بۇل جيىننىڭ ءجونى بولەك

جاھاندىق فورۋمنىڭ حاتشىلىعى 2003 جىلى 23-24 قىركۇيەكتە استانادا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوش­باسشىلارىنىڭ ءبىرىنشى سەزىنە قاتى­سۋشىلاردىڭ شەشىمىمەن قۇرىلعان. حات­شىلىق – وسى جيىننىڭ نەگىزگى جۇمىس ورگانى. جىل سايىن وتەتىن حاتشىلىق وتى­رىسىندا سەزد شەشىمدەرىن ىسكە اسى­­رۋ ماسەلەلەرى, ءىس-شارانىڭ كۇن ءتار­تى­بى, ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى جانە قو­رى­تىندى قۇجاتتارىنىڭ جوبالارى قارا­لادى.

وسىعان وراي بيىلعى حاتشىلىق وتى­رىسى اياسىندا بىلتىر قىركۇيەك ايىن­دا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىن­دەر كوشباسشىلارى VIII سەزىنىڭ قورى­تىندىلارى, سەزد حاتشىلىعىنىڭ XXII وتىرىسىنىڭ وتەتىن كۇنى مەن ورنى, سونداي-اق «الەمدىك جانە ءداستۇر­لى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ 2023-2033 جىلدارعا ارنالعان دامۋ تۇ­جىرىمداماسى» تالقىلانباق. وعان يسلام, حريستيان, بۋدديزم, يۋدايزم, يندۋيزم, داوسيزم, سينتويزم دىندەرى­نىڭ وكىلدەرى, سونىڭ ىشىندە ءال-ازھار اكادەمياسىنىڭ باس حاتشىسى نازير اياد, كاۆكاز مۇسىلماندارى باسقارماسىنىڭ توراعاسى شەيح اللاحشۇكىر پاشازادە, يەرۋساليم پاتريارحى III فەوفيل, دۇنيەجۇزىلىك بۋددا قاۋىمداستىعىنىڭ باس حاتشىسى مونتيان تانانارت, 24 ەلدەن كەلگەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ باسقا دا جەتەكشىلەرى, ساياساتكەرلەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىسادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

بيىلعى وتىرىستىڭ ماڭىزى بۇرىن­عى­لار­دان ەرەكشە. ويتكەنى بۇرىن-سوڭدى بالاماسى بولماعان ءارى اۋقىمى تۇرعى­سىنان تەڭدەسسىز جاھاندىق ءدىني جيىنعا 20 جىل تولۋ مەرەيتويىمەن ورايلاسىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ ۇيىت­قى بولۋىمەن الەمدىك جانە ءداستۇر­لى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ تۇڭعىش سەزى 2003 جىلى جاس ەلوردامىزدا ءوتتى. وعان الەمدەگى دىنارالىق كەلىسىمنىڭ شاتقاياقتاپ تۇرۋى, وركەنيە­تارالىق قاقتىعىستاردىڭ باستالۋى سەبەپ بولعان ەدى. ويتكەنى 2001 جىلى 11 قىركۇيەكتەگى نيۋ-يورك پەن ۆاشينگتونداعى تەراكت, وعان ۋساما بەن لادەن باستاعان ءال-كايدا تەرروريستىك ۇيىمىنىڭ كىنالى دەپ تانىلۋى, 2003 جىلدىڭ باسىندا يراكتاعى سوعىستىڭ باستالۋى, سول ارقىلى باتىس پەن شىعىس اراسىنا سى­زات ءتۇسۋى, 2000-جىلداردىڭ باسىندا الەمنىڭ ءار جەرىندە تەرروريستىك اكتى­لەردىڭ كوبەيىپ كەتۋى سىندى وقيعا­لار الەمدىك قاۋىمداستىقتاعى تۇراق­تى­لىق پەن بىرلىككە سىزات ءتۇسىردى. ءدىني الاۋىزدىق ءورشىپ بارا جاتتى. ءتۇر­لى دىندەر اراسىنداعى قىرعي قاباق قاتى­ناستى جۇمسارتىپ, اۋىزبىرلىككە شاقى­راتىن ءبىر باسقوسۋ كەرەك ەدى. وسىنداي سىن ساعاتتا ەلىمىزدىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان دىندەر سەزى ءبىر ۇستەل باسىنا وتىرمايتىن, ءبىر-ءبىرىنىڭ قولىن المايتىن ءارتۇرلى دىندەر مەن نانىم-سەنىم وكىلدەرىن ىمىراعا شاقىرىپ, ءتىل تابىستىراتىن الاڭعا اينالدى.

سول ۋاقىتتان بەرى الەمدىك جانە ءداس­تۇرلى دىندەر قۇرىلىمدارىنان  جال­پى­ادامزاتتىق باعدارلاردى ىزدەۋ, دىندەر ديالوگىن جۇزەگە اسىرۋ جانە كەلىسىلگەن شەشىمدەردى قابىلداۋ ءۇشىن حالىقارالىق كونفەسسياارالىق ينستيتۋتتىڭ ۇدايى جۇمىس ىستەۋىن ماقسات تۇتقان فورۋم بەيبىتشىلىكتى, كەلىسىم جانە توزىمدىلىكتى ادام ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ىرگەلى قاعيداتتارى رەتىندە بەكىتۋ, دىندەر, كونفەسسيالار, ۇلتتار مەن ەتنوستار اراسىندا ءوزارا قۇرمەت پەن توزىمدىلىككە قول جەتكىزۋ, ادامداردىڭ ءدىني سەزىمدەرىن قاقتىعىستار مەن اسكەري ارەكەتتەردى ءورشىتۋ ماقساتىندا پايدالانۋعا قارسى تۇرۋ ءۇشىن ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ كەلەدى.

العاشقى سەزگە الەمنىڭ ءار تۇكپى­رىنەن 18 دەلەگاتسيا قاتىسسا, بىلتىر وتكەن جيىنعا الەمنىڭ 50-دەن استام ەلىنەن 100-دەن اسا دەلەگاتسيا كەلدى. بۇل جايت فورۋم اۋقىمىنىڭ ۇلكەيىپ كەلە جاتقانىن, سايكەسىنشە دىنارالىق ديالوگ پەن كونفەسسياارالىق كەلىسىم ماسەلەسى كوپتى الاڭداتىپ وتىرعانىن كورسەتسە كەرەك. سونىمەن قاتار وعان كاتوليك شىركەۋىنىڭ باسشىسى, ريم پاپاسى II يوانن پاۆەل مەن ءال-ازھاردىڭ جوعارعى يمامى احمەد موحاممەد اح­مەد ات-تايەب سەكىلدى مارتەبەلى قو­ناق­تاردىڭ قاتىسۋى الەمدىك جانە ءداستۇر­لى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ دەڭگەيىن تاعى دا جوعارىلاتتى.

بىلتىرعى جيىندا ءسوز سويلەگەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بەي­بىتشىلىكتى ساقتاۋعا جانە وركەنيەت­ارالىق ديالوگتى نىعايتۋعا ءبارىمىزدىڭ مۇددەلى ەكەنىمىزدى ايتا كەلە: «وزگەرىسكە تولى ءارى بەلگىسىزدىك بەلەڭ العان قازىرگى زاماندا بۇگىنگى باسقوسۋدىڭ ايرىقشا ءمانى بار. ءبىزدىڭ سەزد وركەنيەتارالىق ديالوگ ورناتاتىن جاھاندىق دەڭگەيدەگى القالى جيىنعا اينالدى. بۇل فورۋمدى وتكىزۋگە قازاقستاننىڭ باستاماشىلىق ەتۋى بەكەر ەمەس. سەبەبى قازاق جەرى عا­سىر­لار بويى باتىس پەن شىعىستىڭ ارا­سىنداعى كوپىر بولىپ كەلەدى. وسىندا, ياعني ۇلى دالا تورىندە نەبىر الىپ كوش­پەلى يمپەريالار ءومىر سۇرگەن. ءدىني ۇس­تامدىلىق – ولاردىڭ بارىنە ورتاق سيپات», دەدى.

سەزد حاتشىلىعى بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسى, قاسيەتتى تاقتىڭ دىنارالىق ديالوگ جونىندەگى پاپا كەڭەسى (ۆاتيكان), يوردانيانىڭ دىنارالىق زەرتتەۋلەر كورولدىك ينستيتۋتى, مۇسىلمان اقسا­قالدار كەڭەسى ت.ب. ماڭىزدى حالىق­ارالىق ديالوگ قۇرىلىمدارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىن نازاردا ۇستاپ كەلەدى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەل­گەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ, سايا­سات پەن عىلىمنىڭ جۇزدەگەن بەدەلدى كوش­باسشىلارىنىڭ سەزد بولاشاعىنا دەگەن سەنىمى, ايتىلعان باستامالاردى جۇزەگ­ە اسىرۋى ءدىني بىرلىكتى ماقسات تۇت­قان سەزد جۇمىسىنىڭ جەمىستى ەكەنىن كورسەتەدى.