اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن زەرەندى كەنتىندە جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ وكىلدەرى ءۇشىن «جاستار ءىسى اكادەمياسىنىڭ» فورۋمى وتكىزىلدى. فورۋم اياسىنداعى «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات» ديالوگ الاڭىندا مينيستر دارحان قىدىرالى سلەتكە قاتىسۋشىلارمەن جولىعىپ, تولعاندىرعان ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
بيىل جاستار رەسۋرستارى ورتالىعىنىڭ قۇرىلعانىنا ون جىل تولىپ وتىر. مينيسترلىك باستاما كوتەرىپ, اقمولا وبلىستىق اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن اۋقىمدى فورۋمعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن باستاماشىل جاستار جينالدى. ءار وڭىردە وزگەگە ۇلگى-ونەگە بولىپ ورىلەر كەڭ تىنىستى, وزگەشە ءورىستى, ناتيجەسى قۋانتارلىق ءىس بار. سول شارۋانىڭ بارىنە جاستار ءۇشىن ءتيىمدى ءارى ماعىنالى وزگەشە ءورىس ىزدەگەن جاستار التىن دىڭگەك بولىپ ءجۇر. «Tool fair» وزىق جوبالار جارمەڭكەسىندە تىڭعا تۇرەن سالعان سوقتالى وي, سونى ىزدەنىسكە كۋا بولدىق. بار شارۋا جۇمىردىقتاي جينالىپ, ءبىر ارنادا توعىسا كەلگەندە جاس تولقىندى جاڭا بيىككە كوتەرمەك, تىڭ سەرپىن بەرمەك. فورۋمنىڭ باستى ماقساتى دا سول. ءۇش كۇنگە سوزىلعان فورۋم بارىسىندا ارقيلى باعىتتاعى ىزدەنىستەر ءىزى ەكشەلىپ, ورالىمدى ويلار ايتىلدى. شەبەرلىك سىنىپتارى وتكىزىلدى.
«ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات» الاڭىندا وزەكتى ماسەلەلەر ورتاعا سالىندى. دارحان قىدىرالى جاستار ءۇشىن كوكەيكەستى بىرقاتار ماسەلەگە توقتالدى. بۇگىنگى بۋىننىڭ ىشىندەگى كەمشىلىك تە ايتىلماي قالمادى.
مينيستر ءوز سوزىندە «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭنىڭ كۇشىنە ەنگەندىگىنە توقتالدى. قوعامداعى جاستاردىڭ الار ورنى, اتقارىپ جاتقان قىرۋار شارۋاسىمەن قاتار, وزەكتى ماسەلەلەرگە دە نازار اۋدارىلدى. مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى دارحان جازىقباەۆ, «Amanat» پارتياسىنىڭ حاتشىسى داۋلەت كارىبەك جاستاردى فورۋم جۇمىسىنىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتاي كەلە, ولارعا جۇكتەلەر مىندەت مەجەسىن ايقىندادى. اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەلدوس رامازانوۆ وڭىردە اتقارىلىپ جاتقان وڭ شارۋالار تۋرالى بايانداپ بەردى.
وبلىستا 212 مىڭنان استام جاس بار. جاستار ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن 850 ميلليون تەڭگە قاراجات ءبولۋ كوزدەلگەن. وسى جىلدان باستاپ جاستارعا ارنالعان 2,5 پايىزدىق نەسيە بەرىلۋدە. وبلىس اكىمىنىڭ اتاۋلى ستيپەندياسى 231 ستۋدەنتكە بەرىلەدى. بۇل جوباعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 125 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. وسى باعىت بويىنشا 2 500 اقمولالىق جاس جوعارى ءبىلىم الىپ, ناتيجەلى ەڭبەك ەتۋدە. جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرى ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن باكالاۆرياتقا 160 گرانت جانە رەزيدەنتۋراعا 35 گرانت ءبولىنىپ وتىر. بيىلدان باستاپ جاستاردىڭ شىعارماشىلىق يدەيالارىن, ستارتاپتار مەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» گرانتى بويىنشا وڭىرلىك جوبا قولعا الىنعان.
فورۋمدا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى جاس تولقىننىڭ بويىنداعى كەلەڭسىزدىكتەردى سارالاي كەلىپ, ودان ارىلۋ جولدارىن دا نۇسقاي كەتتى. ماسەلەن, تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ەلىمىز 15 پەن 29 جاس ارالىعىنداعى جاستاردىڭ وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋى الەم بويىنشا الدىڭعى قاتاردا ەكەندىگىن اتاپ ايتتى. الداعى ۋاقىتتا وسىنداي جانتۇرشىگەرلىك وقيعالاردىڭ سەبەپ-سالدارىن انىقتاۋ پارىز. جاستار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىق تا ءورشىپ تۇر.
– ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2023 جىلدىڭ 1 تامىزىندا ەلىمىزدە پسيحواكتيۆتى زاتتاردى قولداناتىن 108,8 مىڭ ادام باقىلاۋدا بولدى. ونىڭ 90,6 مىڭى الكوگولگە تاۋەلدى, 18,2 مىڭى ەسىرتكىگە تاۋەلدى. ونىڭ 50 پايىزدان استامى 14 پەن 35 جاس ارالىعىنداعى جاستار. ءبىرىنشى كرەديتتىك بيۋرونىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 7,5 ميلليون وتانداسىمىزدىڭ تولەنبەگەن نەسيەسى بار. بۇل ەلدىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى حالقىنىڭ 77 پايىزى. قارىز الۋشىلاردىڭ 50 پايىزدان استامى 18 پەن 35 جاس ارالىعىنداعى جاستار, – دەدى مينيستر.
جوعارىدا ايتىلعان ايرىقشا ماڭىزدى ماسەلەلەر شەشىمىن تەز ارادا قاراستىرۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل ورايدا اتقارىلىپ جاتقان وراسان زور جۇمىس تا بار. ەل بويىنشا 232 جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىندا جاستارمەن جۇمىس ىستەپ جاتقان ءۇش مىڭنان استام ماماننىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلۋدا. جاستار ءۇشىن مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن جوبالارعا قاتىسۋدىڭ ناقتى الگوريتمدەرىن قامتيتىن بىرىڭعاي ينتەراكتيۆتى اقپاراتتىق-تسيفرلىق پلاتفورما قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ولارعا بارلىق مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تۋرالى دەر كەزىندە ءبىلىپ قانا قويماي, وزدەرى دە بەلسەنە قاتىسۋعا, ءوز يدەيالارىن ۇسىنۋعا مول مۇمكىندىك بەرمەك. جاستار عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىن وڭىرلىك پروبلەمالاردى زەردەلەۋدى قوسا العاندا, تۇتاس سالانى مۇقيات زەرتتەۋمەن اينالىساتىن رەسپۋبليكالىق-ادىستەمەلىك عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىنا اينالدىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
– كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە كرەاتيۆتى يندۋستريا قارقىندى دامىپ كەلەدى, – دەدى مينيستر. – مەملەكەت باسشىسى كرەاتيۆتى يندۋسترياعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن. سول سەبەپتى وتكەن جىلى العاش رەت «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنا «كرەاتيۆتى قىزمەت» اتالىمى قوسىلدى.
ال دارحان جازىقباەۆ وتكەن جىلدىڭ 1-30 قىركۇيەگى ارالىعىندا پرەزيدەنتتىك كادرلىق جاستار رەزەرۆىنە قۇجات قابىلداۋ باستالعانىن ەسكە سالدى. ءسوز اراسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداۋ ەرەجەلەرىن جەڭىلدەتۋ تۋرالى جاعىمدى جاڭالىقتى فورۋمعا قاتىسىپ وتىرعان جاستار قۋانا قارسى الدى. بيىلدان باستاپ بارلىق ۇدەرىستەردىڭ ءبىر بولىگى جەڭىلدەي تۇسپەك. كونكۋرسقا قاجەتتى قۇجاتتاردى ەلەكتروندى پوشتا ارقىلى تاپسىرۋعا بولادى. اڭگىمەلەسۋدى قاشىقتان وتكىزەدى. باستاپقى قۇجاتتار جيىنتىعىنىڭ ءتىزىمى ءبىرشاما قىسقارتىلدى.
سلەتكە قاتىسۋشى جاستار مينيسترگە وزدەرىن تولعاندىرىپ جۇرگەن وزەكتى ماسەلەلەرگە بايلانىستى سۇراقتارىن قويدى. كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – جۇمىسپەن قامتۋ. اسىرەسە شالعايداعى شاعىن اۋىلدار دا ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي جۇرگەن جاستاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى, بەلگىلى ءبىر كاسىپتى يگەرۋ, سونداي-اق ولاردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ, بولاشاققا دەگەن سەنىمىن نىعايتۋ. بۇل ورايدا مەملەكەت تاراپىنان قىرۋار جۇمىستىڭ قولعا الىنىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ءبىر اتتەگەن-ايى, اۋىل جاستارىنىڭ بارلىعى بىردەي قامقورلىق تۋرالى قۇلاقتانا الماي وتىر. الداعى ۋاقىتتا وسى ءبىر ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرسا, وڭ بولار ەدى.
وبلىس ورتالىعىندا دارحان قىدىرالى اقپارات قۇرالدارىنىڭ ارداگەرلەرى مەن وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جۋرناليستەرمەن جۇزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى بولات ءجانادىلوۆ جاستار تاربيەسىنە بايلانىستى اعا بۋىننىڭ سىن-ەسكەرتپەسىن جەتكىزدى. ەل اعاسىنىڭ ويىنشا, جاس تولقىندى يگى ىستەرگە ۇيىتۋ ءۇشىن ولاردىڭ بويىنداعى ەلشىل قاسيەتتەردى نىعايتا ءتۇسۋ قاجەت.
ساپار بارىسىندا مينيستر ناۋان حازىرەت ورتالىق مەشىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. دوستىق ۇيىندەگى «قوعامدىق كەلىسىم» مەكەمەسىندە ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتار جەتەكشىلەرىمەن جۇزدەسىپ, دوستىققا دانەكەر بولىپ جۇرگەن ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىمەن پىكىر الماستى.
اقمولا وبلىسى