بۇل يندەكستى قۇراستىرعان – 1996 جىلى قۇرىلعان «Brand Finance» اتتى برەند پەن ستراتەگيانى باعالايتىن تاۋەلسىز كونسالتينگ كومپانياسى. «جاھاندىق جۇمساق كۇش يندەكسى» 2020 جىلدان بەرى شىعارىلىپ كەلەدى. 2023 جىلعى يندەكس 100 مەملەكەتتە 110 مىڭ ادامنان الىنعان ساۋالداماعا جانە 121 ۇلتتىق برەندتىڭ قابىلداۋىنا نەگىزدەلەدى. جۇمساق كۇش – ءبىر ۇلتتىڭ حالىقارالىق ارەنادا ءتۇرلى سۋبەكتىلەردىڭ قالاۋى مەن ارەكەتىنە ماجبۇرلەپ ەمەس, تارتۋ مەن سەندىرۋ (attraction or persuasion) ارقىلى ىقپال ەتۋ دەگەندى بىلدىرەدى.
«جۇمساق كۇش» (soft power) تەرمينىن العاش رەت وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزگەن امەريكالىق ساياساتتانۋشى دجوزەف ناي بولاتىن. كەيىنگى جىلدارى جۇمساق كۇش تۋرالى عىلىمي ورتادا ءجيى ايتىلىپ, بۇل ۇعىم جان-جاقتى تالدانىپ كەلەدى.
2023 جىلعى جاhاندىق جۇمساق كۇش يندەكسىنىڭ رەيتينگ باسىندا ادەتتەگىدەي اقش (100-دەن 74,8 ۇپاي), ۇلىبريتانيا (67.3 ۇپاي) جانە گەرمانيا (65.8 ۇپاي) ەلدەرى كوش باسىندا تۇر. رەسەيدىڭ رەيتينگى 9-دان 13-ورىنعا تومەندەگەن. رەسەيدىڭ يندەكستەگى «رەپۋتاتسيا» (23-تەن 105-ورىنعا) جانە «ادام جانە قۇندىلىق» (119-ورىن) كومپونەنتتەرى بويىنشا ورنى تومەندەگەنىن بايقاۋعا بولادى.
اقش يندەكستىڭ كوپ بولىكتەرى بويىنشا كوشباسىندا, بىراق كەيىنگى جىلدارى جيىلەگەن قارۋلى قىلمىس پەن پوليتسيانىڭ زورلىق-زومبىلىعى «قاۋىپسىزدىك» (2020 جىلعى 21-دەن 2023 جىلى 62-ورىنعا) جانە تۇرعىنداردىڭ «قوناقجاي» (2020 جىلعى 5-دەن 2023 جىلى 103-ورىنعا) كومپونەنتى بويىنشا تومەنگى ورىندا تۇر.
جاھاندىق يندەكستە قىتاي 4-تەن 5-ورىنعا تومەندەدى, ونىڭ باستى سەبەبى – «نولدىك COVID» ساياساتى. قىتايدىڭ «ادام جانە قۇندىلىق» (57-دەن 95-ورىنعا), «مەديا جانە كوممۋنيكاتسيا» (12-دەن 24-ورىنعا) كومپونەنتتەرىندەگى رەيتينگى تومەندەدى. دەگەنمەن كوپ سالا بويىنشا قىتاي الەمدە العاشقى ورىندا كەلەدى. اسىرەسە «كاسىپ جاساۋعا قولايلى» جانە ء«وسۋ پوتەنتسيالى» كومپونەنتتەرى بويىنشا بۇل ەل 1-ورىندى ساقتاپ قالدى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى قىتاي 2023 جىلى 5,2% ءوسىم كورسەتەدى دەپ بولجاپ وتىر.
جاھاندىق جۇمساق كۇشى بويىنشا 28-ورىنعا (1 پوزيتسيا) كوتەرىلگەن ءۇندىستان «جۇمساق كۇشتىڭ ۇلكەن دەرجاۆاسىنا» اينالۋى مۇمكىن. «رەپۋتاتسيا», «ادام جانە قۇندىلىق», «باسقارۋ» جانە «تۇراقتى بولاشاق» كومپونەنتتەرى بويىنشا تومەن بولسا دا, «ونەر مەن كوڭىل كوتەرۋدەگى ىقپالى» (5-ورىن), «باي مادەني مۇرا» (7-ورىن) جانە «الەم سۇيەتىن تاماق» (8-ورىن) بويىنشا الدىڭعى قاتاردا. ءۇندىستان يندەكسكە جاقىندا قوسىلعان «عارىشتى يگەرۋگە ينۆەستيتسيا» اتريبۋتىندا 9-ورىنعا يە.
قازاقستان يندەكستە 36.5 ۇپايمەن 79-ورىنعا ورنالاسقان, 2022 جىلى 88-ورىندا بولدى. ۇلتتىق برەند ءبىر جىلدا 6.4 ۇپايعا ارتىپ, 2023 جىلى قۇنى $218 ملرد (2022 جىلى $184 ملرد) قۇرادى. قازاقستاننىڭ «رەپۋتاتسيا» (5.5 ۇپاي), «تۇراقتىلىق» (4.4 ۇپاي) جانە «تانىمالدىق» (3.9 ۇپاي) كومپونەنتتەرى جوعارى. ەسەپتە قازاقستاننىڭ 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگىگە قاجەتتىلىكتى جويىپ, «جاسىل» ەكونوميكاعا باسىمدىق بەرۋ جوسپارى بارى كورسەتىلگەن.
قورىتىندىلاي ايتساق, XXI عاسىردا ەكونوميكا, مادەنيەت, ونەر سىندى جان-جاقتى سالالاردا مەملەكەتتەر اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناس دەڭگەيى مەن بايلانىسى ارتىپ كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا الەمدىك دامۋدىڭ بارىسىن, جۇمساق كۇش ۇردىستەرىن عىلىمي تۇرعىدا ساراپتاپ, تالداپ, قورىتىندىلاپ وتىرۋ دا زەرتتەۋشى عالىمدار ءۇشىن وزەكتى تاقىرىپ بولىپ قالا بەرمەك.
باۋىرجان سەرىكباەۆ,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى