بانكتەردىڭ نەسيە جۇيەسى – ەل ەكونوميكاسىن تۇراقتاندىرۋداعى ەڭ ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. سول ارقىلى كاسىپورىنداردىڭ, ۇيىمداردىڭ, حالىقتىڭ اقشالاي ەسەپ ايىرىسۋلارى مەن تولەمدەرى جۇرگىزىلەدى. ال ۋاقىتشا بوس اقشالاي قاراجاتتاردى, حالىقتىڭ جيناقتارى مەن تابىستارىن جۇمىلدىرىپ, بەلسەندى تۇردە جۇمىس ىستەيتىن كاپيتالعا اينالدىرادى. سوندىقتان دا بۇگىندە بانكتىك نەسيە فورماسىنىڭ ءرولى ەكونوميكانىڭ وزەكتى ماسەلەسىنىڭ بىرىنە اينالعان. الايدا بەرىلگەن قارىزدىڭ دەر كەزىندە قايتارىلماۋى كوپ بانككە قيىندىق تۋعىزادى.
نەسيە بويىنشا كەشىكتىرۋلەر شوتتاردى بۇعاتتاۋ مەن ايىپپۇل سالۋ قاۋپى بانك كليەنتتەرى ءۇشىن عانا ەمەس, قارجى ۇيىمدارىنىڭ وزدەرى ءۇشىن دە قيىندىق تۋدىرادى. مۇنداي «ناشار» نەسيەلەر بانك پورتفەلىنىڭ ساپاسىنا تەرىس اسەر ەتىپ, ءار قارجى ۇيىمى ءوز قورجىنىنداعى نەسيەلەردىڭ كولەمىن ازايتۋعا تىرىسادى.
ناقتى دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى ساۋىرىندەگى جاعداي بويىنشا ەلىمىزدىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرىندە (ەدب) مەرزىمى وتكەن نەسيەلەر سوماسى 1,1 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. بۇل ءبىر اي بۇرىنعىعا قاراعاندا 7,4%-عا كوپ. وسى رەتتە تولەم مەرزىمى 90 كۇنگە جانە ودان دا ۇزاققا كەشىكتىرىلگەن «ناشار» قارىزدار سانى 2,5%-عا ءوسىپ, جالپى سوماسى 847,4 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.
ەدب-نىڭ نەسيە پورتفەلى ءبىر ايدا 1,4%-عا, ياعني 24,6 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى. بۇعان زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ دا, قاراپايىم ازاماتتاردىڭ دا قارىزدارى كىرەدى. دەسەك تە ءاربىر بانكتە مەرزىمى وتكەن قارىزداردىڭ ۇلەسى ءارتۇرلى ەكەنى بەلگىلى. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر اراسىندا 6 بانك اي سايىنعى ديناميكا بويىنشا «ناشار» نەسيەلەردى تومەندەتتى. ال ەلىمىزدەگى وننان اسا ءىرى نەسيە بەرۋشى بانكتىڭ ىشىنەن تەك ءبىر قارجى ۇيىمى عانا 30 كۇننەن استام مەرزىمگە كەشىكتىرىلگەن نەسيەلەردىڭ جالپى كولەمىن ازايتا الدى.
بۇل – Jusan Bank. مۇنداعى كەشىككەن نەسيەلەر كولەمى 2,8%-عا ازايىپ, جالپى سوماسى 142 ملرد تەڭگەگە دەيىن قىسقارعان. بىراق تولەمدەرى 90 كۇننەن ارتىق كەشىكتىرىلگەن نەسيەلەردى تەك ەكىنشى دەڭگەيلى ەكى بانك قانا قىسقارتا الدى. سونىمەن ۇزدىك كورسەتكىشتەگى Jusan Bank-تە ايىنا مينۋس 3,3%, ياعني سوماسىن 131,2 ملرد تەڭگەگە دەيىن ازايتتى. بۇل رەتتە Jusan نەسيە پورتفەلى ءبىر ايدا 2,9%-عا ءوسىپ, 1,2 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. تولەمدەردى 90 كۇنگە جانە ودان دا كوپ ۋاقىتقا كەشىكتىرگەن كرەديتتەردىڭ ۇلەسى – Jusan Bank پورتفەلىندە شامامەن 11%.
Halyk Bank-ءتىڭ پورتفەلىندەگى 90 كۇننەن استام مەرزىمى وتكەن نەسيەلەردىڭ ۇلەسى – نەبارى 2%. ءبىر جىل بۇرىن اتالمىش كورسەتكىشتىڭ 2,2% بولعانىن ەسكەرسەك, بۇل بانكتىڭ ءبىر جىل ىشىندەگى كورسەتكىشى ايتارلىقتاي جاقسارعان.
قارىزدار ساپاسى بويىنشا ەكىنشى ورىندا 2,1%-دىق كورسەتكىشىمەن «بانك تسەنتركرەديت» تۇر.
ء ۇشىنشى ورىندا – Bank RBK – 3,5%. سونىمەن قاتار Bereke Bank كەشىكتىرىلگەن نەسيەلەر كولەمىن ازايتۋدا ءبىر ايدا 558,7 ملن تەڭگەگە تومەندەتىپ (0,5% ازايعان), 107,9 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءتۇسىردى. بۇل بانكتەگى نەسيە پورتفەلىنىڭ 7,9%-ى, ءبىر اي بۇرىنعى كورسەتكىشى 8% بولعان.
قارجى ينستيتۋتىنىڭ نەسيە پورتفەلى ءبىر ايدا 10,8 ملرد تەڭگەگە (0,8%) ءوسىپ, 1,4 ترلن تەڭگەگە جەتتى. Bereke Bank پورتفەلىندەگى NPL 90+ ۇلەسى بىرتىندەپ ازايىپ كەلەدى. جالپى, بۇل قارجى ينستيتۋتىندا نەسيەنى كەشىكتىرۋ كورسەتكىشى ءاردايىم تومەن بولعاندىعىن ەسكەرسەك, ول بۇرىنعى باس كومپانياسىنا (سبەربانك (رەسەي) سالىنعان سانكتسيالارعا بايلانىستى بانكتىڭ جيىنتىق نەسيە پورتفەلى كۇرت قىسقارعان كەزىندە وسكەن.
اتالعان بانك جەكە تۇلعالارعا تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەندىرۋدىڭ قولايلى مولشەرلەمەسى مەن نەسيەلەردى قايتا قارجىلاندىرۋى, سونىمەن قاتار بانك مەملەكەتتىك جەڭىلدەتىلگەن باعدارلامالار اياسىندا دا, ءوزىنىڭ باعدارلامالارى بويىنشا دا كاسىپكەرلەرگە بەلسەندىلىكپەن قولداۋ تانىتىپ وتىر. ول زاڭدى تۇلعالارعا اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋعا, كاسىپكەرلىك يپوتەكاعا, اۆتوكولىك پەن ارنايى تەحنيكا ساتىپ الۋعا نەسيە بەرۋ قاراستىرىلعان. الداعى جارتىجىلدىقتا نەسيە الۋشى شاعىن بيزنەس وكىلدەرى بانك كوميسسياسىنان بوساتىلاتىن بولدى.
كەلەسى ۆتب-داعى كەشىكتىرىلگەن نەسيە 264,6 ملن تەڭگەگە ازايىپ, 9,6 ملرد تەڭگەگە جەتتى. بۇل ءبىر اي بۇرىن 9,9%-بەن سالىستىرعاندا قارجى ينستيتۋتى نەسيە پورتفەلىنىڭ 9,7%-ىنا تەڭ. بانكتىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ ءوزى ءبىر ايدا 672 ملن تەڭگەگە ازايىپ, نەبارى 99,2 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. كەشىكتىرىلىپ تولەۋدەگى نەسيەسى ازايعان بانكتەر قاتارىندا وتباسى بانكى 91 ملن تەڭگەدەن 2,4 ملرد تەڭگەگە دەيىن, Altyn Bank 33,8 ملن تەڭگەدەن, 2,6 ملرد تەڭگەگە دەيىن جانە زامان-بانك يسلام 2 ملن تەڭگەدەن 955,6 ملن تەڭگەگە دەيىن تومەندەگەن. ال تسەنتركرەديت بانكى بىردەن 23,7 ملرد تەڭگەدەن (1,5 ەسەگە جۋىق) 72 ملرد تەڭگەگە دەيىن نەسيە پورتفەلىندەگى NPL 90+ ەڭ جوعارى ءوسىمدى كورسەتتى. بۇل ءبىر اي بۇرىنعى 2,1%-بەن سالىستىرعاندا نەسيە پورتفەلىنىڭ 2,9%-ىن قۇرايدى. تەرىس كورسەتكىشتىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى ەۋرازيالىق بانكتە دە بايقالدى. ءبىر ايدا 5,4 ملرد تەڭگەدەن 80,6 ملرد تەڭگەگە دەيىن نەمەسە ءبىر اي بۇرىنعى 5,8%-بەن سالىستىرعاندا نەسيە پورتفەلىنىڭ 6,1%-ىن قۇرادى.
ەلىمىزدىڭ 4 ەكىنشى دەڭگەيلى بانكى, ماسەلەن, Al Hilal يسلام, سيتيبانك قازاقستان, قازاقستانداعى قىتاي بانكى جانە قىتاي ءسوب بيزنەس-مودەل ءىس جۇزىندە مەرزىمى وتكەن بەرەشەكتەردى قاراستىرمايتىندىعىن ايتىپ وتكەن ءجون.
ەدب-نىڭ نەسيە پورتفەلى ءبىر ايدا 378,9 ملرد تەڭگەگە, 1,5% ءوسىپ 25,5 ترلن تەڭگەگە جەتتى. جالپى, سەكتوردىڭ نەسيە پورتفەلىندەگى NPL 90+ ۇلەسى ءبىر اي بۇرىنعى 3,5%-بەن سالىستىرعاندا 3,6% .
دەگەنمەن ۇزاق ۋاقىتتى ديناميكادا ەلىمىزدىڭ ەدب پورتفەلىندەگى بىرازعا كەشىكتىرىلگەن نەسيە ۇلەسى جۇيەلى تۇردە تومەندەپ, ءبىر جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش – 3,6%, بەس جىل بۇرىن – 9,1%, جانە ون جىل بۇرىن 30,4% بولعان. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ كوپشىلىگى وتكەن جىلى نەسيە پورتفەلىنىڭ كولەمىن ءبىرشاما وسىرگەن ەدى. ال كەيبىر مەرزىمى وتكەن نەسيەلەر ماسەلەسى شەشىلدى. نازار اۋداراتىن تاعى ءبىر جايت, سوڭعى كەزدەرى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر تاراپىنان بەرىلەتىن نەسيە ۇلعايۋ ۇستىندە. ماسەلەن, وسى بانكتەردەگى جيىنتىق نەسيە پورتفەلى 21,55 ترلن تەڭگەگە جەتىپ, بۇل ءبىر جىل بۇرىنعىدان 26,3%-عا ارتىق بولدى.
ماۋسىم ايىندا جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن نەسيەنىڭ جالپى كولەمى 1,2 ترلن تەڭگەدەن اسقان. بۇل بۇرىن سوڭدى بولماعان جاعداي دەۋگە بولادى. بەرىلگەن تۇتىنۋشىلىق كەپىلسىز نەسيە كولەمى 800 ملرد تەڭگە, اۆتونەسيە كولەمى 130 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ال ءبىر ايدا 2,5 ملن-عا جۋىق ادام جاڭا نەسيە الۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن. جەكە تۇلعالار اراسىندا شامادان تىس نەسيەگە دەگەن مۇنداي سۇرانىستىڭ ارتۋى الاڭداۋشىلىق تۋعىزۋى كەرەك.
سونىمەن قاتار يپوتەكالىق نەسيەلەردىڭ ورتاشا مولشەرلەمەلەرى تومەندەپ, ماۋسىم ايىندا ءبىر يپوتەكالىق نەسيەنىڭ ورتاشا كولەمى 15,4 ملن تەڭگەنى قۇراعان. بۇل – جىل باسىنان بەرگى ەڭ از كورسەتكىش.
سونىمەن وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى 2023 جىلعى ناۋرىزدان باستاپ كۇشىنە ەنەتىن «قر ازاماتتارىنىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە بانكروتتىق تۋرالى» زاڭعا قول قويعانىن جانە ەلىمىزدە 90 كۇن مەرزىمىن وتكىزىپ العان بورىشكەرلەرگە جاڭا قارىز الۋعا تىيىم سالۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ جاتقانىن ەسكە سالا كەتەيىك. مۇنداي شەكتەۋلەر پروبلەمالىق قارىزداردىڭ ءوسۋىن ازايتىپ, ازاماتتاردىڭ بانك الدىنداعى بەرەشەكتەر جۇكتەمەسىنىڭ تومەندەۋىنە سەپتىگىن تيگىزەر ەدى, دەگەن ويدامىز.