ۇلتىمىزدا «ەڭبەگى سىڭگەن» دەگەن تەڭەۋ بار. بۇل ءسوز ءبىر سالانىڭ دامۋىنا تەر توگىپ, ەڭبەگىمەن مويىندالعان بىلىكتى دە ءبىلىمدى, بەلسەندى دە بەدەلدى تۇلعاعا قاراتا ايتىلسا كەرەك-ءتى. وسى ولشەمگە ۇلتتىق سپورتتىڭ جاناشىرى عالىم قۇلەكەشەۆ ساي كەلەدى.
«1987 جىلدان باستاپ تسەلينوگراد وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىندە سامبودان جاتتىقتىرۋشى بولدىم. بۇعان دەيىن تۋعان جەرىم بايعانين اۋدانىندا, سوسىن اقتوبە قالاسىندا جاسوسپىرىمدەردى سامبو جانە قازاق كۇرەسىنە باپتادىم. شاكىرتتەرىم وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق تۋرنيرلەردە جۇلدەگەر اتانا باستادى. ەكى جىلعا جەتپەي شاكىرتىم اقارىس الماعامبەتوۆ وقۋشىلار اراسىنداعى رەسپۋبليكالىق سپارتاكيادانى, سوسىن رەسپۋبليكالىق «قايرات» ەرىكتى سپورت قوعامىنىڭ چەمپيوناتىن ۇتتى», دەپ ءسوز باستادى قازاق كۇرەسى مەن سامبودان كوپتەگەن سپورت شەبەرىن دايىنداعان بەلگىلى باپكەر ع.قۇلەكەشەۆ.
ول تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى تسەلينوگرادتا قالالىق قازاق كۇرەسى جانە سامبو فەدەراتسياسىن قۇرىپ, وندا ۆيتسە-پرەزيدەنت رەتىندە جۇمىستى ىلگەرىلەتۋگە اتسالىستى. فەدەراتسياعا ىسكەر ازاماتتار داۋرەن نۇرماعامبەتوۆ پرەزيدەنت, ەلبرۋس تەمىرعاليەۆ اتقارۋشى ديرەكتور بولىپ, جاس سپورتشىلاردى رۋحاني-ماتەريالدىق تۇرعىدا قولداۋعا دەم بەردى. ءسويتىپ, عالىم باپكەرلىكتەن بولەك, مەنەدجەرلىك قابىلەتىن كورسەتىپ, كۇرەس تۇرلەرى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە ۇلەس قوستى. كوپ ۇزاماي شاكىرتتەرى ەل نامىسىن حالىقارالىق باسەكەلەردە قورعاپ, جۇلدەگەر اتانا باستادى. ماسەلەن, 1992 جىلى قاراعاندىدا وتكەن «سارىارقا باتىرلارى» اتتى رەسپۋبليكالىق تۋرنيردە ەرالحان ورازاليەۆ ءبىرىنشى ورىن الىپ, سپورت شەبەرى اتانسا, سول جىلى مينسكىدە جاستار اراسىندا الەم چەمپيوناتى ءوتىپ, وندا ءادىلحان ابىشەۆ قولا جۇلدەگە قول سوزدى. ال 1994 جىلى كراسنويار قالاسىندا وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا الەكساندر سۋرياگين جۇلدە الدى. بۇل – عالىم باپكەردىڭ سامبودان جەتكەن جەتىستىكتەرى.
ال باپكەردىڭ قازاق كۇرەسىندەگى جەتىستىكتەرى تىپتەن كەرەمەت بولدى دەسە جاراسقانداي. ايتالىق, راميل شارىگيننىڭ 2005 جىلى رەسەيدىڭ التاي ولكەسىندەگى قوساعاش قونىسىندا وتكەن ازيا چەمپيوناتىنداعى كۇرەسى سول كەزدەگى جاس باپكەردىڭ ەسىندە مىقتاپ ساقتالىپ قالدى. قازاق كۇرەسىنەن وتكەن قۇرلىقتىڭ العاشقى رەسمي چەمپيوناتىندا مىقتى سپورتشىلار ونەر كورسەتتى. سول جولى راميل 90 كگ-دا جانە تۇيە بالۋان باسەكەسىندە قارسىلاس شاق كەلتىرمەي, التىننان القا تاقتى. كەيىننەن ع.قۇلەكەشەۆتىڭ ەلوردادا باپتاعان شاكىرتتەرى عاني سەيدىلداەۆ 2006, 2008 جىلدارى, ەرلان ەستەك 2008, 2014 جىلدارى الەم چەمپيوناتىندا توپ جاردى. جالپى, ع.قۇلەكەشەۆ جاتتىقتىرۋشى رەتىندە 20-دان اسا سپورت شەبەرىن, 3 حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرىن دايىندادى.
ء«بىز 90-جىلداردىڭ باسىندا فەدەراتسيا ۇيىمداستىرىپ, قازاق كۇرەسىن دامىتۋدى قولعا العان كەزدە ۇلتتىق سپورتتى ەلەۋسىز, ءتىپتى ەشكىم كەرەك ەتپەيتىن. ۇلتتىق كودىمىزدىڭ ايرىقشا بەلگىسى ەكەنىن ءتۇسىنىپ, جاستاردى سامبومەن بىرگە قازاق كۇرەسىنە دايىندادىق. سوسىن رەسمي جارىستاردان بولەك, ءتۇرلى تۋرنيرلەر وتكىزۋگە ءمان بەردىك. ءبىر كەزدەرى «استانا-بايتەرەك» جۇلدەسى ءۇشىن وتەتىن رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيردىڭ بەدەلى زور بولدى. 2002-2004 جىلدار ارالىعىندا «استانا اقشامى» گازەتىنىڭ جۇلدەسى ءۇشىن ەلىشىلىك تۋرنير وتكىزىلدى. مۇنداي اۋقىمدى جۇمىستاردى ءبىر ادامنىڭ ۇيىمداستىرىپ, اتقارۋى قيىن. دەگەنمەن, وسى سپورتتىق ءىس-شارالاردىڭ باسى-قاسىندا بولىپ, جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە كۇش سالدىم. ويتكەنى بالۋاننىڭ ءجيى جارىسقا قاتىسۋى, ونىڭ شەبەرلىگىن شىڭداي تۇسەتىنىن بىلەمىن», دەدى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى, حالىقارالىق دارەجەدەگى FILA تورەشىسى ع.قۇلەكەشەۆ.
ۇلتجاندى باپكەردىڭ ەڭبەگى قازاق كۇرەسىنىڭ ەرەجەسى بەكىتىلىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋىندا كورىندى. 2008-2013 جىلدارى رەسپۋبليكالىق قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسى, 2010-2016 جىلدارى دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىندا باس حاتشى قىزمەتىن اتقارعان كەزدە كاسىبي الەۋەتىمەن تانىلدى.
ع.قۇلەكەشەۆ قازاق كۇرەسىن UNESCO-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىنىڭ تىزىمىنە ەنگىزۋگە اتسالىستى. الدىمەن حالىقارالىق ۇيىمعا كىرەتىن WoMAU (دۇنيەجۇزىلىك جەكپە-جەك ونەرى وداعى) قازاق كۇرەسىنىڭ ۇلتتىق سيپات العانىن دالەلدەۋ كەرەك بولدى. سودان 2010-2016 جىلدار ارالىعىندا كورەيانىڭ چۋندجۋ قالاسىنداعى شتاب-پاتەرىنە بارىپ, قازاق كۇرەسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى تالداپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. سونداي-اق سپورتشىلاردى اپارىپ, قازاق كۇرەسىنىڭ ەرەجەسى جانە ءادىس-تاسىلدەرىنەن كورسەتىلىم ۇيىمداستىرادى. ياعني التى جىل بويى چۋندجۋگە بارىپ, قازاق كۇرەسىنىڭ ماڭىزى مەن كەلەشەگى تۋرالى ەسەپ بەرىپ وتىرادى. اقىرى 2010 جىلى WoMAU-دىڭ, 2016 جىلى UNESCO-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىنىڭ تىزىمىنە ەندى.
ۇلتتىق كۇرەسىمىزدىڭ جاناشىرى بولعان ازاماتتىڭ قىر-سىرى وسىلاي اشىلىپ, بىزگە ساۋلە شاشادى. بۇگىنگى تاڭدا زەينەت جاسىنا كەلگەن باپكەردىڭ قازاق سپورتىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىن شاكىرتتەرى مەن جانكۇيەرلەرى ماقتان ەتەدى. ەڭبەكتىڭ جانعانى دەگەن وسى بولسا كەرەك-ءتى.
نۇرلات بايگەنجە,
جۋرناليست