شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن اينالىسىپ, كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىرعاندارمەن جۇمىس جايلى تىلدەسە قالساڭىز, مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان قولداۋدىڭ جاقسىلىق جاعىن كوبىرەك تىلگە تيەك ەتەدى. دەمەك, كەز-كەلگەن بيزنەستىڭ ساتىمەن ساباقتالۋى قولداۋعا بايلانىستى ەكەن...
قولداۋ بار دا, ويعا العان شارۋانى ىسكە اسىرۋ بار. بۇگىندە وڭىردەگى كاسىپكەرلەر ءباز-باياعى كەزدەگىدەي اسا كوپ قارجى تاپشىلىعىن سەزىنىپ وتىرعان جوق. وعان «دامۋ» قورىنىڭ جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن نەسيەلەرى سەبەپشى. الداعى ۋاقىتتا دا سەنىمدى سەرىكتەستىك رەتىندە كۇش بىرىكتىرىپ, قۋاتتارىن ەسەلەپ جۇمىس ىستەيتىن بولسا, تابىس كولەمى ارتىپ, جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسى كوبەيىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلماق. ەڭ ماڭىزدىسى دا وسى. «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك» تابىلىپ, ەتكەن ەڭبەكتەرى جانىپ جاتسا, الەۋمەتتىك شيەلەنىس تە ورىن الماس ەدى. سەنىمدى سەرىكتەستىك ءوندىرىس قۋاتىن ارتتىرۋعا نەمەسە جاڭادان كاسىپ اشۋعا جول اشىپ وتىر. «دامۋ» قورىنىڭ باعدارلامالارىنا قاتىسقان, بۇل كۇندە ءتاپ-ءتاۋىر تابىس تاۋىپ وتىرعان كاسىپكەرلەردىڭ وي-پىكىرىن بىلمەك بولىپ ۇيىمداستىرىلعان ءباسپاسوز تۋرى بارىسىندا بىرقاتار جاقسى جايتتىڭ كۋاسى بولدىق. كاسىپورىن باسشىلارى نەسيە بەرۋ بارىسىنداعى وزدەرىنە ءتيىمدى جەڭىلدىكتەردى پايدالانۋدا كەدەرگىلەر جوق ەكەندىگىن ايتىپ وتىر. قورمەن ءوزارا بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدىڭ ارقاسىندا جاقسى تاجىريبە قالىپتاسىپتى. وسى ارادا سوزىمىزگە ناقتى مىسال كەلتىرە كەتەلىك. وبلىس ورتالىعىنداعى سوناۋ 1965 جىلدان بەرى ءسۇت وڭدەۋمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان «گورمولزاۆود» كاسىپورنى 2017 جىلدان باستاپ قورمەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتقان. جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا سەرىكتەستىك وزدەرىنە قاجەتتى قازىرگى زامانعى قۇرال-جابدىقتاردى الۋعا قول جەتكىزگەن. وسى ءبىر ۇمتىلىستىڭ ارقاسىندا سەرىكتەستىك وندىرەتىن ءونىم ساپاسى جاقسارىپ, تۇرلەرى كوبەيە تۇسكەن. بۇگىنگى تاڭدا جۇمىسى العا باسىپ, ساپالى ونىمدەرىمەن اتى شىققان كاسىپورىن ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەۋ كولەمىن مولايتا تۇسكەن.
– مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان قولداۋدىڭ ارقاسىندا ەڭسەمىز كوتەرىلىپ كەلە جاتىر, – دەيدى كاسىپورىن ديرەكتورى ەرسايىن جاقسىلىقوۆ. – ءتيىمدى باعدارلامالار اياسىندا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردى جاڭارتۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. مۇمكىندىك بولعاننان كەيىن جەلىلەردى جاڭعىرتىپ, جۇمىس ىرعاعىن شيراتا تۇستىك. ناتيجەسىندە, ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەۋ وڭ جولعا قويىلىپ, حالىققا قولجەتىمدى, سۇرانىسقا يە ونىمدەردى ۇسىنۋدامىز. ونىڭ ۇستىنە جاڭا جۇمىس ورىندارى دا اشىلىپ جاتىر. ەندىگى ارادا ەلىمىزدىڭ نارىعىندا ءوزىمىزدىڭ لايىقتى ورنىمىز ءۇشىن كۇرەسەمىز. ءبىز استانانى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتەتىن بەلدەۋدە بولعاندىقتان, وبلىس ورتالىعىن عانا ەمەس, ەلوردانى جانە ونىڭ ىرگەسىندەگى اۋدانداردى دا ءوز ونىمدەرىمىزبەن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ال 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق باعدارلاما تۋرالى كاسىپكەر رەتىندە پىكىر بىلدىرسەم, بۇل جوبانىڭ وتە ءتيىمدى ەكەندىگىن ءوزىمىز كورىپ وتىرعاندىعىمىزدى ايتار ەدىم.
ەلوردادا سەرىكتەستىكتىڭ حالىققا تانىمال, ساپالى ونىمدەرىن ساتاتىن 8 دۇكەن جۇمىس ىستەيدى. وسى ايدىڭ سوڭىندا تاعى ەكەۋى اشىلماق. ال وبلىس ورتالىعىندا 17 ساۋدا نىسانى ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ تۇر. جۇمىس اۋقىمى ۇلعايعان سايىن كاسىپورىننىڭ پايداسى ەلدەگى مالدىڭ سۇمەسىمەن كۇن كورەتىن اعايىنعا دا ءتيىپ وتىر. ولار وبلىس ورتالىعىنا جاقىن ورنالاسقان بىرنەشە اۋىلداردان ءسۇت ساتىپ الادى. اۋىل تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ ءوسىرىپ وتىرعان ءتورت ت ۇلىگىنىڭ پايداسىن كورەدى.
«Master drive» تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ستانساسى ۇستىمىزدەگى جىلى اۆتوكولىكتەردى جوندەۋمەن اينالىساتىن اۆتوكەشەننىڭ جالعاسى رەتىندە اشىلدى. ەرلى-زايىپتى يرينا مەن دميتري ومەلياندار ءوز كاسىپتەرىن كەڭەيتىپ, جاڭا مۇمكىندىككە يە بولدى. 2021 جىلى «Forte Bank» اكتسيونەرلىك قوعامىنان نەسيە العان ەدى. نەسيەنى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى اياسىندا «دامۋ» قورى سۋبسيديالادى. كاسىپكەر دميتري ومەلياننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولاردىڭ وتباسىلىق شارۋاسىنىڭ دامۋى, قىزمەت كورسەتۋ ءتۇرىنىڭ كوبەيۋى, ەڭ الدىمەن, مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان جاندى قامقورلىقتىڭ, قولداۋدىڭ ارقاسى.
– ەگەر ءدال وسىنداي قولداۋ بولماسا, ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز بۇگىنگىدەي ناتيجەلى بولماۋى دا مۇمكىن, – دەيدى دميتري ومەليان. – بالكىم بۇرىنعىسىنشا كۇيبەڭ تىرلىكپەن كۇن وتكىزۋىمىز عاجاپ ەمەس ەدى. شارۋا بارىسىندا ايرىقشا قۋات بەرىپ, العا جەتەلەپ وتىرعان قامقورلىعى – مول قولداۋ. قازىرگى كۇنى ءوز ءىسىن جاڭادان باستاماق بولىپ, ۇمتىلىپ جۇرگەن ادامدارعا مەن «دامۋ» قورىنىڭ قولداۋىنا جۇگىنىڭدەر دەگەن كەڭەس بەرەمىن. بۇل جاي ءسوز ەمەس, ءوزىمىز كورىپ, ناتيجەسىن سەزىنىپ وتىرمىز. ساباقتى ينە ساتىمەن دەگەندەي, قولداۋدىڭ قايتارىمى دا بار ەكەنىن ايتا كەتەيىك. ءبىردىڭ ءىسى بەرەكەلى بولسا, ىرىزدىعىن ونداعان ادام كورەدى. ماسەلەن, ءبىز وسى قولداۋدىڭ ارقاسىندا 36 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتتىك. دەمەك, 36 وتباسىنىڭ ىرىزدىق تابۋىنا سەپتىگىمىز ءتيدى دەپ ايتۋىمىزعا بولادى عوي. ءبىر جاقسى جەرى بەرىلگەن ءوتىنىمدى قاراستىرۋدان باستاپ قارىز الۋعا دەيىنگى ءراسىم وتە جىلدام. بۇرىنعىمەن ەش سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ءبىز وسىلايشا 70 ميلليون تەڭگە نەسيە الساق, پايىزدىق مولشەرلەمە سۋبسيديالانىپ وتىر. ءوزىڭىز ويلاپ قاراڭىزشى, جىلدىق ءوسىم نەبارى 6-اق پايىزدى قۇرايدى.
بيزنەستىڭ بەرەكەلى بولۋى جالعىز قاراجاتقا بايلانىستى ەمەس ەكەن. ويعا العان شارۋاڭدى وڭتايلى اتقارۋ ءۇشىن ءوز جۇمىسىن جەتە بىلەتىن جۇمىسشى بولۋى كەرەك. بۇل تاراپتا قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان كەدەرگى بار. ماسەلەن, اۆتوەلەكتريكتەردىڭ جوقتىعى. ونىڭ ىشىندە بەساسپاپ مامان ءوز كاسىبىن جەتىك بىلەتىن ادام قازىر قاسقالداقتىڭ قانىنداي تاپشى.
– كوللەدجدى ءبىتىرىپ كەلگەن بالالاردىڭ كوبى كاسىبي جاعىنان ءالى شيكى, – دەيدى كاسىپكەر. – سوندىقتان بۇل ورايداعى جۇمىستى جەتىلدىرۋ كەرەك. ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋ كەرەك. جالعىز ماعان عانا ەمەس, جالپىعا كەرەك دۇنيە. مۇمكىن ءبىلىم وشاقتارى تۇلەكتەرىمەن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ, قانداي ماماندىقتاردىڭ سۇرانىسقا يە ەكەندىگىن سانالارىنا ءسىڭىرۋ كەرەك پە؟ ماسەلەن, ءبىز كوللەدج تۇلەكتەرىن قايتادان وقىتامىز, قايتادان دايارلايمىز. ايتالىپ كەلگەن وقۋ ورنىنىڭ جۇمىسىن ءوزىمىز ىستەپ, ۋاقىتىمىزدى وتكەرىپ, قاراجاتىمىزدى شىعىنداپ وتىرمىز عوي.
«سۆەگا» تىگىن تسەحى جيىرما جىلدان بەرى كاسىپورىندار ءۇشىن ارنايى كيىم, فورما تىگەدى. كاسىپورىن باسشىسى گالينا پلوتنيكوۆا – كاسىبي تەحنولوگ, ءارى تىگىن بۇيىمدارىنىڭ ديزاينەرى. 2001 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە تىگىن كاسىپورنىن ۇيىمداستىرىپ, قاجەتتى عيماراتتى جالعا العان بولاتىن.
2020 جىلى «ەڭبەك» ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى شەڭبەرىندە نەسيە العان. نەسيەگە العان قاراجاتقا زاماناۋي تىگىن تەحنيكالارىن الىپ, جۇمىسىن جولعا قويدى. «دامۋ» قورى «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوباسى» اياسىندا سۋبسيديالادى. سىياقى مولشەرلەمەسى بۇرىنعى جىلدىق 19,5 پايىزدان 6 پايىزعا تومەندەدى.
– قازىرگى ۋاقىتتا قالىپتى ارناعا تۇستىك. ءوزىمىزدىڭ تۇراقتى ساتىپ الۋشىلارىمىز بار. وبلىستىڭ بارلىق مەديتسينالىق مەكەمەلەرىنە ساپالى قىزمەت كورسەتەمىز, – دەيدى گالينا پلوتنيكوۆا. – مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا دا جۇمىس ىستەيمىز. شىنىن ايتقاندا, مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر.
وڭىردە مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ ىسكەرلىك ءارى ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋىنىڭ ارقاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءتاپ-ءتاۋىر دامىپ كەلەدى. پىكىرىمىزدى ناقتى دەرەكتەرمەن تىرىلتە كەتەلىك. ماسەلەن, 3 809 كاسىپكەرلىك جوباعا 272,58 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قولداۋ كورسەتىلگەن ەكەن. از قارجى ەمەس. ناتيجەسى دە كوڭىل كونشىتەرلىكتەي.
كوكشەتاۋ