كەڭەس جۇمابەكوۆ: ۇلىلىق ولشەمى – قاراپايىمدىلىق

– اڭگىمەمىزدىڭ القيس­ساسىن تاعدىر دەيتىن تىلسىمنان باستايىقشى. الىستاعى اقجايىقتا تۋعان كەڭەستىڭ كە­لەشەگى ارقا تورىندەگى قارا­عاندىمەن قالاي توعىستى؟

– تاعدىر دەگەن ءسوزدى جاقسى قوزعادىڭ, قىزىم. جالپى, مەن ءوز تاعدىرىما ريزا اداممىن. وسى ءۇشىن دە اللاعا مىڭ دا ءبىر شۇكىر دەيمىن. ءيا, تۋىپ-وسكەن جەرىم – جايىق ءوڭىرى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تەرەكتى اۋدانىنا قاراستى مايشۇڭقىر اۋىلىندا كىندىگىم كەسىلگەن. اقجايىقتىڭ جاعاسىندا قايعىسىز-قامسىز, با­قىتتى بالالىق شاعىمىز ءوتتى. ءبىز­دىڭ اۋىل قازاقتىڭ شۇرايلى وڭىرلەرىنىڭ ءبىرى ەدى. كوكتەم مەز­گىلىندە ارناسى ەكى شاقىرىمعا دەيىن جايىلىپ, جاز ورتاسى اۋعان­شا قۇرعامايتىن. سول وزەن­نىڭ جاعاسىندا ەمىن-ەركىن اسىر سالىپ, كۇنۇزىن بالىق اۋلايتىنبىز. بالىقتىڭ مولدىعى سونداي, 4-5 كيلولىق سازانداردى بالىق دەپ مىسە تۇتپاي, ەڭ كەمى 15 كيلولىق بالىق اۋلاعانشا تىنىم تاپپاۋشى ەدىك. سول وزەننىڭ جاعاسىندا سۋ كەشىپ ءجۇرىپ ءتۇرلى ويلارعا بەرىلىپ, قيانعا قالىقتاعان قيال­دا­رىمىزعا قانات بايلايتىنبىز. اقجايىقتىڭ ارناسى ءبىزدى ار­مان­داۋعا ۇيرەتتى. سول ارمان الىس­قا جەتەلەپ, وقۋ بىتىرگەن سوڭ الماتىنىڭ تورىنەن ءبىر-اق شىق­تىق. سول كۇننەن باستاپ ارۋ قالا مەن ءۇشىن اياۋلى مەكەنگە اينالدى. ويتكەنى بۇل قالادا مەن ءازىربايجان مامبەتوۆ, نۇرمۇحان ءجانتورين, ءانۋار مولدابەكوۆ سىندى ۇستازدارىمنىڭ ءتالى­مىن كورۋ باقىتىنا يە بولدىم. جاسىراتىنى جوق, وقۋ بىتىرگەن سوڭ ورالىما ورالام عوي دەپ وي­لاعانمىن. كەيىن الماتىعا عاشىق بولىپ, سوندا قالۋعا بەل بايلادىم. بىراق مەنىڭ دەگەنىم ەمەس, تاعدىردىڭ بۇيرىعى بولىپ ءھام ۇستازدارىمنىڭ كەڭەسىمەن قاراعاندىعا باعىت بۇردىم. سون­داعى نۇرمۇحان اعامنىڭ اي­تقان اقىلى ءالى كۇنگە دەيىن جادىم­دا سايراپ تۇر: «الماتىدا قال­ساڭ, كوپتىڭ ءبىرى بولاسىڭ. اتى­راۋعا بارساڭ, ونداعى اكتەرلەر تۇرماق, تەاتردىڭ ءوزى ءالى تانىلا قويعان جوق. كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە عانا اۋىل-اۋىلدى ارالاپ جۇرەسىڭ. قازاقستاندا قالىپتاسقان وبلىس­تىق تەاتر قاراعاندىدا عانا بار. سوعان بارۋىڭ كەرەك. ءارى قاراي كورەرمىز. ءانۋار اعاڭ سول تەاتر­دان كەلدى. امانجول سالىمباەۆ دەگەن اعاڭ رەجيسسەر. سوعان تاپسىرامىن. ۇيىنە جاتقىزادى. قام­قور بولادى. قاراعاندىنى قو­لاي كورمەسەڭ, سەمەيدىڭ تەاترى­نا بار. وسى ەكەۋىندە عانا ازىر­شە شى­عارماشىلىق تۇرعىدان شىڭ­دا­لۋ مۇمكىندىگى بار», دەگەن ەدى جا­رىقتىق. سودان مىنە, ءدام تار­تىپ تاڭداۋىم قاراعاندىعا ءتۇس­تى. سودان بەرى 55 جىل ءوتىپتى, قا­­را­­عاندى تۋعان قالاما اينالدى.

– الماتى تەاتر ستۋدياسىن ءبىتىرىپ كەلگەن جاس اكتەردى قا­راعاندى قالاي قابىلدادى؟ جاتىرقاعان جوق پا؟

– قاراعاندى ەمەس, كەرىسىنشە ءوزىم جاتسىندىم بۇل ولكەنى. قاباعى تۇكسيگەن, سۇپ-سۇر قالا ءا دەگەننەن باۋراپ اكەتە قويمادى. وقتىن-وقتىن ورالىمدى ويلاي بەردىم. بىراق نۇرمۇحان اعام ايتپاقشى, ەلگە قايتقانىممەن ول جاقتا مەنى قۇشاق جايا قارسى الاتىن تەاتر دا جوق ەدى. ول كەزدە ورالدا ورىس تەاترى عانا بار. قازاق تەاترىن اشۋدىڭ اۋىلى ءالى الىستا ەدى. سودان امال جوق, ونەر ءۇشىن ءوزىمدى وسى ولكەگە قالايدا «بايلاۋعا» تىرىستىم. باعىما وراي, قاراعاندىنىڭ سىرتى سۋىق بولعانىمەن, ءىشى جىلى ەكەن. رۋحاني ورتاسى, تۇعىرلى تۇل­عالارى ەش جاتىرقاماي, تۋ­عان ۇلىنداي باۋىرىنا باستى. ۇجى­مىم دا ۇيىمشىل بولىپ شىق­تى. جاقىپ وماروۆتاي تالان­تى تاۋداي, ادامگەرشىلىگى مى­عىم رەجيسسەرگە جولىقتىم, ءجا­ميلا شاشكينا, مۇزدىبەك اب­دىكارىموۆ, مارقۇم دوسىم را­ما­زان بايماعانبەتوۆ, قارعاش سا­تاەۆ, ءاسيا ابىلاەۆا سىندى تەاتر مايتالماندارىمەن بىرگە قىز­مەت ەتۋ باقىتى بۇيىردى. اكا­دەميك ەبىنەي بوكەتوۆ, جازۋ­شى جايىق بەكتۇروۆ, مادە­نيەت سا­لاسىنىڭ مايتالمانى رىم­با­لا وماربەكوۆا سىندى جاق­سى­لاردىڭ شاراپاتى شابىتىما شابىت ۇستەدى. ول كىسىلەردىڭ ءار قويىلىم سايىن پىكىرلەسىپ, مە­نىڭ شىعارماشىلىق تۇرعىدان وسۋىمە زور سەپتىگىن تيگىزگەنىن قا­لاي ۇمىتايىن؟ ءتىپتى ەبىنەي ارىستان ۇلىنىڭ قاراعاندى مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (قار­مۋ) فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋ­عا تۇسۋىمە ىقپال ەتكەنىن دە ومىرىمدەگى ۇلكەن ولجام دەپ بى­لە­مىن. تاعدىرىما ريزامىن دەپ وتىرعانىم وسى, اينالايىن. ءالى ەسىمدە, ەبىنەي اعامنىڭ مى­­نا ءبىر قاراپايىمدىلىعى ويىم­نان كەتپەيدى. بىردە سەسسيا ۋا­قى­تىندا قارمۋ-دىڭ باس عي­ما­­را­تىنا قاراي اسىعىپ با­را جات­قان­مىن. رەكتوردىڭ كولى­گى جانى­ما توقتاي قالدى دا, ارت­قى ەسىگىنەن ەڭسەگەي بويلى ەبى­نەي اعا ءتۇستى. «ونەر ادامىنا سالەم بەرەيىك دەپ توقتاپ جا­­تىر­­­مىز. ەرتەڭ سوزگە قالىپ جۇ­رەر­­­مىز», دەپ مەنىمەن جىلى ۇشى­راي امانداستى. نەتكەن قارا­پايىم­دىلىق! تاۋ تۇلعا وسى ءبىر قا­راپايىمدىلىعىمەن مە­نىڭ ەسىمدە ماڭگىلىككە قال­دى. « ۇلى­لىق­­تىڭ ولشەمى – قارا­پايىم­دى­لىق ەكەن-اۋ», دەپ ويعا قا­لىپ ەدىم سول كەزدە. كەيىنگىلەر قايرات­كەردىڭ وسى ءبىر قاسيەتىنەن ۇلگى السا, قانەكي؟

– جالپى, قاراعاندى مەن ورال­­دىڭ اراسىندا تاماشا ءبىر تاريح ءھام تاعىلىمدى رۋ­حا­­ني كوپىر جاتىر دەسەك, قاتە­لەسپەيمىز. ونىڭ ەڭ اۋەلگى دانە­كەرى – قاراعاندىنىڭ اياۋلى پەرزەنتى, قازاقتىڭ داۋىلپاز اقىنى قاسىم امانجولوۆ بول­سا, ايتۋلى ىزگى قادام وسىدان 55 جىل بۇرىنعى ءسىزدىڭ شەشى­مىڭىزبەن قايتا جاڭعىرعان سىندى... سول سەكىلدى الاش ارىسى ساكەن سەيفۋللين ەسىمىنىڭ دە ءسىزدىڭ تاعدىرىڭىزداعى ورنى اي­رىق­شا ەكەنىن بايقادىق.

– ونىڭ راس, قىزىم. قاسىمنىڭ اقجايىقتا ءىزى قالعان. ورال حال­قى قاسىمدى ءالى كۇنگە دەيىن ءپىر تۇتادى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, اقىن مايدانعا دەيىن دە, مايداننان ورالعان سوڭ دا ورالدا ءبىرشاما جىل تۇراقتادى عوي. ءتىپتى ورال پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا قۇجات تاپسىرىپ, وقۋعا تۇسۋگە دە نيەتتەنگەن. الايدا قازاققا دەگەن شەكسىز ماحابباتتى مەن سول جولداعى باتىل شەشىمدەرى ونىڭ جولىن كەس-كەستەدى. ينستيتۋتتىڭ وركەسترىندە كوركەمدىك جەتەكشى بولىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كە­زىندە اتاۋلى مەرەكەگە كونتسەرت دايىنداۋ مىندەتى جۇكتەلىپ, قا­سىم اقىن سونىڭ ستسەناريىن جازادى. ول كەزدە بارلىق دۇنيە وب­­كوم­دا بەكىتىلەتىن زامان. ال وب­­كوم­نىڭ ءۇشىنشى حاتشىسى ورىس ۇل­تى­نىڭ وكىلى ەكەن. قاسىم جاز­عان ستسەناريدى وزگەرتىپ, قازاق اندەرى مەن كۇيلەرىن قىسقارتىپ تاستايدى. شەنەۋنىكتىڭ «قازاقشا ءبىر ءان, ەكى كۇي ورىنداساڭدار جە­تە­دى» دەگەن نۇسقاۋىنا كەلىس­پە­گەن اقىن وبكوم بەكىتكەن ستسەناريدەن اۋىتقىپ, وركەسترگە قو­سىمشا ەكى كۇي ورىنداتىپ جىبە­رەدى. وسى ارەكەتى ءۇشىن ونىڭ ورال­داعى جولى كەسىلىپ, اقىن كەيىن الماتىعا كەتۋگە ءماجبۇر بولعان.

ال ساكەنگە كەلسەك, مەنىڭ ومى­رىمدە ساكەنمەن بايلانىستى سايكەستىك كوپ. جەتىجىلدىق مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ ورال قالا­سىنداعى ساكەن سەيفۋللين ەسىمىن يەلەنگەن قازاق مەكتەپ-پانسيوناتىندا وقىدىم. بۇل مەكتەپتى 1923 جىلى ساكەن سەيفۋللين اشقان ەكەن. ول كەزدە ساكەن اتامىزدىڭ حالىق كوميسسارلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ تۇرعان كەزى. ورالعا كەلگەن ءبىر ساپارىندا قالادا قازاق مەكتەبى جوق ەكەنىن ءبىلىپ, مەكتەپ اشۋعا شۇعىل تاپسىرما بەرەدى. «قالادا قازاقتار از, مەكتەپتىڭ قاجەتتىلىگى وزەكتى ەمەس» دەگەن سىڭايداعى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ سىلتاۋىنا: «نەگە قا­جەت ەمەس؟ بۇل ورال – قازاق ەلى­نىڭ عانا ەمەس, تۇتاس ازيانىڭ قاق­پاسى. سوندىقتان بۇل قالادا قازاق بالالارى وقيتىن مەكتەپ بو­لۋى كەرەك», دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن. ءسويتىپ, تىكەلەي ءوزى با­قى­ل­اۋعا الىپ, قارجى ءبولىپ, سول مەن وقىعان مەكتەپتى اشادى. پانسيوناتقا 1964 جىلى اقىن­نىڭ 70 جىلدىعىنا وراي ساكەن سەيفۋلليننىڭ ەسىمى بەرىلدى. سايكەستىك دەپ وتىرعانىم سول, سا­كەن مەكتەبىن بىتىرگەن مەن كەيىن تاعدىردىڭ جاۋىمەن قيان­داعى قاراعاندىعا كەلىپ سا­كەن ەسىمىن يەلەنگەن تەتاتردا قىز­مەت جولىمدى باستادىم. ەلۋ بەس جىل سول تەاتردا تابان اۋدار­ماي ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. ءومى­رىمنىڭ ەڭبىر ساۋلەلى ساتتەرى وسى قالادا, ساكەن اتىنداعى تەاتر­دا ءوتتى دەسەم, تيتتەي دە قاتە­لەس­پەيمىن. سوندىقتان دا مەن شىعارماشىلىق جولىمدى «سا­كەن مەكتەبىنەن – سەيفۋللين تەاترىنا دەيىن» دەپ ايرىقشا ايشىقتاپ ايتىپ وتىرامىن.

– ەندى وسى ساكەن تەاترىن­داعى ونەرمەن ايشىقتالعان ومىرىڭىزگە توقتالايىقشى... جارتى عاسىردان اسا عۇمى­رىڭىز­دى ارناعان تەاترداعى جار­قىن ساتتەرىڭىز نەسىمەن قى­زىق, نەسىمەن قۇندى؟

– اللا جازسا, كۇزدە 75 دەي­- ء­تىن مەرەيلى جاستىڭ ەسىگىن قاق­قا­­لى وتىرمىن. سونىڭ 55 جى­لى وسى تەاتردا, ساكەن تەاترى­­نىڭ ساحناسىندا ءوتىپتى. ءبىر ادام­­نىڭ عۇمىرىنا پارا-پار ۋاقىت. البىرت شاقتا اسقاق ارمان­مەن كەلىپ وسى ءبىر قۇتتى قارا­ شاڭى­راقتىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ ەدىم. باعىما وراي جاقسى ادامدارمەن جانىم جاناستى. قيالىمدا جۇرگەن كوپ رولگە ساحنالىق عۇ­مىر سىيلادىم. وسىنىڭ بار­لى­عى ءۇشىن جاراتقانعا مىڭ دا ءبىر شۇكىر دەيمىن. اكتەرلىك ما­ماندىق دەگەن شىنىندا دا اللانىڭ بەرگەن ەرەكشە سىيى عوي, ءتىپتى تاماشا قاسيەتى دەسەم دە بو­لادى. كەز كەلگەن ادام اقىن, كەز كەلگەن ادام رۋحاني تەڭىزگە ەركىن شومىپ, اكتەر بولىپ كەتە المايدى. تالانتسىزدى ءبارىبىر تولقىن يتەرىپ قايراڭعا شىعارىپ تاستايدى. ونەردى مۇحيت دەسەك, دەمەك ساحنا تەك مىقتىلاردىڭ مەكەنى بولعانى. دەسە دە مەن ءوزىم­دى كەلە سالىپ مىقتى بولىپ كەتتىم دەپ ايتا المايمىن. مەنى وسىرگەن ونەرگە دەگەن شەك­سىز قۇشتارلىعىم ۇستاز­دا­رىم­نىڭ اقىل-كەڭەسى, تەڭدەسسىز ءتا­لىمى دەپ باتىل ايتا الامىن. تا­لانت قاشاندا تاجىريبەمەن شىڭ­دالادى عوي. ماسەلەن, بىرەر جىل بۇرىن ۇجىمىمىزدىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن ماسكەۋدەن گۇلناز بالپەيىسوۆا ەسىمدى قازاقتىڭ تالانتتى قىزى كەلىپ م.اۋەزوۆتىڭ «قاراگوز» قويىلىمىن جاڭاشا فور­مادا قويدى. جاستارمەن بىر­گە ماعان دا ءرول بەردى. قۋانا قا­بىل الىپ, جاس دەمەي جانتالاسا جۇمىس ىستەدىم. ويتكەنى ونەر­دە جاس, كارى دەگەن جوق. ساح­نا تالا­بى بارىنە بىردەي. اتالعان رو­ل­دەن ەرەكشە شابىت الدىم. ۇيرە­نەرى ءھام ۇيرەتەرى بولسا, قان­داي رەجيسسەرمەن بولسىن جۇ­مىس ىستەۋ ۇلكەن باقىت. جال­­­پى, مەن جاڭا­لىققا قۇشتار ادام­­مىن. ال ەندى رولگە كەلسەك, مەن ءرول تاڭ­­دايتىن اكتەرلەردىڭ قاتارى­نان ەمەسپىن. «بالۋانعا وڭ-سولى بىردەي» دەمەكشى, وسى كۇنگە دەيىن رەجيسسەر سەنىپ تاپسىرعان ءرول­دىڭ بارلىعىن كەمەلىنە كەلتىرە كەيىپتەۋگە بارىمدى سالدىم. سە­بە­بى رەجيسسەردىڭ تالعامى ءدوپ كە­لىپ, سول رولگە سەنى لايىق كورىپ تۇ­رسا, ودان باس تارتۋ مۇمكىن ەمەس. مەي­لى ۇنامدى كەيىپكەر, مەي­لى ۇنام­سىز كەيىپكەر بولسىن, وي­ناۋىڭ – شارت. سەنىڭ ماق­­سا­تىڭ – سول ءرولدى شىنايى سوم­داۋ. سوندىقتان مەن بار­لىق ءرولدى كوپ ىزدەنىسپەن, زور دايىن­­دىقپەن ويناۋعا تىرىس­تىم. سونىڭ ناتيجەسى بولسا كەرەك, قاي ءرولىم دە سىنشىلار مەن كوزىقاراقتى كورەرمەن تاراپىنان جوعارى باعالاندى. ونىڭ ايقىن دالەلى – ساكەن ءجۇنىسوۆتىڭ ء«ولىارا» پەساسىنداعى لەنين ءرولى ءۇشىن وبلىس تەاترلارى اراسىندا مەملەكەتتىك سىيلىقتى العان تۇڭعىش اكتەرمىن. جالپى, اكتەر ادام قاي ءرولىن دە سىيلىق, ماراپات ءۇشىن وينامايدى عوي. بىراق ەڭبەگىڭ ەلەنىپ, ماماندار تاراپىنان لايىقتى باعاسىن الىپ جاتسا, ول دا ۇلكەن ءبىر با­قىت. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ءوزىم­­دى وكىنىشى بار اكتەر ساناماي­مىن. ساكەن تەاترى ماعان شىعار­ما­شى­لىق ادامى سەزىنۋگە ءتيىس ساۋلە­لى ساتتەردىڭ بارلىعىن سىيلادى. وسى ءۇشىن دە 90 جىل­دىق تا­ريحى بار تاعىلىمدى ور­داما اي­تار ال­عى­سىم مەن ريزاشى­لىعىم شەكسىز.

– ءيا, شىعارماشىلىق ءومىر­بايانىڭىزدا لەنين ءرولىنىڭ الار ورنى ايرىقشا. ايتۋلى رول­گە قانداي ارتىقشىلىعى ءۇشىن مەملەكەتتىك سىيلىق بە­رىل­دى دەپ ويلايسىز؟

– لەنين رولىنە بەكىتىلگەن سوڭ بەلگىلى قالامگەر جايىق بەك­­تۇروۆپەن كوپ كەڭەستىم. ول كىسى لەنيننىڭ بارىنشا قاتال بەينەسىنە جاقىنداي ءتۇسۋىڭ كەرەك. ونىڭ ديكتاتورلىق قىرىن اشا تۇسسەڭ, بۇگىنگى تالاپ ۇدەسىنەن دە شىعاسىڭ, ەرتەڭگى تاريح الدىندا دا ۇيالمايسىڭ دەگەن كەڭەس بەردى. مەن سولاي ىستەدىم. بۇل شەشىمىمىزدى اۆتور ساكەن ءجۇنىسوۆ تە قولدادى. ال سول ء«ولىارا» قويى­­لىمىن كورگەننەن كەيىن اكا­­دەميك ەبىنەي بوكەتوۆتىڭ: «مەن كەڭەستىڭ لەنينىن كورىپ, لە­نين قازاق پا دەپ قالدىم. مەن لە­نيندى ويناعانداردى ماس­كەۋ­دىڭ, لەنينگرادتىڭ, حاركوۆ­تىڭ تەاترلارىنان كوردىم. ءدال كە­ڭەس­­تىڭ لەنينىندەي لەنين كەز­دەس­­تىرمەپپىن» دەگەن باعاسى ءسىز­دىڭ سۇراعىڭىزعا تولىق جاۋاپ بەرە­دى عوي دەپ ويلايمىن. جالپى, اكتەر­دىڭ سىنشىسى – كورەرمەن عوي. كورەرمەن كوڭىلىنەن شىققان قويى­لىمنىڭ عۇمىرى دا ۇزاق بولادى.

– ساحنادا ءساتتى رولدەر سومداپ قانا قويماي, تەاتردىڭ دا باس­­شىلىق قىزمەتىن ءبىراز جىل تىزگىندەدىڭىز. اكتەر ادام ءۇشىن اكىمشىلىك قىزمەت قانشا­لىق­تى ۇتىمدى شەشىم دەپ وي­لاي­­سىز؟ باسشىلىقتاعى جىل­دا­رىڭىز شىعارماشىلىق مۇم­كىن­­دىكتەرىڭىزگە شەكتەۋ بول­عان جوق پا؟

– شەكتەگەندە قانداي, بىرنە­شە جىل ونەردەن الىستادىق. شىعارماشىلىق ادامىنىڭ ءوزىن تۇتاستاي ونەرگە ارناعانىنان اسقان باقىت جوق شىعار. الاي­دا كەيدە كەيبىر شەشىمدەر شارا­سىزدىقتان قابىلداندى عوي. مە­نىڭ دە باسشىلىققا كەلۋىم سون­داي سەبەپتەرگە بايلانىستى. ساكەن تەاترىنا ەكى رەت ديرەكتور بولدىم. ۇجىمدى العاشىندا – 4 جىل, كەيىن 8 جىل باسقاردىم. جاس­تايىمنان قابىلدانعان تەاترىم عوي, كوركەيۋىنە ۇلەس قوس­قىم كەلدى. ەكىنشى ۇيىمە اينالىپ كەتكەندىكتەن, ونەر ورداسىنىڭ سول كەزدەگى جاعدايىنا جانىم اشىدى. وسى سەبەپتەن عانا دي­رەك­تورلىقتان باس تارتا الما­عان ەدىم. بىراق سول شەشىم كەيىن ءوزىمنىڭ شىعارماشىلىق وسۋى­مە كەدەرگىسىن تيگىزە جازدادى. جوعارىدا ايتقان لەنين ءرولى­نىڭ مەملەكەتتىك سىيلىققا ۇسى­نى­لىپ جاتقان كەزىندە مەن تەاتر ديرەكتورى لاۋازىمىندا ەدىم. سول ءساتتى وڭتايىمەن پاي­دا­لان­­عان كۇنشىلدەر سول ساتتە-اق ال­ماتىعا: «قىزمەتتىك مانسابىن اسىرا پايدالانىپ, ديرەكتور ايتۋلى سىيلىققا ءوزىن ۇسىندى. جەكەلەي اكتەرلەرىن ايتپاعاندا, تۇتاس تەاتر ۇجىمى ەلەۋسىز قال­دى» دەگەن مازمۇندا ارىز ءتۇسى­رىپتى. بەلگىلى تەاتر سىنشىسى مارقۇم اشىربەك سىعاەۆ سول كەزدە مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەدى. ماعان دەرەۋ تەلەفون سوعىپ: «كەڭەس, شۇعىل ءوتىنىش جاز دا, ديرەكتورلىقتى تاپسىر. ارىز ءتۇستى. ەرتەڭ كەدەرگى بولادى» دەدى. وسىدان كەيىن ەش ويلانباس­تان ديرەكتوردىڭ كابينەتىنەن شىقتىم دا, ساحناما قايتا ورالدىم. قازىر ويلايمىن, ەگەر سول كرەسلودا وتكەن ون ەكى جىلىمدى قايتىپ بەرسە, مەن عۇمىر بويى ارمانداپ وتكەن رولدەرىمدى سومداپ, ساكەن تەاترىنىڭ ابىرويىن اسىرعان بولار ەدىم دەپ. بىراق وتكەنگە وكىنبەيمىن. «يگىلىكتىڭ ەرتە-كەشى جوق» دەمەي مە؟ قۇ­دايعا شۇكىر, قازىر دە بابىمىزدامىز. وڭتايىمىزعا كەلەر جاقسى رولدەر بەرىلىپ جاتسا, ويناپ شىعۋعا قاشاندا ءازىرمىز.

– بۇگىندە ساكەن تەاترىنىڭ اقساقالىنا اينالدىڭىز. كەيىن­گى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ساحنا­گەرلەردىڭ اياقالىسىن قالاي باعالايسىز؟

– ۇلى ماعجاننىڭ «مەن جاستارعا سەنەمىن!» دەگەن كەرەمەت ءسوزى بار عوي. مەن قازىر تەاتر قابىرعاسىنداعى قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاستاردىڭ قارقىنىنا قاراپ قۋانامىن. بۇگىندە ساكەن تەاترىنىڭ 80-85 پايىزى جاس­تار جانە جاي جاستار ەمەس, بار­­لىعى شەتىنەن «سەن تۇر, مەن اتايىن» دەگەن تالانتتى جاستار. كوپ­شىلىگى الماتىداعى ت.جۇر­گە­نوۆ اتىنداعى ونەر اكادە­مياسى مەن ەلوردامىزداعى ۇلت­تىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىن ءبىتى­رىپ كەل­گەن تۇلەكتەر. قاي-قاي­سى­سى دا ۇلكەن مەكتەپتەن وتكەن, تاجى­ريبەلى ۇستازداردىڭ الدىن كورگەن جاس تالاپتار. ونەر­گە ۇلكەن دايىندىقپەن كەل­گەن­دەرى بىردەن بايقالادى. ىزدەنىس­تەرىنە قاراپ كوز سۇيسىنەدى. تەاتر ءۇشىن بۇدان اسقان باقىت بار ما؟ ارينە, بۇل ءسۇيسىنىس بۇعان دەيىن تەاترىمىزدا تالانتتى جاس بولمادى دەگەن ءسوز ەمەس. وسى كۇنگە دەيىن جاستار اراسىندا تەك قاراعاندىدا عانا ەمەس, قازاقستان كولەمىندە قارا ءۇزىپ جۇرگەن تالانت دينا زايتوۆانىڭ ءوزى نەگە تۇرادى! تالاي فەستيۆالدا توپ جارىپ, ۇزدىك اكتريسا اتانىپ جۇرگەن دينانىڭ تالانتىنا رەسەي, قىرعىزستان مەن تاجىكستاننان كەلگەن تەاتر سىنشىلارىنىڭ ءوزى ءتانتى بولىپ, تاڭداي قاعىسىپ كەتكەن بولاتىن. سوندا كاسىبي ساراپشىلار دينامىزدى كورىپ تاڭعالدى. «مى­نانداي اكتريساعا بولەك پەسا جازىلۋ كەرەك» دەدى. باعا ما, باعا! ونى جانە شاقىرماعان تەاتر جوق. ەشقايسىسىنا بارمادى. ساكەن تەاترىندا قالدى. مۇنداي باعادان سوڭ, تەاتر ديرەكتورى قۇرمان قالىموۆ پەن كوركەمدىك جەتەكشى, تالانتتى رەجيسسەر ايدىن سالبان ارنايى سپەكتاكل قويعىسى كەلدى. ءالى ىزدەنىس ۇستىندە. دينا سياقتى حاس تالانتتارعا الەمدىك دەڭگەيدەگى «كلەوپاترا», «مەدەيا» سياقتى پەسالاردى ارنايى قويۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. سوندا ولاردىڭ شىعارماشىلىق مۇمكىندىكتەرى تولىققاندى اشىلماق. جالعىز دينا ەمەس, تەاترىمىزدا ودان باسقا دا تالانتتار بارشىلىق. ارقايسىسى ءبىر-ءبىر توبە. سەيفۋل­لين اتىنداعى وبلىستىق اكادە­ميالىق قازاق دراما تەاترىنىڭ بۇگىنگى كەلبەتى – وسى. تەاتردىڭ جارتىسىنان كوبى جاستار بولعان­دىقتان, بولاشاعى زور دەمەسىڭە قويمايدى. ال مۇندا ەرتەدەن كەلە جاتقان اعا بۋىن وكىلدەرى, ۇلكەن مەكتەپ بارىن قوزعاساق, تىم ۇزاققا كەتىپ قالامىز.

– ءسىزدىڭ تاماشا اكتەر عانا ەمەس, جاقسى جازۋشى ەكە­نىڭىزدى دە بىلەمىز. ساحنادا تالاي تۇلعانى ءتىرىلتىپ جۇرگەن ەڭبەگىڭىز دە ەلەۋلى...

– اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا ايتىپ وتكەنىمدەي, اكتەرلىكتەن كەيىن اكادەميك ەبىنەي ارىستان ۇلىنىڭ كەڭەسىمەن قارمۋ-دىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ءتامامدادىم. بويىمداعى جازۋعا دەگەن قۇشتار­لىق ءبىراز تۇلعالار تۋرالى تول­عانتتى. «زامانا, نەتكەن تار ەدىڭ», «قازىبەك بي», «اتا پارى­زى», «كومەكەي اۋليە», تاعى دا باسقا پەسالارىم ساحناعا شى­عىپ, كورەرمەنمەن قاۋىشىپ ۇل­گەردى. الدا تاعى دا جازسام دەگەن تا­قى­رىپ كوپ. قۇداي قۋات بەرسە وعان وزدەرىڭىز كۋا بولا جاتارسىز­دار. باستىسى, ەلىمىز امان بولىپ, شى­عارماشىلىق الەۋەتىمىز شا­رىق­تاي بەرسىن دەگەن تىلەك بار بىزدە.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.