ەلىمىزدىڭ كەي وڭىرلەرىندە اي-95 ماركالى بەنزين باعاسى قىمباتتاي باستادى. ادەتتە, قىمباتشىلىق تاپشىلىقتان تۋىندايدى. بۇل جولعى قۇبىلىستا دا سونىڭ رايى بايقالادى.
مۇنى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ شامامەن ءبىر اي بۇرىن ەسكەرتكەن ەدى. ۆەدومستۆو باسشىسى جاز ايلارىندا اۆتوموبيل قوزعالىسىنىڭ ارتۋىمەن اي-95 بەنزينى باعاسىنىڭ ءوسۋ مۇمكىن ەكەنىن مالىمدەگەن. الايدا ماسەلە تەك كولىك قوزعالىسىنىڭ كوبەيۋىندە مە؟
«رەسپۋبليكا بويىنشا اي-92 ماركالى بەنزيننىڭ قاجەتتى كولەمى ساقتالدى جانە قازىر مۇناي بازالارىندا 23 كۇنگە جەتەرلىك وتىن بار. اي-92 بەنزينىنىڭ باعا ءوسىمى جانە تاپشىلىق قاۋپى جوق. بەلگىلى ءبىر باعا ءوسۋ بىزدە اي-95 بەنزينى بويىنشا پايدا بولدى. ونىڭ باعاسىنىڭ ءوسۋى مۇمكىن, ويتكەنى جاز ماۋسىمىندا قوزعالىس كوبەيەدى, كوپشىلىك دەمالىس ايماقتارىنا بارادى», دەدى ا.ساتقاليەۆ سول كەزدە.
سونداي-اق ول ۇكىمەتتىڭ جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاۋعا تىرىساتىنىن جانە مۇناي ءوندىرۋشى ۇيىمدارمەن, جەلىلىك كومپانيالارمەن ءتيىستى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, ولاردان اي-95 بەنزينىن رەسەيدەن يمپورتتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ سۇرالاتىنىن ايتقان بولاتىن.
اي-95-ءتىڭ مەملەكەت تاراپىنان باقىلانبايتىنى راس. وتىننىڭ بۇل تۇرىنە قاتىستى جانارماي بەكەتتەرىندەگى باعا نارىقتاعى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا بايلانىستى قالىپتاسادى.
«قازمۇنايگاز» ۇك اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دميتري ماكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, بەكەتتەردەگى جانارماي تاپشىلىعى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە لوگيستيكالىق قيىندىقتارمەن بايلانىستى.
«مىسالى, باتىس ايماقتاردان وڭتۇستىككە جانارماي جەتكىزۋ ەكى اپتاعا جۋىق ۋاقىتقا سوزىلادى. ياعني ءونىم بار, بىراق ونىڭ قوزعالىسى ۇزاققا سوزىلۋدا. ەلىمىز قانشا دەگەنمەن ۇلكەن, اراقاشىقتىق تىم شالعاي, سوندىقتان لوگيستيكاعا ءبىراز ۋاقىت جۇمسالادى. ال قوزعالىستى جەدەلدەتۋ ءۇشىن «جاسىل ءدالىز» ەنگىزىلۋى كەرەك. سوعان قاراماستان تاسىمالداۋدىڭ فيزيكالىق ۋاقىتىن وزگەرتۋ قيىن. قالاي بولعاندا دا ءبىز بۇل سىندى قابىلدايمىز جانە ونى دۇرىستاۋعا كوڭىل بولەمىز», دەگەن ەدى ۇلتتىق كومپانيا وكىلى.
كەي پىكىرلەرگە دەن قويساق, اي-95-ءتىڭ تاپشىلىعىن تۋدىرعان وزگە دە فاكتورلار بار. بيىل ساۋىردە ەلىمىزدە اي-92 بەنزينىنە قاتىستى شەكتى باعا (205 تەڭگە) بەكىتىلگەنى بەلگىلى. وسىدان كەيىن اي-92 مەن اي-95-ءتىڭ باعا ايىرماشىلىعى 10-15 تەڭگەنى عانا قۇراپ قالدى. كوپتەگەن كولىك جۇرگىزۋشىلەرى باعا ايىرماشىلىعى ازايعان سوڭ, ودان دا ءتاۋىر بەنزين قۇيايىن دەگەن ويمەن اي-95-كە اۋىسىپ كەتكەن. ءسويتىپ وتىننىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ تۇتىنۋشىلارى سالىستىرمالى تۇردە ارتقان. ەگەر اقپان-ناۋرىزدا ەلىمىزگە 60-65 مىڭ تونناداي 95-ءشى بەنزين قاجەت بولعان بولسا, ءساۋىر مەن مامىردا 80 مىڭ تونناسى ساتىلىپ كەتكەن.
ودان كەيىنگى ماڭىزدى سەبەپتىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – اتىراۋ مەن پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا جابىلۋى جانە شىمكەنت زاۋىتىنداعى شالا-شارپى جۇمىستار. Kolesa.kz پورتالىنىڭ حابارلاۋىنشا, شىمكەنت ءموز-ىندە ءالى كۇنگە تەك اي-86 بەنزينى عانا شىعارىلىپ جاتىر. اي-95 مۇلدە وندىرىلمەيدى. اي-92-ءنىڭ ءوزىن وكتاندى قوسپامەن وندىرۋگە ءماجبۇر. شىمكەنتتىكتەر 92-ءنى قوسپاسىز ءوندىرۋدى, 95 ءوندىرىسىن تولىققاندى قولعا الۋدى تەك كۇزدە باستاي الماق. سونىڭ وزىندە جوبالىق قۋاتتىلىققا قاراشادا عانا قول جەتكىزبەك.
قازىر پاۆلودار مۇناي حيميا زاۋىتى ىسكە قوسىلدى, سول سەبەپتى تاپشىلىق ءبىرشاما جويىلۋى مۇمكىن, الايدا كۇنگەيدەگى زاۋىتىمىز تولىق قۋاتىن ىسكە قوسپايىنشا, ەلدەگى تاپشىلىقتى پىشاق كەسكەندەي تىيۋ مۇمكىن بولمايدى. مۇنداي جاعدايدا وڭتۇستىك وڭىرلەرگە, سونىڭ ىشىندە تۇتىنۋشىسى كوپ الماتىعا اي-95 بەنزينىن شىعانداعى اتىراۋ مەن پاۆلوداردان تاسۋعا تۋرا كەلەدى. جول – شالعاي, قوزعالىس – ۇزاق. ارينە, باعاعا باعا قوسىلىپ, تۇپكى تۇتىنۋشىعا قىمبات بەنزين ۇسىنىلادى.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا, تاپ قازىر ەلىمىزدىڭ مۇناي بازالارىنداعى, جولداعى, ءموز-دەگى جانە اي-95 «پرەميالدى» اۆتوبەنزينىنىڭ يمپورتى كولەمدەرىنىڭ جيىنتىق قورى 36,5 مىڭ توننانى (ەلدىڭ 12 كۇندىك قاجەتتىلىگى) جانە اي-92 257,1 مىڭ توننانى (18 كۇن) قۇرايدى. ا.ساتقاليەۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قورداعى 30 مىڭ توننادان اسا بەنزينگە اتىراۋ مەن پاۆلوداردا وندىرىلەتىن (اتالعان زاۋىتتار قالىپتى رەجىمدە جۇمىستارىن باستاعان) 80 مىڭ توننا اي-95-ءتى قوسامىز. ونىڭ ۇستىنە جانارمايدىڭ وسى ماركاسى رەسەيدەن دە تاسىمالدانباق. بەنزين يمپورتىن جۇزەگە اسىرۋ «Petrosun» كومپانياسىنا جۇكتەلگەن.
«ەلىمىزدە وندىرىلگەن اي-95 بەنزينى 245-260 تەڭگەدەن ساتىلادى. رەسەيدەن يمپورتتالعان بەنزين باعاسىنىڭ قانداي بولاتىنى رەسەيدىڭ ءوز نارىعىنداعى باعاعا جانە سودان الاتىن وپەراتورلاردىڭ مارجاسىنا بايلانىستى قالىپتاسادى», دەدى مينيستر.
مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى, Energy Analytics كانالىنىڭ جەتەكشىسى ابزال نارىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق ءموز-دەردىڭ جەتكىزۋ جوسپارلارىنا سايكەس, شىلدە ايىندا نەبارى 45,2 مىڭ توننا اي-95 ءوندىرۋ جوسپارلانعان ەكەن (اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى – 44,2 مىڭ توننا, پاۆلودار مۇناي حيميا زاۋىتى – 1 مىڭ توننا, شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى – 0 توننا). بۇل مودەرنيزاتسيا اياقتالعاننان كەيىنگى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش.
Energy Monitor رەداكتورى نۇرلان جۇماعۇلوۆتىڭ پىكىرىنشە, بەنزين باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى – قالىپتى قۇبىلىس.
«ەگەر جانار-جاعارماي قىمباتتامايتىن بولسا, وندا مۇنايشىلار تابىسسىز قالادى, سايكەسىنشە, ولار بارلاۋعا ينۆەستيتسيا قۇيمايدى, قۇرىلعىلار جاڭارمايدى, جالاقى وسپەيدى. قازىر مەملەكەت مۇناي وندىرۋشىلەردەن مۇنايدىڭ 70 پايىزىن ىشكى نارىققا جىبەرۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ال مۇنايدى سىرتقا ەكسپورتتاۋ مەن ىشكى نارىققا جونەلتۋدىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق وتە ۇلكەن. مۇنايشىلار ءۇشىن ءونىمدى ىشكى نارىققا جىبەرۋ ءتيىمسىز. پايداسى تومەن. كەيىنگى 15 جىلدا ەلىمىزدە جاڭا كەن ورنى اشىلعان جوق. ويتكەنى ءبىزدىڭ مۇناي-گاز سالامىز ينۆەستورلار ءۇشىن قىزىقسىز بولىپ قالدى, سەبەبى ەل ۇكىمەتى جانار-جاعارماي باعاسىن سۋبسيديالاۋ ءۇشىن وندىرىلگەن مۇنايدىڭ ءبىراز بولىگىن ءموز-دەرگە جەڭىلدەتىلگەن باعامەن جىبەرىپ وتىر. مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ ەسەبىنەن ءبىز مۇناي-گاز سالاسىن قۇلدىراتىپ جاتىرمىز», دەيدى.
ابزال نارىمبەتوۆتىڭ سوزىنشە, قازىرگىدەي داعدارىسقا ۇرىنباۋ ءۇشىن ءتورتىنشى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ كەرەك ەدى.
«قازاقستاندا اي-95-ءتى جەتكىلىكتى كولەمدە شىعارمايدى. سىرتتان الادى كوبىنە. سوندىقتان تاپشىلىق بولماس ءۇشىن ونىڭ باعاسىن ەركىن نارىققا جىبەرگەن. قازاقستاندىق زاۋىتتاردىڭ اي-95 شىعارا الماۋ سەبەبى – ولاردىڭ زامان تالابىنا ساي بولماۋىندا. ونداعى قۇرىلعىلار, تەحنولوگيالار ەسكىرگەن. جاقسى ءونىم شىعارۋ ءۇشىن زاۋىت تا جاڭا بولۋى كەرەك. ال ءبىز بولساق, قىرىق جاماۋ زاۋىتتاردى «مودەرنيزاتسيا» دەگەن جەلەۋمەن جىل سايىن جوندەۋگە جابامىز دا جاتامىز. وسى كۇنگە دەيىن ءموز-دەرگە 6-7 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا قۇيىپ تاستاعان شىعارمىز. سول اقشاعا 2 جاپ-جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋعا بولاتىن ەدى. شىنداپ كەلگەندە, ءموز-دەردى مودەرنيزاتسيالايمىز دەگەن سەبەپپەن جىل سايىن ميللياردتاعان اقشا ءبولدىرۋ كوپ ادامعا ىڭعايلى. ال جاڭا زاۋىت سالساق, وندا اقاۋ بولمايدى, ونى جىل سايىن جوندەي بەرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندامايدى. بۇل ءدال قازىر كوپ ادامعا قاجەت ەمەس سەكىلدى», دەيدى ا.نارىمبەتوۆ.
بىزدە مەملەكەت تەك اي-80, اي-92, اي-93 بەنزين ماركالارى, جازعى جانە ماۋسىمارالىق ديزەل وتىنى باعاسىن عانا باقىلايدى. ال قالعان بەنزين ماركالارى نارىقتاعى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا ساي رەتتەلەدى. سوندىقتان اي-95 پەن اي-98-گە قاتىستى شەكتى باعانىڭ بەكىتىلۋى مۇمكىن ەمەس.