قىسقا كۇندە قىرىق قۇبىلعان عالامداعى وزگەرىستەرگە لايىقتى جاۋاپ تاۋىپ, ورنىقتى مەملەكەت بولىپ قالۋ ءۇشىن نە ىستەگەن ابزال؟ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاياۋداعى جولداۋىندا وسى سۇراققا بىرنەشە باعدار بويىنشا جاۋاپ بەرىلگەن. ەل ەكونوميكاسى ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتە الاتىنداي جاعدايعا جەتۋ ءۇشىن مىقتى ونەركاسىپتىك نەگىز قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگى, ول ءۇشىن وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ قاجەتتىگى ەڭ باستى مىندەت رەتىندە العا تارتىلعان. جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن ءونىم شىعاراتىن كلاستەر قۇرۋ قاجەتتىگى مىندەتتەلگەن.
ءدال وسى كلاستەر جۇيەسىن قازىرگى ۋاقىتتا, اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ ىسىندە كەڭىنەن ورىستەتۋ قاجەتتىگى ايقىن بايقالىپ تۇر. ءتورت ت ۇلىكتەن, استىق پەن باۋ-باقشادان, جىلىجايلاردان الىناتىن ونىمدەردى سول قالپىندا پايدالانۋمەن شەكتەلمەي, ولاردى ءتۇرلى ونىمگە اينالدىرىپ, ىشكى-سىرتقى نارىققا ۇسىنعان جاعدايدا ەل ەكونوميكاسىنا ۇستەلەر تابىس ەسەلەنە تۇسەرى انىق. بۇل ءۇشىن قاجەتتى نارسە – ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن شاعىن زاۋىتتار مەن تسەحتاردى كوبەيتۋ جانە ولاردا ءونىم وڭدەۋدىڭ زاماناۋي جاڭا تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن پايدالانۋ. اتالعان جۇمىسقا قاجەتتى تەحنولوگيالاردى وزىق ەلدەردەن ۇيرەنۋگە بولاتىنى بەلگىلى. الايدا سونىمەن شەكتەلىپ قالماي, ءوزىمىزدىڭ وتاندىق تەحنولوگيانى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ: «مەن ايماقتارعا بارعاندا دارىندى ءارى ويى ۇشقىر, ياعني كرەاتيۆتى ازاماتتارمەن ۇنەمى كەزدەسەمىن. ءبىز ولاردىڭ ءوز الەۋەتىن تولىق اشۋىنا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك», دەگەن پىكىرىنىڭ وزەكتىلىگى وسى تۇستا انىق بايقالادى.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا وتاندىق تەحنولوگيانى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە قاجەتتى ارەكەت – ەلىمىزدەگى ونەرتاپقىش, كرەاتيۆتى ازاماتتاردىڭ ىزدەنىستەرى مەن جاڭالىقتارىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن عىلىمي ساراپتاپ, وڭ ناتيجە بەرەتىنى ايقىندالعان جاڭاشىل ۇسىنىستارعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ جاساۋ, ياعني سول جاڭالىقتىڭ قولدانىسقا ەنۋىنە جول اشۋ. وسى باعىتتا اتقارىلۋعا ءتيىس تاعى ءبىر ارەكەت – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنداعى جاڭالىقتاردى ۋاقتىلى سىناق-تاجىريبەدەن وتكىزىپ, ساتتىلەرىن شارۋاشىلىقتاردا قولدانۋ. ال ونەرتاپقىشتار مەن عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرىن ەل يگىلىگىنە اينالدىرۋ ءۇشىن ءار ايماقتا ەكسپەريمەنتتىك الاڭدار بولعانى ءجون.
اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن تەحنولوگيالىق جاڭالىقتاردى تاجىريبە الاڭدارىندا سىناقتان وتكىزىپ, پايدالى كورسەتكىشتەرى جوعارى بولعاندارىن ءىس جۇزىندە قولدانۋ ارقىلى وڭدەۋ تەحنولوگياسىن دا, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن دا بىرتىندەپ ءوز ەلىمىزدىڭ ۇلگىسىنە كوشىرۋگە بولادى. ناتيجەسىندە, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋدە قالدىقسىز تەحنولوگياعا تولىقتاي اۋىسۋعا مۇمكىندىك تۋادى. بۇل دەگەنىمىز – مال ونىمدەرىن سۇيەگى مەن تۇياعىنا دەيىن, استىق پەن باۋ-باقشا ونىمدەرىن ساباعى مەن جاپىراعىنا دەيىن كادەگە جاراتۋ, ەل ەكونوميكاسىنا ۇلەس قوسۋ بولماق. ارينە, ءونىم ءوندىرۋ بار دا, ونى ىسكە جاراتۋ بار. وسى تۇستا جولداۋدا ايتىلعان تاعى ءبىر مىندەت – كولىك-لوگيستيكا سالاسىنىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ ماسەلەسى الدان شىعادى. «سونداي-اق اۆتوكولىك جولدارىنىڭ قۇرىلىسى ماسەلەسى شەشىمىن تابۋعا ءتيىس. قازىر ونىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. ءتيىستى جۇمىستار ۋاقتىلى جانە ساپالى جاسالمايدى. جەمقورلىق بەلەڭ الىپ تۇر, باسەكە دە جوقتىڭ قاسى. 2029 جىلعا دەيىن 4 مىڭ شاقىرىمنان اسا جولعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ قاجەت», دەگەن پرەزيدەنت سوزىندەگى سىن مەن تالاپقا نازار اۋدارساق, بۇل سالادا اتقارىلۋعا ءتيىس جۇمىستاردىڭ اسا اۋقىمدى ەكەنىن كورەمىز.
قازىرگى ۋاقىتتا كەيبىر وڭىردە اۋىل ىشىندەگى جولدار تۇگىلى, سول اۋىلعا دەيىن جەتكىزەتىن اسفالت جولدىڭ جوقتىعى كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەتىنى شىندىق. جولداۋدا ايتىلعانداي, 2029 جىلعا دەيىن جولداردى جاقسارتۋ ماقسات ەتىلگەندىكتەن, مەملەكەت تاراپىنان بولىنەتىن قاراجاتتان تاپشىلىق بولا قويمايتىنى انىق. ويتكەنى ساپالى جول جۇرتتىڭ قارىم-قاتىناس جاساۋىنا عانا ەمەس, جەر-جەردە وندىرىلگەن ونىمدەردىڭ ءار تاراپقا جەدەل جەتۋىنە جاعداي تۋعىزىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ العا باسۋىنا زور مۇمكىندىك اشاتىنى بەلگىلى. ال قاراجاتتى ساپالى جول سالۋعا ءتيىمدى جاراتا ءبىلۋ – سوعان جاۋاپتى مينيسترلىك پەن جەرگىلىكتى باسشىلىقتىڭ باستى مىندەتى. بۇل – وسى ماقساتتىڭ ورىندالۋىنا تىكەلەي جاۋاپتى باسشىلاردىڭ ىسكەرلىك, ۇيىمداستىرۋشىلىق, ادالدىق قاسيەتتەرى دە سىنعا تۇسەر ۋاقىت. ازاماتتاردىڭ ۋاقىت پەن حالىق سىنىنان سۇرىنبەي وتۋىنەن ۇمىتتەنەمىز.
ساپالى جول ايماقتاردىڭ ءوزارا تاۋار تاسىمالىنا, تاجىريبە الماسۋىنا دا اسەر ەتەدى. سونداي-اق جول ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋى جولداۋدا ايتىلعان: «قازاقستاننىڭ اينالاسىندا ءونىم وتكىزەتىن وتە ۇلكەن نارىقتار بار. وندا ساپالى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى تاپشى. قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى – ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى باستى اگرارلىق ورتالىقتىڭ بىرىنە اينالۋ» ماقساتىن ورىنداۋعا دا زور مۇمكىندىك تۋعىزادى.
اتالعان ماقساتقا جەتۋ جايىندا ويلانعان كەزدە پرەزيدەنتتىڭ: «...ءوز ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىنىڭ الەۋەتىن قاپەردەن شىعارماعان ءجون. وسى رەتتە 100-دەن اسا ءىرى ءسۇت-تاۋار فەرماسى سالىنىپ جاتقان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جەتىستىكتەرى كوپكە ۇلگى», دەگەن سوزىنەن تاعى ءبىر ماسەلە كورىنىس بەرەدى. ول – جولداۋدا باعدارلانعان ەكونوميكالىق مەجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن سول ماقساتقا تۇتاس قوعامدى جۇمىلدىرۋ قاجەتتىگى. بۇل قاجەتتىلىكتى شەشۋدە ماڭىزدى ورىن الاتىن قۋاتتى كۇش – باق. ءباسپاسوز بەن تەلەارنالاردا ادال ەڭبەگىمەن تابىسقا جەتىپ جۇرگەن ازاماتتار, ۇلكەندى-كىشىلى ءوندىرىس ورىندارى, شارۋاشىلىقتار جانە ولاردىڭ ونىمدەرى ءجيى ناسيحاتتالىپ, ۇلگى ەتىلگەنى ابزال. سوندا عانا قوعامدىق ويدا ادال ەڭبەككە قاتىستى وڭ پىكىرلەر مەن تۇسىنىكتەر قالىپتاسادى. ناتيجەسىندە, ادالدىق پەن ادىلدىككە, ەڭبەك ارقىلى تابىسقا جەتۋگە بولاتىنىنا سەنىم ارتادى. ال سەنىم بار جەردە جەتىستىك بولاتىنى شىندىق.
«ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرامىز دەسەك, ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورما جاساۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ باستىسى, قوعامدىق سانا, ازاماتتاردىڭ نيەتى وزگەرۋى كەرەك. ونسىز باسقا جۇمىستىڭ ءبارى بەكەر», دەپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعانداي, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى جارقىن بولۋ ءۇشىن بۇگىننەن باستاپ ادىلدىكتى مۇرات ەتىپ, ادال ەڭبەكتى باعالاۋعا ۇمتىلايىق. ويتكەنى وتانىمىز – بىرەۋ, ال وتاننىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ – بارىمىزگە ورتاق پارىز.
امانجول ءالتاي,
ءماجىلىس دەپۋتاتى