كوش تۇزەلىپ كەلە مە؟

«ەلىمىزگە نەگىزىنەن تمد, قى­تاي جانە موڭعوليا ەلدە­رى­نىڭ ازاماتتارى تۇراقتى تۇ­رۋ­عا كەلىپ جاتىر. بۇل رەتتە تەح­ني­كا­لىق, ەكونوميكالىق, پە­دا­گوگيكالىق جانە مەدي­تسي­نا­لىق ما­ماندىقتارى بار شەتەل ازاماتتارى كوبىرەك», دەدى ا.ەرتاەۆ.

سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى 160 مىڭنان اسا تۇرعىن ەل ىشىندە قونىس اۋدارعان. ەلىمىزدىڭ ءىرى مەگاپوليستەرى ىشكى ميگرانتتاردى تارتۋدىڭ ورتا­لى­عى بولىپ وتىر. ماسە­لەن, بۇ­لار­­دىڭ ۇلەسىنە بۇكىل ىشكى كوش­تىڭ 40%-ى تيەسىلى.

«كوشى-قون ساياساتى تۇجىرىم­دا­ماسىنىڭ ءبىرىنشى باعىتى – ءبىلىم يمميگراتسياسى. ونىڭ ماق­سا­تى ەلىمىزدى ايماقتىق ءبى­لىم بەرۋ حابى رەتىندە ايقىنداۋ بو­لىپ وتىر. بۇل ءۇشىن زاماناۋي كامپۋستارى, عىلىمي زەرتحانالارى بار سالالىق جو­عارى وقۋ ورىندارىن دامىتۋ بويىنشا كەشەندى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. كەيىن­گى ەكى جىلدا وتاندىق جو­عارى وقۋ ورىن­دا­رى­نىڭ بازا­سىن­­دا شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىن­­­­دا­­رىنىڭ 6 فيليالى قۇرىل­دى», دەيدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا, ەكىنشى باعىت – بيزنەس-يمميگراتسيا, ونىڭ شەڭ­بە­رىندە ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن كەڭەيتۋ بويىنشا شارالار قابىلدانعان.

ء«بىز ا-5 ساناتىنداعى ينۆەستورلاردى شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنە رۇقسات الۋدان بوساتتىق. جىل باسىنان بەرى مۇنداي ينۆەس­تور­لىق ۆيزالار 76 شەتەلدىك ازا­مات­قا بەرىلدى. الەۋەتتى ينۆەستورلار ءۇشىن ء«بىر ءوتىنىش» قاعيداتى بويىنشا شەتەلدىك مەكەمەلەردە جسن جانە ەتسق بەرۋ ءراسىمى وڭتايلاندى. ينۆەس­تيتسيالىق ۆيزالىق شەكتى تومەن­دە­تۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەيدى ا.ەرتاەۆ.

سونداي-اق ول كوشى-قون سايا­ساتى تۇجى­رىم­­داماسىن ىسكە اسى­رۋ اياسىندا سىرتتا تابىستى بيزنەس-كەيستەرى بار شەتەل قا­زاق­تارى ءۇشىن «اتا جولى» كارتاسىن بەرۋ ءتارتىبى بەكىتىلگەنىن مالىمدەدى. قازىر «اتا جولى» كارتاسىن الۋشىلاردىڭ الدىن الا ءتىزىمى جاسالعان. ازىرگە تىزىمدە 50 شەتەلدىك قازاق بار كورىنەدى.

سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, كوشى-قون ساياسا­تىنىڭ ءۇشىنشى باعىتى – ەلىمىزگە بىلىك­تى شەتەلدىك مامانداردى تارتۋ. ماسەلەن, بيىل 1 شىلدەدەن باستاپ ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار­مەن بىرلەسىپ, سۇرانىسقا يە كاسىپ­تەر­دىڭ بەكىتىلگەن تىزبەسى اياسىندا ناقتى جۇمىستار باستالدى. ەندى تىزىمدە كاسىپتەرى بار شەتەلدىكتەر جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن تۇرۋعا ىقتيارحات الۋعا ءوتىنىش بەرە الا­دى. سونىمەن قاتار رۇقسات بە­­رۋ­دىڭ جاڭا قاعيدالارى قابىل­داندى. باستى جاڭا­لىق – ەندى ءبىر رۇقساتنامامەن بىرنەشە وڭىردە جۇمىس ىستەۋگە بولادى. ايت­كەن­مەن ەڭبەك نارىعىندا وتان­دىق مامانداردىڭ ۇلەسى 95 پايىزدان تومەن بولماۋعا ءتيىس.

«ەتنوستىق يمميگراتسيانى رەگلامەنت­تەيتىن كەلەسى باعىت شەڭ­بەرىندە «قانداس» مارتەبەسىن الۋ­عا وتىنىشتەردى قابىلداۋ تەتى­گى قايتا قارالدى. ماسەلەن, 1 شىلدەدەن باستاپ قازاقستاننىڭ كون­سۋلدىقتارى شەتەلدەگى قازاق­تار­دىڭ وتىنىشتەرىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قاراي باستادى. سونىمەن قاتار قانداستاردى قونىس­تان­دىرۋدىڭ جاڭا الگو­ريتمى قابىلداندى. ەندى قابىل­داۋ ءۇشىن ءوڭىردى ايقىنداۋ 4 نە­گىزگى سانات بويىنشا جۇزەگە اسى­رىلادى: جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسى بويىنشا قاجەتتى كاسىپ يەلەرىن تارتۋ; وتباسىن قا­ۋىش­تىرۋ; ۇكىمەت ايقىنداعان وڭىرلەرگە جولداما بەرۋ; دامۋ الەۋەتى بار ەلدى مەكەندەرگە قونىستاندىرۋ», دەيدى كوشى-قون كوميتەتىنىڭ توراعاسى.

جىل باسىنان بەرى ەلىمىزگە بارلىعى 15,5 مىڭ رەپاتريانت كەلگەن, ونىڭ 9,6 مىڭى – ەڭ­بەك­كە قابىلەتتى. ولاردىڭ بار­لىعى الەۋمەتتىك قولداۋ جانە بەيىمدەۋ, جۇ­مىس­قا ورنالاستىرۋ شارالارىمەن قام­تىلدى. سونداي-اق كوشى-قون ساياساتى تۇ­جىرىمداماسى ايا­سىندا شەتەلدە جۇمىس ىس­تەيتىن قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن ەڭبەك قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ بو­يىنشا جۇ­مىس­تار جۇرگىزىلەدى.

سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمە­تىنشە, ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا 194 مىڭ­نان اسا وتانداسىمىز شەتەلدە جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ ەڭ­بەك قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قام­­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ مينيسترلىگى تۇركيا, ءباا, ۇلى­بري­تانيا ت.ب. ەلدەرمەن جاڭا كەلىسىمدەر جاساسۋعا باس­تا­ما­شىلىق جاساپ وتىر.

وڭتۇستىك كورەيادا ەل ازاماتتارىن زاڭدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە «ەڭبەككە رۇقسات بەرۋ جۇيەسىنە» ەنگىزۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جات­­قان كورىنەدى. وسى جۇيە بو­يىن­شا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ migration.enbek.kz پورتالىندا تىركەلۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. قۇجاتتاردى رەسىمدەۋگە, مىندەتتى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتۋگە جانە ت.ب. كومەك كورسەتۋ ءۇشىن قوسىمشا ءتيىستى جۇمىستى ەڭ­بەك ۇتقىرلىعى ورتالىقتارى جۇرگىزەدى.

«التىنشى باعىت شەڭبەرىندە جۇمىس كۇشى ارتىق جانە جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەر اراسىنداعى دەموگرافيالىق تەڭسىزدىكتى رەتتەۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگى­زىلىپ جاتىر. بۇل ءۇشىن ىشكى ۇتقىر­لىق­تى ىنتالاندىرۋ شارالارى قابىلدانادى. جالپى, بيىل «سەرپىن», «اۋىل اماناتى», «اۋىل – ەل بەسىگى», «ديپلوممەن – اۋىل­عا!» باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا 33 مىڭ­نان اسا ادام مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن الادى», دەيدى سپيكەر.

ىشكى قونىس اۋدارۋشىلار ءۇشىن جاڭا سەرپىندى تەتىك – تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ 50% مولشەرىندە قار­جىلىق كومەك. بىراق 4 ملن تەڭگەدەن اسپايتىن مولشەردە (جۇمىس بەرۋشى راستاعان جۇمىس ورنى بولعان جاعدايدا) ەكونو­مي­كالىق ۇتقىرلىق سەرتيفيكاتى ەنگىزىلدى. قازىر بۇل سەرتيفيكاتتار 224 وتباسىنا بەرىلىپتى.

«كەلەسى باعىت – بوسقىن­دار­­مەن جۇمىس. بيىل 1 تا­مىز­دا­عى جاعداي بويىنشا ەلى­مىز­دە 559 پانا ىزدەۋشىلەر مەن 321 بوسقىن بار. بۇۇ-نىڭ بوسقىندار ءىسى جونىندەگى جوعارعى كو­ميس­سا­رىنىڭ ورتالىق ازيا­داعى ايماقتىق باسقارماسىمەن بىرلە­­سىپ, جوعارىدا ايتىلعان ازا­مات­تاردىڭ الەۋ­مەت­تىك قۇقىق­تا­رى قورعالۋىن قامتا­ما­سىز ەتۋ, جۇ­مىس­قا ورنالاستىرۋ, مەدي­تسي­نا­لىق جانە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ شارالارى ازىرلەندى. گەوساياسي جاعدايلار, ونىڭ ىشىندە پانا ىزدەپ جۇرگەن ادامداردىڭ جاپپاي اعىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەت ولاردى ۋاقىتشا قونىس­تان­دىرۋ پۋنكتتەرىندە قابىلداۋ مەن ورنالاستىرۋدىڭ ءتيىستى قاعي­دالارىن بەكىتتى», دەدى ا.ەرتاەۆ.

سونىمەن قاتار ول كوشى-قون ۇدەرىستەرىن رەتتەۋ جۇيەسىن تسيفر­لان­دىرۋ باسىم باعىت­تاردىڭ ءبىرى ەكەنىن جەتكىزدى.

«بۇگىندە ءبىز ميگرانتتاردى تىركەيتىن بىرىڭعاي جۇيە قۇرۋ ءۇشىن قولدا بار اقپا­راتتىق جۇيە­لەردىڭ ءبارىن ءوزارا ينتەگ­را­تسيالاۋعا كىرىستىك. شەتەلدەگى مەكەمەلەرىمىز ءۇشىن «قانداس» اتتى جاڭا فۋنكتسيونالدى اۆتو­مات­تاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇ­يە­­­نى ىسكە قوسۋ باستالدى», دەدى كو­شى-قون كومي­تەتىنىڭ توراعاسى.