2023 جىلعى 14-16 قىركۇيەك ارالىعىندا شولپان اتا قالاسىندا (قىرعىزستان) تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي «تۇركى مەملەكەتتىلىگىنىڭ تاريحى» اتتى I كونگرەسس ءوتتى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
تۇركى اكادەمياسى, اتاتۇرىك اتىنداعى مادەنيەت, ءتىل جانە تاريح جوعارعى مەكەمەسىنە قاراستى تۇرىك تاريحى قوعامى, سونىمەن قاتار قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان القالى جيىن تۇركى مەملەكەتتىلىگىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋدى ىنتالاندىرۋعا, سونداي-اق وسى سالاداعى عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىتتالدى.
كونگرەسستە ەجەلگى زاماننان قازىرگى داۋىرگە دەيىنگى كەزەڭدى حرونولوگيالىق تۇرعىدان قامتيتىن تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ تاريحىنا قاتىستى ماسەلەلەر قارالدى. كونگرەسس جۇمىسى تاريح جانە پانارالىق عىلىم سالاسىنداعى مامانداردىڭ بەلسەندى ءوزارا ءىس-قيمىلىن قامتاماسىز ەتۋگە, سالالىق مەرزىمدى باسىلىمداردا ماتەريالدار جاريالاۋدى جانداندىرۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق ەۋرازيا تاريحى مەن ارحەولوگياسىنا قاتىستى كوپتەگەن ماسەلەلەردى قامتيتىن مونوگرافيالىق جۇمىستاردىڭ سەريالىق باسىلىمدارىن شىعارۋ دا كونگرەسس ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
وفلاين جانە ونلاين فورماتتا وتكەن باسقوسۋعا ازەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, تۇركيا, وزبەكستان, موڭعوليا, رەسەي فەدەراتسياسى, بولگاريا, ۋكراينا جانە باسقا ەلدەردەن 50-دەن استام تۇركولوگ-عالىمدار, سونىڭ ىشىندە ازيا, ەۋروپا جانە امەريكا زەرتتەۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ دەلەگاتتارى, سونداي-اق تمۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ گۋمانيتارلىق عىلىمدار سالاسىنا جاۋاپتى قۇرىلىمدارىنىڭ ساراپشىلارى قاتىستى.
كونگرەسستىڭ سالتاناتتى اشىلۋىندا تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى شاين مۇستافاەۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى اسلان قويچيەۆ, اتاتۇرىك اتىنداعى مادەنيەت, ءتىل جانە تاريح جونىندەگى جوعارعى مەكەمەسىنىڭ پرەزيدەنتى دەريا ورس, تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكس-پرەمەر-ءمينيسترى, ەكس-سىرتقى ىستەر ءمينيسترى گاسان گاسانوۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى قانىبەك يماناليەۆ, تۇرىك تاريحي قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى يۋكسەل وزگەن, تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى احمەت سادىك دوگان, ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى لاتيف گانديلوۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى.
كونگرەسس باسىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى اسلان قويچيەۆ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆتىڭ جيىنعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
اكادەميا باسشىسى ش.مۇستافاەۆ ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىندە كونگرەسس قوناقتارىنا قاتىسقانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, جيىن جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى.
كونگرەسس اياسىندا تۇركى اكادەمياسى قازاق تىلىندە دايىنداعان بەلگىلى تۇرىك تاريحشىسى افەت يناننىڭ «كەمال اتاتۇرىكتى ەسكە العاندا» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
كىتاپتا تۇرىك حالقىنىڭ زيالى قاۋىمىنىڭ كورنەكتى وكىلى افەت ينان حانىمنىڭ تۇركى الەمىنىڭ ۇلى قايراتكەرى, تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى مۇستافا كەمال اتاتۇرىك تۋرالى ەستەلىكتەرى مەن ويلارى جيناقتالعان. ايتا كەتۋ كەرەك, كىتاپتى اكادەميا تۇڭعىش رەت قازاق تىلىنە اۋدارىپ جارىققا شىعارىا وتىر.
كونگرەسستىڭ اشىلۋ سالتاناتى سەسسيالىق وتىرىسقا جالعاسىپ, وندا «كوشپەلى قوعامداردىڭ الەۋمەتتىك جانە ساياسي ينستيتۋتتارى ەۆوليۋتسياسىنىڭ حرونولوگياسى مەن كەڭىستىكتىك-گەوگرافيالىق وزگەرگىشتىگى: تايپالىق وداقتاردان كوشپەلى يمپەريالارعا دەيىن», «ورتالىق ازياداعى تۇرىكتەردىڭ ەتنيكالىق تامىرى جانە ولاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنىڭ قالىپتاستۋى», «ەۋرازيا دالاسىنداعى ماڭىزدى ساياسي بىرلەستىكتەر قۇرۋدىڭ تاريحي العىشارتتارى», «تۇركى مەملەكەتتەرىندەگى ساياسي جۇيەلەردىڭ دامۋى», «تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ بيلىك ينستيتۋتتارى مەن ءدىني قۇرىلىمى العاشقى قاعاندىقتاردان باستاپ سوڭعى ورتاعاسىرلىق يمپەريالارعا دەيىن», «تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ تاريحىنداعى قۇرلىقارالىق ساۋدا جولدارى», «ەۋرازيا يمپەريالارىنداعى قالالار مەن ۋربانيزاتسيا», «تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ەۋرازيا حالىقتارىندا مەملەكەتتىلىك داستۇرلەرىن قالىپتاستىرۋداعى ءرولى» جانە باسقا دا تاقىرىپتار تالقىلاندى.
سەكتسيالىق وتىرىستاردا بەلگىلى عالىمدار مەن ساراپشىلار ءوز زەرتتەۋلەرىنىڭ تاقىرىپتارى بويىنشا باياندامالار جاسادى.
كونگرەسس قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار تۇركى مەملەكەتتىلىگىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋدەگى نەگىزگى باعىتتار بويىنشا بىرقاتار ماڭىزدى شەشىمدەر بويىنشا كەلىسىمگە كەلىپ, قورىتىندى قارار قابىلدادى.