باق مەكەن

تۇركى دوستىعىنا ادال ادا

ءسوز اۋانىنان باكۋ قالاسىنا بۇرىن دا ات باسىن بۇرعانىمىزدى اڭعارتتىق. بىراق ول كەزدە قىزمەت بابىمەن اقپارات تاراتۋ ماقساتىندا كەلىپ, اينالامىزعا ەمىن-ەركىن كوز توقتاتىپ, مويىن بۇرىپ قاراۋعا ۋاقىت تار بولدى. بۇدان ءتورت جىل بۇرىنعى ساپارىمىزعا سەبەپ تۇركىتىلدەس مەم­لەكەت­تەر ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ ءسامميتى ەدى. سول شاقتا وسى تۇركى كەڭەسىنىڭ كەرە­گەسىن كەڭەيتىپ, سالماعىن ارتتىرۋ ءۇشىن تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا اينالدىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلعان. بۇگىندە باۋىرلاس ەلدەردىڭ بايلانىسىن نىعايتا ءتۇسۋ نيەتىنەن تۋعان بۇل يگى يدەيا ناقتى جۇزەگە اسىپ, تۇركى جۇرتىنىڭ ىنتىماقتاستىعىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ جاتىر. باكۋگە ەكىن­­شى رەت قايىرىلۋىمىز دا – وسى باۋىر­مال نيەتىمىزدەن.

دالىرەك ايتساق, باكۋدە تۇركى مەملە­كەتتەرى ۇيىمىنا (تمۇ) مۇشە جانە باقىلاۋشى ەلدەردىڭ جۋرناليستەرىنە ار­نالعان ترەنينگ ءوتتى. اتالعان ءىس-شا­را­نى ۇيىمداستىرۋعا ادا ۋنيۆەر­سيتەتى باس­­­­تاماشىلىق جاسادى. بۇعان ازەر­باي­جان, تۇركيا, قازاقستان, قىرعىزستان, وز­­بەكس­تان ەلدەرىنەن 20 شاقتى جۋرناليست جانە قوعاممەن بايلانىس سالاسىندا جۇ­مىس ىستەيتىن ماماندار قاتىستى. 5 كۇنگە جال­عاسقان ترەنينگتە جەرگىلىكتى جانە شەت مەم­لەكەتتەردەن كەلگەن مەدياسالانىڭ ماي­تالماندارى ءدارىس وقىدى. ولاردىڭ قا­تارىندا «Al-Jazeera» جانە «TRT World» سياقتى ۇلكەن اقپارات كومپانيالارىنىڭ تاجىريبەلى ماماندارى بار. ترەنينگ بارىسىندا تسيفرلى مەديا, جاڭا مەدياترەندتەر, داعدارىس جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋ, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ الەۋەتى, كي­بەر­قاۋىپ­سىزدىك تاقى­رىپتارىندا جان-جاق­تى, تىڭ ماعلۇماتقا قانىقتىق. سون­داي-اق ءبىز, قا­تىسۋشىلار, اتالعان تاقى­رىپ­تاردا ءوز ويىمىزدى ورتاعا سالىپ, پىكىر ال­ما­سىپ, ءوز ەلى­مىزدەگى تاجىريبەلەرمەن بولىستىك.

وسىناۋ ءىس-شارانى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعان, باكۋگە كەلگەن بەتتەن قۇ­شاق جايىپ جىلىۇشىراي قارسى العان, قۇ­راق ۇشىپ بارىنشا كۇتكەن ادا ۋني­ۆەر­سيتەتى وكىلدەرىنىڭ مەيماندوستىعىن, تۇركى ەلدەرىنە كوزقاراسى, كوڭىلى الابوتەن ەكەنىن اڭعارماۋ مۇمكىن ەمەس. باۋىرلاس ەلدەردىڭ بايلانىسىن بەكىتە تۇسۋگە بەيىل­دى ەكەنىن بايقاتقان باكۋلىكتەر بۇل قالا تۇركىلەردىڭ ءبىر ءتورى ەكەنىن العا تار­تىپ, ءوز ۇيىمىزدەي سەزىنۋىمىزگە جاع­داي جاسادى. باقساق, اتالعان ۋنيۆەرسيتەت اقىل-ويدىڭ كەنى عانا ەمەس, تۇركى ىن­تى­ماقتاستىعىنا ايرىقشا ۇلەسىن قو­سىپ جاتقان بىردەن-ءبىر شاڭىراق ەكەن. بۇعان قوسا مۇندا 40-تان اسا شەت مەملەكەتتەن, ونىڭ ىشىندە تۇركى ەلدەرىنەن كەلىپ ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ قاتارى قالىڭ. بۇل جاستاردىڭ كوپشىلىگى بولاشاقتا ەلارالىق ىستەرگە ارالاسىپ, جالپى جۇرت­تىڭ بەيبىتسۇيگىش, ىن­تى­ماقشىل بولۋىنا قىزمەت ەتەتىن ەلشىلەر بولماق. ويتكەنى ادا اتاۋىن تارقاتىپ ايتقاندا, ازەربايجاننىڭ ديپلوماتيا اكادەمياسى دەگەندى بىلدىرەدى. 2006 جىلى اكادەميا بولىپ اشىلعان قۇرىلىم 2013 جىلى ادا ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قايتا جاساقتالدى. ياعني ازەربايجاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيستر­­لىگىنە قاراستى بۇل وقۋ ورنى نەگىزىنەن ديپلوماتتاردى دايارلايدى. سونداي-اق دوستاس مەملەكەتتەرمەن قارىم-قا­تىناستى نىعايتاتىن ۇلكەن كولەمدەگى ءىس-شارالاردى ءجيى ۇيىمداستىرادى. ونىڭ ءبىر كورىنىسى – بىزگە, ياعني تمۇ-عا مۇشە ەل­دەردىڭ جۋرناليستەرىنە ارنالعان ترەنينگ. مۇنداي مازمۇنداعى باسقوسۋلاردى تۇركى ەلدەرىنىڭ جاس ەلشىلەرى اراسىندا دا وتكىزىپ تۇرادى ەكەن. بۇعان قاراپ ادا ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ تۇركى ىنتىماقتاستىعىنا ەرەكشە ەكپىن سالاتىنى قۋانتتى.

مەنمۇندالاعان مۋزەي

«مىڭ ەستىگەننەن ءبىر كورگەن ارتىق» دەگەندەي, وسى جولعى ساپارىمىزدا باكۋ­دىڭ ءبىراز جەرىن ارالاپ, كەڭىنەن تانى­سىپ شىعۋىمىزعا مۇمكىندىك تۋدى. ويت­كەنى ۇيىمداستىرۋشىلار كۇن سايىنعى باع­دارلاما بويىنشا ترەنينگتەن كەيىن تاريحي, مادەني جانە كورىكتى ورىندارعا اپا­رىپ, قالانىڭ كەلبەتىن قۇراپ تۇرعان نە­گىزگى نىساندار تۋرالى مول ماعلۇمات بەردى.

سونىمەن, العاشقى باس سۇققان مادەني ورنىمىز باكۋدىڭ ءبىر سيمۆولىنا اينالىپ ۇلگەرگەن گەيدار اليەۆ ورتالىعى بولدى. راسىندا, سالىنعانىنا كوپ ۋاقىت بولا قويماعان بۇل نىساندى بۇگىندە شاھاردىڭ شىرايىن كىرگىزىپ تۇرعان عيماراتتاردىڭ بىرەگەيى دەۋگە بولادى. قالاعا كەلگەن كەزدە ءوزىمىز وتىرعان كولىك ىشىنەن اينالامىزعا ءبىر شولىپ قاراپ وتكەندە بىردەن كوزىمىزگە تۇسكەن كوزتارتار كورنەكتى, فۋتۋريستىك تۋىن­دى وسى بولاتىن. سوندا ءساتىن سالسا, ءىشىن دە جاقسىلاپ قاراپ شىعۋعا نيەت ەتكەنبىز. ويتكەنى بۇرىن كەلگەن ساپارىمىزدا دا سىرتىنان تامسانىپ كەتكەن ەدىك.

ءسويتىپ, مەنمۇندالاعان مۋزەيمەن جا­قىننان تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. جول باستاۋ­شىمىز باھمان ەسىمدى ازامات عيماراتتىڭ قالاي سالىنعانى تۋرالى قىزىق دەرەكتەردى العا تارتتى. تولقىن ءتارىزدى يرەكتەلگەن الىپ عيمارات ءومىر ءيىرىمىن, توقتاۋسىز اعىسىن ءبىلدىرىپ تۇرعانداي. ال ءبىز تولقىن ىسپەتتەس فورمانىڭ جازۋعا ۇقسايتىنىن مەڭزەپ, گ.اليەۆتىڭ قولتاڭباسىنا كەل­تىرىپ جاسالعان ارحيتەكتۋرا دەگەننىڭ قان­شالىقتى شىندىققا جاناساتىنىن سۇ­رادىق. بىراق گيد مۇنىڭ ناقتىلانباعان دەرەك ەكەنىن, اڭىزعا اينالىپ كەتكەن دولبار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

2013 جىلى اشىلعان عيمارات ايگىلى يراك-بريتان ارحيتەكتورى زاحا ءحا­ديدتىڭ جوبالاۋىمەن سالىندى. قۇرى­لىسى 5 جىلعا سوزىلعان مۋزەي ساياباقتى, اينا باسسەيندەرىن جانە اشىق كورمە الاڭدارىن قامتيتىن 10 گەكتار جەردە ورنالاسقان.

الىپ ورتالىق ءبىر شاڭىراق استىنا بىردەن بىرنەشە مادەني نىساندى سىيدىرىپ تۇر, بۇل – كورمە زالدارى كەشەنى, گ.اليەۆ مۋزەيى جانە «اۋديتوريۋم» كونگرەسس ور­تا­لىعى. ءبىرىنشى مۋزەي ەكسپو­زيتسيا­سىندا – 1969 جىلدان 2003 جىلعا دەيىن الدىمەن كومپارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى كەزىندە, سودان كەيىن ازەربايجان پرەزيدەنتى كەزىندە پايدالانعان ۇكىمەت كولىكتەرىنىڭ جيناعى. باسقا ەكسپوناتتار كوشباسشى ءومىرىنىڭ اعىمى ارقىلى ەلدىڭ تاريحىن, مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋىن, ەكونوميكا, مادەنيەت جانە سپورت سالاسىنداعى ۇلت­تىق جەتىستىكتەردى بەينەلەيتىندەي ەتىپ ورنالاستىرىلعان. كابينەتتىڭ قايتا جا­سالعان ينتەرەرىنەن, ماراپاتتار مەن سىي­لىقتاردان باسقا, ورتالىققا كەلۋشىلەر قىزىقتى فوتوحرونيكانى كورە الادى جانە ينتەراكتيۆتى زالعا بارا الادى. ون­دا گلو­بۋستىڭ كومەگىمەن گ.اليەۆتىڭ باس­قا مەم­لەكەتتەردىڭ باسشىلارىمەن كەز­دە­سۋلەرى بەينەلەنەدى. مىسالى, بۇل قاتار­دان قازاق­ستان پرەزيدەنتىنىڭ دە بىرنەشە ساپارىن جانە ازەربايجان باسشىسىنا سىيعا تارت­قان تارتۋىن تاماشالاۋعا بولادى.

عيماراتتىڭ ەڭ بيىك بولىگىندە تۇراقتى جانە ۋاقىتشا ەكسپوزيتسيالار ورنالاسقان. اشىلعاننان بەرى ورتالىق قابىرعاسىندا امەريكالىق پوپ-ارت سۋرەتشى ەندي ۋور­حول­دىڭ, كورنەكتى ازەربايجان سۋرەتشىسى تاير سالاحوۆتىڭ, نەمىس ناتۋراليست فوتوگرا­فى تەو اللوفستىڭ, مەكسيكا ءمۇسىنشىسى دجوردج ءماريننىڭ تۋىندىلارى قويىلىپ, زا­ماناۋي ونەردىڭ ايگىلى وكىل­دەرىنىڭ تا­قى­رىپتىق كورمەلەرى, الەم­نىڭ 16 ەلىنەن اكە­­­لىنگەن كوركەم قۋىر­شاق­تار كورمەسى جانە تا­عى باسقا اۋقىمدى ءىس-شارالار وت­كەن ەكەن.

سونداي-اق مادەني مۇراعا ارنالعان زال­دارعا بارۋعا بولادى, وندا ۇلتتىق كيىم­دەر, قولونەر, ىدىس-اياق جانە مۋزى­كا­لىق اسپاپتار (دىبىستىق جازباسى قو­­سىلعان) بار. ەگەر باكۋدىڭ بارلىق كورىكتى جەرىن تاماشالاپ ۇلگەرمەسەڭىز, «ميني-ازەربايجان» كورمەسى شاعىن ەكس­كۋرسيانىڭ ءبىر ءتۇرىن ۇسىنادى. بۇل كورمەدە تەزەپير مەشىتى, قىز مۇناراسى, باكۋ اكىمشىلىگىنىڭ عيماراتى سياقتى كور­نەك­تى ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ 50 شاق­تى ما­كەتى ورنالاسقان. ال پيتەر ليپپمان­نىڭ كەرەمەت فوتوسۋرەتتەرى ارقىلى ۇلت­تىق تاعام­داردىڭ بايلىعى مەن الۋان تۇر­لىلىگىنە قانىعۋعا بولادى.

بۇعان قوسا بۇل عيمارات بارلىق جاس­تاعى كەلۋشىلەرگە دارىستەر, شەبەرحانالار جانە باسقا دا ءىس-شارالار ۇسىناتىن ما­دەني جانە ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى رەتىندە قىزمەت ەتەدى. تۇتاستاي العاندا, گ.اليەۆ مۋ­زەيى – بۇل تاماشا اسەر سىيلايتىن ارحي­تەكتۋرالىق شەدەۆر جانە ازەربايجان ەلى­نىڭ ەڭ ىقپالدى قايراتكەرلەرىنىڭ ءومىرى مەن مۇ­راسىنا ارنالعان ماڭىزدى مادەني مەكەمە.

ەسكى شاھارعا ەس بولعان ابىز

كەلەسى كۇنى قالانىڭ تەرەڭ تاريحىنان سىر تارتاتىن ەسكى شاھارعا باردىق. مۇنى ازەربايجانداردىڭ ءوزى يچەري شەھەر دەپ اتايدى. ياعني قازاقشا ءدال سولاي اۋدارىلىپ تۇر. وندا ءبىزدى الدىمىزدان ارقىراپ فۋاد احۋندوۆ اتتى كىسى قارسى الدى. بۇل ادامدى بۇلاي جايدان-جاي سيپاتتاپ وتىرعان جوقپىز. ءا دەگەننەن قوش كەلدىڭدى ەرەكشە كوڭىل حوشىمەن, ءور داۋىس­پەن جارقىلداپ ايتقان كىسىنىڭ ءسوز ساپتاۋىنان ءوزىن تانىستىرعانداي تاريحشى عانا ەمەس, ارقالى, ادۋىن اقىنعا ءتان ارىنىن بىردەن اڭعاردىق. كەيىن تاريحشىنىڭ ءبىراز اڭگىمەسىن تىڭداي كەلە, باستاپقى ويىمىز بەكي ءتۇستى, ونىڭ شىن مانىندە پوەزيالىق قارىمى جانە ارتىستىك قابىلەتى بارىن بىلدىك.

بۇل جەردىڭ تاريحىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن جانە ونى تىڭداۋشىسىنا ەرەكشە ىقىلاسپەن جەتكىزە الاتىن وسىناۋ سۇڭعىلا تاريحشىنىڭ قارا سومكەسىنەن ءبىراز قۇندى جادىگەر دە تابىلادى. جادىگەر دەپ وتىرعانىمىز – قولعا دا, كوزگە دە تۇسە بەرمەيتىن سيرەك كەزدەسەتىن فوتوسۋرەتتەر. تاسىن تۇرتسە, تاريحى سويلەيتىن كونە قالانىڭ ءار نىسانى تۋرالى بايانداعاندا, ونىڭ بايىرعى سۋرەتتەرىن دە تىزبەكتەپ قوسا كورسەتىپ, كوز الدىمىزدان كينوتاسپانى وتكىزگەندەي اسەر قالدىردى.

قيۋىن كەلتىرىپ جەتكىزەتىن قيسساشىداي فۋاد احۋندوۆ ءار تاريحي ورىنمەن بايلانىستى وقيعالاردى بايانداعاندا ءبىر تىلدەن ءبىر تىلگە ەركىن ويىسا بەرەدى. ءبىز­دىڭ الدىمىزدا تۇرىپ تۇرىكشە, ورىسشا, اعىلشىنشا سۋىرىپ سالىپ, ونى تاعى ارتىستىك شەبەرلىكپەن پوەزيا تىلىنە كەلتىرىپ, اڭگىمە تيەگىن اعىتقاندا قالانىڭ تەرەڭ تاريحىنا قالاي بويلاپ كەتكەنىمىزدى اڭعارماي قالدىق. مىسالى, ء«الي مەن نينو» عاشىقتىق داستانى, ول وقيعامەن بايلانىستى تاريحي ورىندار, سونداي-اق ەسكى شاھاردىڭ قابىرعالارىن كىم, قالاي تۇرعىزعانى, شيرۆانشاح سارايى, قىزدار مۇناراسى جانە جۇما مەشىتى سياقتى كور­نەكتى ورىندار تۋرالى جان-جاقتى ماعلۇماتقا قانىقتىق. وسى ورايدا ء«الي مەن نينو» داستانى باكۋ مەن ءباتۋميدىڭ مادەني بايلانىسىنىڭ كورىنىسى عانا ەمەس, شىعىس پەن باتىستىڭ اراسىنداعى ءبىر كوپىر ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. بۇل داس­تان – مۇسىلمان ازەربايجان ءالي حان شيرۆانشير مەن حريستيان گرۋزين قىزى نينو كيپيانيدىڭ اڭىزعا بەرگىسىز ماحابباتى تۋرالى شىعارما. بۇگىندە گرۋزيانىڭ  باتۋمي قالاسىندا بۇل عاشىقتارعا ارنالعان قوزعالمالى الىپ ءمۇسىن تۋريستەر ءۇشىن تانىمال نىسان بولسا, باكۋدەگى ەسكى شاھاردىڭ كوپ بولىگى وسى ايگىلى عاشىقتىق وقيعا وتكەن جەر رەتىندە كورسەتىلەدى.

سونىمەن قاتار فۋاد احۋندوۆ باكۋ­دىڭ كەزىندەگى باي-ماناپتارى قاي عي­ماراتتى قالاي سالعانى, تاريحي نىساندار كىمدەردىڭ تاراپىنان قانداي وزگەرىسكە ۇشىراعانى تۋرالى وقيعالاردى تاپتىشتەپ ايتىپ بەردى. ونىڭ اڭگىمەسىنىڭ اسەرىمەن ەسكى شاھاردى قالاي كەزىپ شىققانىمىزدى دا بىلمەي قالدىق. سولاي كوشەلەردى ارالاپ كەلە جاتقاندا جولدان ءبىر ساۋداگەر سوزگە ارالاسىپ, تاريحشىنى وسى جەردىڭ ءتىرى جادى مەن ەسى, اڭىز ادامى, مەنىڭ سىنىپتاسىم دەپ ماقتانىپ قالدى. راسىندا, فۋاد احۋندوۆ بىزگە دە بۇل قالانىڭ قۇت-قاسيەتىن قورىعان شىراقشىداي, اماناتىن ارقالاعان ابىزداي كورىندى.

وسىلايشا, ەسكى شاھار ەرەكشە ەسىمىزدە قالدى. بۇل تاريحي ورتالىق – باكۋدەگى ەڭ تانىمال تۋريستىك ورىنداردىڭ ءبىرى جانە يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرا تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. بۇل جەردەگى قابىرعالار ءحىى عاسىردا سالىنىپتى. شيرۆانشاح سارايى – حV عاسىردا ەل بيلەۋشىلەرىنىڭ رەزيدەنتسياسى رەتىندە قىزمەت ەتكەن عيماراتتار كەشەنى. سارايعا مەشىت, كەسەنە, مونشا جانە باسقا دا عيماراتتار كىرەدى, ولاردىڭ بارلىعى كۇردەلى تاس ويۋلارمەن جانە ءتۇرلى ءتۇستى موزايكالارمەن بەزەندىرىلگەن. ال قىز مۇناراسىنىڭ تاريحى ءحىى عاسىردان باس­تالادى ەكەن. مۇنارا تاريحىمەن باي­­لانىستى اڭىز كوپ, بىراق بۇل ادەتتە كۇزەت مۇناراسى نەمەسە عيباداتحانا دەپ ەسەپتەلەدى.

تاريحي كورىكتى جەرلەرىنەن باسقا, ەسكى شاھاردا كوپتەگەن دۇكەن, مەيرامحانا ورنالاسقان, وندا كەلۋشىلەر ءداستۇرلى ازەربايجان تاعامدارىنان ءدام تاتىپ, قولدان جاسالعان كادەسىيلار مەن قولونەر بۇيىمدارىن الا الادى.

قاراباق: قاسيەت پەن قاسىرەت

ازەربايجان حالقىنىڭ ەڭ ۇلكەن قاسىرەتى قاراباق دەسەك, قاتەلەسپەيتىن شىعارمىز. قاراباقتى قايتارۋ ءۇشىن قاسىق قانى قالعانشا كۇرەسكەن قايسار بوزداقتاردىڭ سانى قانشاما؟! ۇلت رۋحىن كوتەرگەن بۇل جەڭىستىڭ ەسكەرتكىشتەرىن باكۋ قالاسىنان كوپتەپ كەزدەستىرۋگە بولادى. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ باستىسى – شەيىتتەر اللەياسى. كەزەكتى شەبەرلىك ساباعىنان كەيىن تمۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردەن كەلگەن ءبىر توپ جۋرناليست قالانىڭ تورىنەن ورىن تەپكەن وسى شەيىتتەر اللەيا­سىن ارا­لادىق. ءارى سول كۇنگى ساباعىمىز دا قاق­تىعىس جاعدايىندا جەكە باس قاۋىپ­سىز­دىگىڭدى ساقتاي وتىرىپ, وپەراتيۆتى حابار تا­راتۋ جانە جالپى داعدارىس كەزىندە جۇ­مىس ىستەۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى بولعان ەدى. بۇل جونىندە بىزگە تاياۋ شى­عىس­تاعى قاقتىعىس جاعدايىندا جۇمىس ىستە­گەن, كور­گەن-تۇيگەنى مول «Al-Jazeera» تەلەار­نا­سى­نىڭ تاجىريبەلى جۋرناليستەرى ءدارىس وقىدى.

سونداي-اق قاندى قاقتىعىستىڭ تالايىن قاراباق جەرىندە كورگەن ازەر­باي­جاننىڭ باق سالاسىنداعى ماماندارى دا قۇندى مالىمەتتەرىمەن ءبولىستى. بۇل رەتتە ەۋرازيالىق ءباسپاسوز حالىقارالىق قورى ءبىزدى كوپ جايتتان حاباردار ەتتى. اتالعان قوردىڭ باس كەڭسەسى شەيىتتەر اللەياسىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان ەكەن. اللەيانى ارالاپ, بوزداقتاردىڭ رۋحىنا دۇعا باعىشتاعاننان كەيىن قوردىڭ كەڭسەسىنە كىرىپ, جۇمىسىمەن دە تانىستىق.

ءبىزدى قارسى العان ەۋرازيالىق ءباسپاسوز حالىقارالىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى ۋمۋد ميرزاەۆ ازات ەتىلگەن قاراباق جەر­لەرىنىڭ كارتاسىن كورسەتىپ, وسىناۋ قاقتىعىستىڭ تاريحىنان ءبىراز ماعلۇمات بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل قور 1992 جىلى ازەربايجاندا تىركەلگەن تاۋەلسىز حالىقارالىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم جانە مۇنى ءارتۇرلى ەلدەن كەلگەن جۋرناليس­تەر توبى قۇرعان. قازىرگى ۋاقىتتا ۇيىم جوعارى بىلىكتى قىزمەتكەرلەرىمەن, مىقتى قارجىلىق-تەحنيكالىق بازاسىمەن, ۇلكەن الەۋەتىمەن تابىسقا جانە قۇرمەتكە يە بولدى. بۇگىندە بۇل ۇيىمدا 100-گە جۋىق قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 70%-دان استامى سوعىستان كەيىنگى ۋاقىتتا مينالاردان زارداپ شەككەن ازەربايجان اۋماقتارىن تازارتۋ جۇمىستارىنا تار­تىلعان. جالپى, 20 جىلدا قاۋىپتى ايماق 11 مىڭ مينادان تازالانعان ەكەن. ۇي­ىم­ 5 نەگىزگى سالادا جۇمىس ىستەيدى: باق جانە ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ; قوعام­داس­تى­قتى دامىتۋ; بوسقىندار مەن ءماج­بۇرلى قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ پروبلەمالارى; بىتىمگەرشىلىك, جانجالداردى شەشۋ جانە ءبىلىم بەرۋ.

بۇدان كەيىن كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعا­لاۋىنا جاقىن ورنالاسقان اسكەري كورمەگە باردىق. مۇندا قاراباقتاعى سوعىس الا­ڭىنىڭ كىشىگىرىم كورىنىسىن كورۋگە بولادى: توبەدەي بولىپ ۇيىلگەن تانكتەر, اشىق-شاشىق جاتقان مينالار, جەردەن قازىلعان بەكىنىستەر, كازارما, ءتىپتى ازەربايجاندار باسىپ العان ارمەنيالىقتاردىڭ اسكەري بازاسىنىڭ ماكەتى – ءبارى بار.

ءوز سوزىندە ۋمۋد ميرزاەۆ قاراباق قاسىرەتىن تارتىپ, قايعى جامىلعان ازەر­بايجان حالقىنا تىلەۋلەس بولىپ, قول­داۋ كورسەتكەن تۇركى جۇرتىنا ەرەكشە ريزا­شىلىعىن ءبىلدىرىپ, مۇنداي نيەت تۋىسقان حا­لىقتاردىڭ ودان سايىن جاقىنداستىرا تۇسەتىنىن العا تارتتى. 

P.S. وسىلايشا, باكۋ قالاسىندا بولعان از كۇندە رۋحاني ازىق جانە ءوز سالامىزعا قاتىستى پايدالى ساباق بولاتىن كوپ جايتقا قانىعىپ قايتتىق. كونەدەن كەلە جاتقان قالانىڭ تاريحىنا بويلاعان سايىن سورى دا قالىڭ بولعانىن, بىراق سونداي سىننىڭ بارىنەن سىنباي وتكەن شاھاردىڭ بۇگىندە باعى باسىم ەكە­نىنە كوزىمىز جەتتى. «جەل وتىندەگى قا­لا» دەيتىن ماعىنانى بەرەتىن باكۋ قالاسى بۇرىننان بەرى شىعىس پەن باتىس تۇر­كىلەرىنىڭ اراسىن جالعاپ تۇرعان التىن ارقاۋعا بالانادى. لايىم, وسى ارقاۋدان اجىراماي, تۇركى ىنتىماقتاستىعى ماڭگى جاساي بەرسىن دەگىمىز كەلەدى.

استانا – باكۋ – استانا