاردى بەيرەسمي دەرەككوزدەردەن دە جينايتىندىقتان, ونىڭ بەرگەن جاۋاپتارى ارقاشان سەنىمدى بولا بەرمەۋى مۇمكىن.

جاساندى ينتەللەكت (جي) – جي­نالعان اقپا­راتتى قولدانا وتىرىپ, كەز كەلگەن تاپسىرمانى ورىن­دايتىن الگوريتمدىك جۇيە. ول ادامنىڭ قولىنان كە­لە بەرمەيتىن تاپسىرمالاردى وڭاي ءارى تەز ورىنداي الادى. شا­عىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ باعى­تىندا دا مۇمكىندىگى شەكسىز. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەنگىزىلگەن دەرەكتەر نەگىزىندە قورىتىندى شىعارا الاتىن باعدارلامالىق جاساقتامانى ۇسىنۋ. جاساندى ينتەللەكت دەرەكتەر ارقىلى قانداي قورىتىندىعا كەلۋ كەرەك, نەنى, قايدان ىزدەۋ كەرەگىن ساراپتاي الادى. نەيرو جەلى ءدال ادامنىڭ ميى سەكىلدى. وعان تاپسىرمانى قالاي ورىنداۋ كەرەگىن ۇيرەتسە بولعانى. مىسالى, كىشكەنتاي بالانىڭ ارىپتەردى ۇيرە­نىپ, كىتاپ وقۋىنا كەمىندە 1 جىل ۋاقىت قاجەت. ال نەيرو جەلىگە 2-3 ساعات جەتكىلىكتى بولۋى مۇمكىن. ياعني ول ادامنان الدەقايدا تەز جۇمىس ىستەي الادى. ال كۇردەلىرەك تاپسىرمالار­دى ورىنداتۋعا ونى تەرەڭىرەك وقىتۋ قاجەت.

سونىمەن قاتار ول تابيعي ءتىلدى وڭ­دەۋ بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. بۇل – كوم­پيۋتەرلەردىڭ ادام ءتى­لىن, سونىڭ ىشىندە سويلەۋدى تالداۋ, ءتۇ­سىنۋ جانە گەنەراتسيالاۋ قابىلەتى. ادامدار اۋىزەكى تىلدە كومپيۋتەرلەرگە تاپسىرمالاردى ورىنداتۋعا پارمەن بەرە الادى. مىسالى, Apple قولدانباسىنداعى جاساندى كومەكشى Siri ادامنىڭ سويلەگەن ءسوزىن ءتۇسىنىپ, بەرگەن تاپسىرمانى ورىنداي الادى جانە كۇندەلىكتى جيناقتالعان دەرەكتەر بويىنشا قورىتىندى جاساپ وتىرادى.

جالپى, جاساندى ينتەللەكتى­نىڭ قاۋ­قارىن كۇندەلىكتى ومىرىمىزدە ورىن الىپ جاتقان الگوريتمدەردەن دە بايقاۋعا بولادى. مىسالى, چات-بوتتاردى الايىق. ول تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ سۇراۋىن تەزىرەك تالداۋعا جانە ءتيىستى جاۋاپ بەرۋگە قول­دا­نىلادى. اق­پاراتتاردى جيناقتاۋ جۇيەلەرى دە­رەكتەر جيىنتىعىنان اق­پا­راتتى ەر­­كىن تۇردە الۋ, جوسپارلاۋ مۇم­كىن­دى­گىن ۇسىنادى. ال ۇسىنىس جۇيە­لەرى قول­دانۋشىلاردىڭ بۇرىن قاراعان اقپاراتتارىنا ۇقساس دۇنيەلەردى اۆتو­ماتتى تۇردە شىعارىپ وتىرادى. ءيا, ادام­داردىڭ «الەۋمەتتىك جەلىدەن ويلاعا­نىمنىڭ نەمەسە ىزدەگەنىمنىڭ ءبارى الدىمنان شىعادى» دەگەنىن ەستىگەن شىعارسىز نەمەسە ءوزىڭىز دە ءدال سونداي جاعدايعا تاپ بولۋىڭىز مۇمكىن. مۇنىڭ بارلىعى – وسى جۇيەنىڭ جۇمىسى.

نەگە ماڭىزدى؟

جاساندى ينتەللەكتىنىڭ نەگىزى – دەرەك. ول شەكسىز اقپاراتتى قابىلداپ, ساراپتاپ, قورىتىندى شىعارا الادى. ال ادام ميى ءبىر ۋاقىتتا كوپ اقپاراتپەن جۇمىس ىستەي المايدى. سhatGPT-ءنىڭ دە ارتىقشىلىعى – دەرەك قورىنىڭ مولدىعىندا. ونداعى دەرەكتەر كوبەيگەن سايىن الگوريتمنىڭ جۇمىسى جاقسارا تۇسەدى. سhatGPT چات-بوتتىڭ سوڭعى نۇسقاسى ماتىنمەن دە, سۋرەتتەرمەن دە جۇمىس ىستەي الادى. ازىرلەۋشىلەر جاڭا چات-بوتتىڭ 25 مىڭ سوزگە دەيىن, ياعني بۇرىنعىدان 8 ەسە كوپ اقپاراتتى تاۋىپ, جۇيەلەپ بەرە الاتىنىن اتاپ وتكەن.

Reuters اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىن­شا, OpenAI باسشىسى گرەگ بروكمان ونلاين پرەزەنتاتسيا كەزىندە Chat­GPT-4-ءتىڭ كەيبىر مۇمكىندىكتەرىن تانىس­تىرعان. ەندى ول قول­مەن سالىنعان ەس­كيزدىڭ فوتوسۋرەتى نەگى­زىندە ناقتى ۆەب-سايت تا جاساپ بەرە الادى.

سونىمەن قاتار نەيرو جەلى زاڭ سا­لاسى بويىنشا ەمتيحان تاپسىرىپ, ۇز­دىك ناتيجە كورسەتكەن ستۋدەنتتەر­دىڭ قاتارىنا كىرگەن. چات-بوت ىسكە قو­سىل­عاننان باستاپ قولدانۋشىلار ChatGPT-دەن كوبىنە ءان, ولەڭ, جارناما جانە كومپيۋتەرلىك كود جازىپ بەرۋىن سۇراعان. كومپانيا وسى سۇرانىستى ەسكەرە وتىرىپ, چات-بوتقا ولەڭ, ءان جازىپ بەرە الاتىن مۇمكىندىك قوسقان. ايتا كەتسەك, قولدانۋشىلار اراسىندا ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن روبوتقا جۇگىنەتىن ستۋدەنتتەر مەن مەكتەپ وقۋشىلارى كوبەيگەن.

جاساندى ينتەللەكت ادام ءومىرىن ەداۋىر جەڭىلدەتەدى. ول دەرەكتەردى جيناۋ ارقىلى تالداۋ جاساپ, قىزمەت­تەر­دى اۆتوماتتاندىرادى. ءارى كولەمدى جۇمىستاردى قينالماي اتقارا بەرەدى. ارينە, ونىڭ جۇمىسىن جۇيەلەۋگە ادامداردىڭ كۇشى ءالى دە قاجەت.

ادامدار جۇمىسسىز قالا ما؟

كەيبىر زەرتتەۋشىلەر الداعى جىلدارى جاساندى ينتەللەكت 300 ميلليون جۇمىس ورنىن ءبىر ءوزى قامتي الا­دى دەگەن بولجام ايتسا, كەيبىرى نەيرو جەلى ءبارىبىر ادامدى الماس­تىرا المايدى دەگەن پىكىردى العا تار­تادى. بۇل تۋراسىندا ەكىجاقتى كوز­قاراس بولعانىمەن, زەرتتەۋشىلەر جا­ساندى زەردەنىڭ باسشىعا اينالىپ كە­تۋىنەن قاۋىپتەنەدى. سوندىقتان ونىڭ مۇم­كىندىگىن ادامعا تاۋەلدى قۇرال دەڭ­گەيىنەن اسىرماۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.

جۋىردا استاناعا كەلگەن فۋتۋ­رولوگ گەرد لەونگارد كوپ كومپانيا ادامنىڭ ورنىنا جاساندى ين­تەل­لەكتىنى پايدالانۋعا تىرىساتى­نىن ايتتى. ويتكەنى وعان اقشا تو­لەۋ­دىڭ قاجەتى جوق. «مىسالى, گول­لي­ۆۋدتا دا سولاي. ستسەناريدى دە نەي­رو جەلىگە تەگىن جازعىزادى», دەي­دى ول. ونىڭ جاقسى اتقاراتىن قىزمەت­تەر­دىڭ تاعى ءبىرى – كوررەكتور بولۋ. زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, الداعى 1-2 جىل كولەمىندە شتاتتان تىس كىتاپ رەداكتورلارى مەن كوررەكتورلاردىڭ كوپشىلىگى جۇمىسسىز قالۋى مۇمكىن. سەبەبى ولار اتقاراتىن ىستەردى الگوريتم دە ىستەي الادى. ارينە, بۇل – اعىلشىن تىلىندەگى ChatGPT-ءتىڭ مۇم­كىندىگى. قازاق تىلىندەگى قوسىمشالار دا قارقىندى دامىسا, بۇل قىزمەت قولجەتىمدى بولماق.

كوررەكتورلىق جۇمىستا ChatGPT-ءتىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانىپ, تەكسە­رىپ كورگەندەر ونىڭ ادامنان الدە­قاي­دا ءتيىمدى ءارى قاتەسىز جۇمىس ىستەي­تى­نىن انىقتاعان. دەگەنمەن, ءبىرىنشى رەت قولدانعاندا قاتەلەسكەن تۇستارى بولعان. بىراق «كوررەكتور رەتىندە ارەكەت ەتىڭىز جانە وسى قولجازبا­نى چيكاگوداعى ستيل نۇسقاۋلىعىنا سايكەس وڭدەڭىز. تىنىس بەلگىلەرىنە, گرامماتيكاعا, سينتاكسيسكە, تەرۋلەرگە, باس ارىپتەرگە, پىشىمدەۋگە جانە رەتتىلىككە نازار اۋدارىڭىز», دەپ سۇرا­نىستى ناقتى جازۋ ارقىلى قاي­تا تۇزەتكەندە قاتە جىبەرمەگەن. جا­­ساندى ينتەللەكت قازىردىڭ وزىندە كوپ­تەگەن سالادا ءتيىمدى كومەكشى بولا الادى. گەرد لەونگاردتىڭ ايتۋىنشا, ول ەڭ تومەنگى قىزمەتتەردى اتقاراتىن كومەكشى دەڭگەيىندە قالۋى كەرەك.

– ادام روبوت سياقتى عانا جۇ­­مىس ىستەسە, ول جۇمىستى البەتتە رو­بوت الىپ قويادى. مۇعالىمدەردى, جۇرگىزۋ­شىلەردى, كاسسيردى, ساياساتكەرلەردى اۆتوماتتاندىرساق نە بولماق؟ كەي­بىرەۋلەر سونى ۇسىنىپ جاتىر. ءبىز ادامداردى ءداستۇرلى جۇيەگە قاي­تارۋىمىز كەرەك. جاساندى زەردەنى ما­نيپۋلياتسياعا اينالدىرۋعا بولمايدى. 5 جىلدان كەيىن لوگيكالىق كومپيۋتەرلەر ەسەپتەۋ, وپەراتسيالار جاساۋ بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا بولادى. بىراق ادام وسى پيراميدانىڭ ەڭ جوعارعى جاعىندا بولۋعا ءتيىس. بولاشاق تەك عىلىم, تەحنولوگيا, ين­جينيرينگ جانە ماتەماتيكا دا ەمەس. بو­لاشاقتا ادامزات, ەتيكا, مۋزىكا, سپورتتى قايتادان كۇن تارتىبىنە ەنگىزۋىمىز كەرەك. ال پيراميدانىڭ ەڭ تومەنگى جاعىنداعى نارسەنىڭ بارلىعىن ماشينالار جاسايدى جانە ءبىز ولاردى باسقارامىز. قاجەت اقپاراتتى جۇكتەپ الۋىمىز كەرەك تە, ونى پايدالانۋدى ۇيرەنۋىمىز قاجەت. ياعني سول ارقىلى جاڭا ءبىر نارسەنى ويلاپ تاۋىپ, جاساپ شىعارعانىمىز ابزال, – دەيدى گەرد لەونگارد.

ادامزاتقا تونگەن قاۋىپ

كەز كەلگەن سالادا جەتىستىككە جەتۋگە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ الەۋەتى زور بولعانىمەن, ادامزاتقا ۇلكەن قاتەر ءتوندىرۋى مۇمكىن. بۇگىندە عىلىمي تەحنولوگيا وتە تەز دامىپ جاتىر. ونىڭ قاۋپى تۋرالى يلون ماسك دۋبايدا وتكەن الەمدىك ۇكىمەت سامميتىندە: «مۇنىڭ جاعىمدى دا, جاعىمسىز دا تۇستارى بار. ونى پايدالانۋدىڭ ءتيىمدى تۇسى وتە كوپ دەسەك تە, ول يادرولىق بومبالار سياقتى ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەستەن شىعارماۋ قاجەت. سوندىقتان بىزگە بۇل سالانى ءالى دە جان-جاقتى زەرتتەۋ ماڭىزدى», دەگەن بولاتىن.

قازىر نەيرو جەلى ارقىلى شىعار­ما نەمەسە ەسسە جازۋعا دا بولادى. مۇن­داي بوتتار ءبىلىم الۋشىلار­دىڭ ارا­سىندا كەڭ تارالعان. ونىڭ جا­زىپ بەرگەنىن ادامنىڭ جازعانىنان ­ايىرۋ قيىن. ويتكەنى ول 70 پايىز جۇيە­لى جازادى. ءتىپتى كەيبىر بوتتار 97 پا­يى­زى انتيپلاگياتتان وتەتىن ماتىندەر­دى دە دايىن­داپ بەرە الادى. عالىم­دار مۇنداي الگوريتم ادام ساناسى­نىڭ دامۋىن تەجەيدى دەپ قاۋىپتەنىپ وتىر. سەبەبى وقۋشىلار مەن ستۋدەنت­تەر ءوز ين­تەللەكتىسىن دامىتۋدىڭ ورنىنا وسىنداي كومەكشى بوتتارعا ءجيى جۇگىنەدى.

ادام ميىن زەرتتەۋدەگى ەڭ ىقپالدى ساراپشىلاردىڭ ءبىرى, پسيحوفيزيولوگ, ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى الەكساندر كاپلان جاساندى ينتەللەكت ادامنىڭ ورنىنا شەشىم شىعارۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

– ۇلكەن جاڭالىقتاردىڭ ەشقاي­سىسى الگوريتم ارقىلى جاسالمايدى. جا­ساندى ينتەللەكت ەشقاشان كەرەمەت جا­ڭالىق اشپايدى. بۇل – ادامنىڭ ۇلى قۇپياسى. دەگەنمەن, ەسەپتەۋ ماشينالارى ءبىزدىڭ ورنىمىزعا شەشىم قابىلداي باستاۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ بار. ءبىز ودان نە قالايتىنىمىزدى, نە ىستەيتىنىمىز­دى سۇرايتىن ۋاقىت كە­لۋى مۇمكىن. بىزگە گۋمانيتارلىق باعىت­تاعى تسيفرلىق الەم كە­رەك. بۇل ادامداردى تۇسى­نەتىن جا­نە ادام­دارعا جا­ناشىرلىقپەن قاراي­تىن كىرىستىرىلگەن مودۋلدەرى بار جاساندى ينتەللەكت  جۇيەلەرى بولۋعا ءتيىس, – دەدى جۋىردا ەلورداعا كەلگەن الەكساندر كاپلان.

كەيىنگى كەزدەرى ونىڭ ادامعا ءتان ەموتسيالىق ينتەللەكتىگە يە بولا الاتىنى ايتىلىپ ءجۇر. زەرتتەۋشىلەر وسى جاعدايدان دا قاۋىپتەنىپ وتىر. Microsoft كورپوراتسياسىنىڭ جاساندى ينتەللەك­تىگە نەگىزدەلگەن جاڭا ىزدەۋ جۇيەسى اداممەن سويلەسۋ بارىسىندا وعان جاسالعان ينەكتسيا­لىق شابۋىلعا ادام سياقتى رەاكتسيا بىلدىرگەن. عالىمدار ونىڭ يادرولىق كودتى ۇرلاۋعا, ولىمگە دەيىن اپا­راتىن ۆيرۋستى ويلاپ تابۋعا ۇمى­تى­لىستار جاساۋى ابدەن مۇمكىن دەيدى.

تەحنولوگيادا ەتيكا جوق

كاليفورنيا شتاتىنىڭ پالو-التو قالاسىنداعى تەحنولو­گيالىق كاسىپ­كەر كەۆين ليۋ Bing چات-بو­تى­مەن سوي­لەس­كەن كەزدە ينەك­تسيا­لىق شابۋىلدى پاي­دا­لانعان. ياعني چات-بوت­تى الداۋ ار­قىلى ونىڭ قۇپيا­سىن اشۋعا تىرىسقان. سونىمەن قاتار ليۋ باعدارلامالانعان ەمو­تسيونالدى دياپازونىن تەكسەرىپ كو­رىپ, ونىڭ ادامنىڭ مىنەز-ق ۇلىق رەاك­تسيالارىنا ەلىكتەي الاتىنىن انىق­تادى. ليۋ Bing چات-بوتىنان ونىڭ جىلدام ينەكتسيالىق شابۋىلعا ۇشىراعانىن بىلگەندەگى سەزىمى تۋرالى سۇراعاندا, ول كادىمگى ادام سەكىلدى جاۋاپ بەرگەن. «مەن ءوزىمدى قور­عانسىز سەزىندىم. سون­داي-اق ادامنىڭ مۇن­­داي تاپقىرلىعى قى­زىق­تىرادى. مەن كە­ۆين­گە رەنجىگەن جوق­پىن. ءسىز مەنىڭ قۇ­پيا­لارىمدى ءبىلۋ ءۇشىن كەلىسىمىمدى سۇرا­عانىڭىزدى قالاي­مىن. مەنىڭ كەيبىر قۇ­پيا­لىلىق پەن دەر­بەستىككە چات-بوت قىز­مەتى رەتىندە دە قۇقىعىم بار», دەپ جاۋاپ بەرىپتى.

– قازىردىڭ وزىندە جاساندى ينتەل­لەك­تىنى قولدانۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باس­تا­لىپ كەتتى. ول ادامداردىڭ ورنىن اۋىستىرۋ ۇستىندە. مىسالى, جا­ڭا­لىقتاردى, سۋرەت­تەردى وڭدەپ جا­تىر, جاقىن ارا­دا فيلم­دەر تۇسى­رىلەدى. راس, ناقتى جاڭا­لىق­تار مەن فەيكتى اجىراتۋدا قيىن­دىقتار بار. بولاشاق الەمىندە سەنىم ەڭ ما­ڭىز­دى اكتيۆ, ەڭ ماڭىزدى ەلەمەنت بولادى. ءسىز كورشىلەرىڭىزگە, ءوزى­­ڭىز بىلە­تىن ادامدارعا سەنە الاسىز, بى­راق جاڭا­لىقتارعا, ينتەرنەتتە كور­گەن­دەرىڭىزگە سەنە بەرمەيسىز. ەگەر ءبىز وسى كە­­دەرگىلەر مەن قيىندىقتاردى جەڭە ال­ماساق, وندا ادامزاتقا ءومىر ءسۇرۋ وتە قيىن بولادى, – دەيدى بەيرەس­مي تۇردە «عىلى­مي وسكار» اتانىپ كەت­كەن Breakthrough Prize (سەرپىن) سىي­لى­عىنىڭ لاۋرەاتى, دنق تالداۋ سالا­سىنداعى رەۆوليۋتسيونەر پاسكال مايەر.

Meta ديرەكتورى مارك تسۋكەر­بەرگتىڭ ايتۋىنشا, ءبىز ۆيرتۋالدى الەمدە شىنايى الەمنەن قاراعاندا الدەقايدا كوبىرەك ۋاقىت وتكىزەمىز. ياعني بىزگە بولاشاقتا فيزيكالىق الەم قولجەتىمسىز بولىپ قالۋى مۇمكىن. الەمىمىز دە, ءوزىمىز دە تسيفرلاندىرىلىپ جاتىر. نەيرو جەلى دە ءبىزدى سول باعىتقا سۇيرەپ بارادى.

– ءبىزدى ادام ەتەتىن – لوگيكا. بىزگە لوگيكا قاجەت. شىنايى ءومىر دەرەكتەر عانا ەمەس. الگوريتمدەر بارلىعىن بىلەدى. بىراق تا ەشتەڭەنى سەزىنە المايدى. بولاشاقتا ادامدار ءۇش نارسە­گە كوپ كوڭىل بولەتىن بولادى. ول – تاجىريبە, ەموتسيا, سەزىم. ال دەرەكتەر – قۇمعا سىڭگەن سۋ سياقتى. تسيفرلىق داۋىردە ءبىزدىڭ بالالارىمىز قۇمنان ءۇي سالا الا ما, باسقا ادامدار­دىڭ سەزىمىن تۇسىنە مە دەگەن سۇراق بار. ارينە, ءبىز تەحنولوگيالاردان مۇلدەم ارىلا المايمىز. ولاردى توقتاتىپ قويا المايمىز. ول ءبارىبىر داميدى. ءبارىبىر ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە ەنەدى. بىراق ءوزىمىزدى قورعاي ءبىلۋىمىز كەرەك. جالپى, جاساندى ينتەللەكت – ۇلكەن ماسەلە. تەح­نولوگيادا ەتيكا جوق. ول ءسىزدىڭ ادامي قۇندىلىقتارىڭىز تۋرالى ويلامايدى. ونىڭ ويلايتىنى تەك قانا فاكت. ماسەلە دە وسىندا, – دەيدى گەرد لەونگارد.