اتىراۋ وبلىسىندا براكونەرلىكتى كاسىپ ەتىپ, كاسپي تەڭىزىندەگى بەكىرە تۇقىمداس بالىقتارعا اش قاسقىرداي تيەتىندەر ازايماي تۇر. نەگە؟ مۇنىڭ ءبىر عانا سەبەبى بار. بۇل – بەكىرە قارا ۋىلدىرىعىنىڭ قارا بازارداعى نارقىنىڭ قىمباتتىعى. سول سەبەپتەن براكونەرلەر جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە دە تەڭىز تورىنەن باعالى بالىقتى زاڭسىز اۋلاۋدى دوعارار ەمەس.
بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايان باحيانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جىل سايىن اتىراۋ, ماڭعىستاۋ جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىندا «بەكىرە» كەڭ اۋقىمدى بالىق قورعاۋ اكتسياسى وتكىزىلەدى. بۇل اكتسيا 1 ساۋىردەن 31 مامىرعا دەيىن جالعاسادى.
– اكتسيا كەزىندە تابيعات جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءبىر عانا ماقساتتى كوزدەيدى. بۇل – بالىقتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ ۋىلدىرىق شاشاتىن اۋماققا قونىس اۋدارۋىن قامتاماسىز ەتۋ. وسى ماقسات ءۇشىن زاڭسىز اۋلاۋ مەن اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا كۇش بىرىكتىرەدى. بالىق قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ تيىمدىلىگى بولعانى ءجون. سول سەبەپتەن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار جانە ىشكى ىستەر مينيسترلەرى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى «بەكىرە» بالىق قورعاۋ اكتسياسىن وتكىزۋ تۋرالى بىرلەسكەن بۇيرىققا قول قويادى. وسى بۇيرىقپەن بالىق قورعاۋ اكتسياسىن وتكىزۋ كەزىندە قۇقىق جانە تابيعات قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن ۇيلەستىرۋ شتابىنىڭ قۇرامى مەن بىرلەسكەن جوسپارى بەكىتىلەدى. ۇيلەستىرۋ شتابىنا باسشىلىق جاساۋ بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتىنە جۇكتەلدى, – دەيدى ايان باحيانوۆ.
كوميتەت وكىلىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سۋ ايدىندارىنىڭ براكونەرلىك دەرەگى ءجيى بايقالاتىن اۋماقتارىندا جىلجىمالى بەكەتتەر مەن ءموبيلدى رەيدتىك توپتار ۇيىمداستىرىلادى. وسى ورايدا نەگىزگى كۇش پەن قۇرالداردى كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋى مەن اكۆاتورياسىندا, اتىراۋ وبلىسىنداعى جايىق پەن قيعاش وزەندەرىنىڭ ساعالىق كەڭىستىگىندە شوعىرلاندىرۋ كوزدەلگەن. اكتسيا كەزىندە اۋەجايلاردا, ۆوكزالدار مەن اۆتوتراسسالاردا بالىق ونىمدەرىن زاڭسىز تاسىمالداۋعا باقىلاۋ كۇشەيتىلەدى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ كاسپي تەڭىزىندەگى براكونەرلىككە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ جونىندە تاپسىرماسى بار. وسى تاپسىرمانى ورىنداۋ ماقساتىندا بيىلعى 1 ناۋرىزدا ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جايىق-كاسپي باسسەينى اكۆاتورياسىندا براكونەرلىككە قارسى 2023-2024 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتتى. وسى كەزگە دەيىن بۇل جوسپار شەڭبەرىندە جايىق-كاسپي باسسەينىنىڭ سۋ ايدىندارىندا تابيعات قورعاۋ زاڭناماسىن بۇزۋدىڭ 129 دەرەگى انىقتالدى. زاڭ بۇزۋشىلارعا قارسى 2 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, 2 ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل سالىندى. زاڭسىز اينالىمنان 500 كيلودان اساتىن بالىق, ونىڭ ىشىندە 184 كيلو بەكىرە تاركىلەندى. براكونەرلەردەن بالىق اۋلاۋعا تىيىم سالىنعان 186 قۇرال الىندى, – دەپ ءمالىم ەتتى ايان باحيانوۆ.
توراعا ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, بيىل باتىستاعى ءۇش وبلىستىڭ اۋماعىندا تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنا قۇقىق جانە تابيعات قورعاۋ ورگاندارىنىڭ 1 203 قىزمەتكەرى تارتىلادى. ونىڭ ىشىندە 822 قىزمەتكەر اتىراۋ وبلىسىندا قىزمەت اتقارادى. ولار 66 قايىق جانە شاعىن ءجۇزۋ قۇرالدارىمەن, 145 اۆتوكولىكپەن قامتاماسىز ەتىلەدى. جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا بالىق اۋلاۋ زاڭناماسىن بۇزۋشىلىقتى تىركەيتىن 17 بەينەكامەرا جۇمىس ىستەيدى. ال شەكارا قىزمەتى جاعالاۋلاردا ءۇش راديولوكاتسيالىق ستانسانى ىسكە قوسادى.
جىل سايىن بالىق قورعاۋ اكتسياسىنىڭ ناتيجەسىنە تالداۋ جۇرگىزىلەدى. وتكەن جىلدارداعى تالداۋ ناتيجەسى كوكتەمگى ناۋقان كەزىندە براكونەرلىك توپتاردىڭ قىزمەتى جاندانا تۇسەتىنىن كورسەتكەن. ماسەلەن, 2021 جىلى اتىراۋ وبلىسىنىڭ اۋماعىندا 952 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالعان. ال بىلتىر 820 زاڭ بۇزۋشىلىق تىركەلگەن.
كاسپي تەڭىزىنەن بالىق اۋلاۋ وڭاي ءىس ەمەس. ءتىپتى قارا بازاردا بەل كەسپەسى دە, قارا ۋىلدىرىعى دا قىمباتقا باعالاناتىن بەكىرە تۇقىمداس باعالى بالىقتاردى اۋلاۋعا تىيىم سالىنعان. سوعان قاراماستان, براكونەرلەردىڭ زاڭسىز ارەكەتىنە قاتىستى دەرەك وتە كوپ. وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى ءمالىم ەتكەندەي, بىلتىرعى قاراشادا مۇنايلى شاھاردا بەكىرەنى زاڭسىز ساقتاعان ءۇش كۇدىكتى ۇستالدى. كۇدىكتىلەردىڭ بىرىنە تيەسىلى كولىك گاراجىن ءتىنتۋ كەزىندە سالماعى 101 كيلو قارا بالىق پەن 20 كيلو بەكىرە تۇقىمداس بالىق تۇرلەرى, ەسىرتكىگە ۇقساس زاتتار تابىلعان. تاعى ءبىرىنىڭ گاراجىنان بەس موتورلى قايىق پەن تىركەۋگە الىنباعان 16 كاليبرلى ەكى ۇڭعىلى مىلتىق تاركىلەندى.
ال جەلتوقساندا اتىراۋ قالاسىندا 49 جاستاعى تۇرعىننىڭ بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردى زاڭسىز ساتىپ جۇرگەنى انىقتالدى. وسى دەرەككە بايلانىستى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى باعالى بالىقتى زاڭسىز ساۋدالاعان كۇدىكتىنىڭ تۇرعىلىقتى مەكەنجايىنا ءتىنتۋ جۇرگىزدى. پوليتسەيلەر ونىڭ تۇراعىنان جالپى سالماعى 90,6 كيلونى قۇرايتىن بەكىرە تۇقىمداس 26 بالىق تاۋىپ الدى.
بەكىرەنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەستى ۇيلەستىرەتىن اتىراۋ وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان تابيعات قورعاۋ پروكۋراتۋراسىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, 2019 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اگروونەركاسىپتىك كەشەندى رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدا براكونەرلىك ءۇشىن جازا كۇشەيتىلدى. سودان بەرى بالىقتاردى, اسىرەسە بەكىرە تۇقىمداس باعالى تۇرلەرىن زاڭسىز قولعا ءتۇسىرۋ, يەمدەنۋ, تاسىمالداۋ, ساقتاۋ جانە وتكىزۋ قىلمىستارى ءۇشىن 93 ادام سوتتالىپ, ونىڭ ىشىندە 26 ادامعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالعان. براكونەرلەردىڭ زاڭسىز ءىس-ارەكەتىنەن مەملەكەتكە 1,2 ملرد تەڭگە زالال كەلتىرىلگەن.
تابيعاتقا كەلتىرىلگەن زالال تەك بەكىرە تۇقىمداس بالىقتارى مەن ونىڭ دەريۆاتتارىن اۋلاعاندارعا عانا ەمەس, سۋ بايلىعىن زاڭسىز يەمدەنگەن, ساقتاعان جانە تاسىمالداعانداردان دا تالاپ ەتىلەدى. ماسەلەن, ش. دەگەن ازاماتقا بەكىرە تۇقىمداس بالىقتارىن زاڭسىز يەمدەنگەنى, ساقتاعانى ءۇشىن 3 جىل مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ, مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن زالال رەتىندە 130 ملن تەڭگەنى ءوندىرۋ جازاسى بەرىلگەن.
ال جاقىندا قۇرمانعازى اۋداندىق پوليتسيا ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى «گازەل» اۆتوكولىگىن توقتاتىپ, تەكسەرۋ جۇرگىزدى. كولىكتىڭ رۋلىندە 1980 جىلعى جۇرگىزۋشى بولعان. جۇرگىزۋشىنىڭ وسى اۋداننىڭ تۇرعىنى ەكەنى دە انىقتالدى. ال ونىڭ كولىگىن تەكسەرۋ كەزىندە جالپى سالماعى 417 كيلو بەكىرە تۇقىمداس بالىق تاركىلەنگەن.
ارينە, بەكىرە تۇقىمداس باعالى سۋ مارجانىن اۋلاپ, تابيعات بايلىعىنا سۋىق قولىن سۇققاندار سوتتالىپ, ءىرى كولەمدە ايىپپۇل تولەپ جاتىر. بىراق وسىنىڭ ءوزى بەكىرەنى باۋداي ءتۇسىرىپ, «بارىمتالايتىن» براكونەرلەرگە ساباق بولماي تۇر. سوندا براكونەرلەرگە قاشان بۇعاۋ بولادى؟
اتىراۋ وبلىسى