ادامداردىڭ جايلى دا جاقسى, تىنىش تا تابىستى, قاۋىپسىز دە قۋانىشتى جانە ەڭ باستىسى, باقىتتى دا شاتتى ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ءبىر كەپىلى – زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ تۇبەگەيلى ورنىعۋى بولىپ تابىلادى. بىراق بۇعان قول جەتكىزۋ وڭاي ەمەس. ويتكەنى, زاڭ ۇستەمدىگىن كەز كەلگەن ەل ءوز دارەجەسىندە قامتاماسىز ەتە المايدى. زاڭنىڭ ءتۇرى دە, سانى دا كوپ, بىراق ولاردىڭ ءبارى بىردەي ورىندالا قويمايدى. ونداي كەلەڭسىز كورىنىستەردى قازاقستاندىقتار دا كورىپ, اششى ءدامىن تاتىپ ءجۇر. زاڭ ۇستەمدىك الماي, شەنەۋنىكتەر مايىن تامىزىپ ايتاتىن قۇقىق سالاسىندا ەشۋاقىتتا قاۋقار بولمايدى. سوندىقتان ونىڭ ورىندالۋ تەتىكتەرى جەتىلدىرىلىپ, زاڭ مەن قۇقىق ۇستەمدىگى سالاسىندا وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرى ەسكەرىلگەنى دۇرىس دەيمىز.
مىنە سوعان وراي كەشە ادىلەت مينيسترلىگى «ورتالىق ازيا – زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ تۇعىرناماسى» ەۋروپالىق وداقتىڭ جوباسىمەن بىرلەسىپ, ورتالىق ازيا ءۇشىن زاڭ ۇستەمدىگى باستاماسى اياسىندا «قازاقستانداعى سوت بيلىگىنىڭ رەفورماسىنا قولداۋ جاساۋ» تاقىرىبىندا سەمينار وتكىزدى.
ونىڭ جۇمىسىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, جوعارعى سوتتىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, ادىلەت, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ, ەۋروپالىق وداق جوباسىنىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق شەتەل زاڭگەرلەرى قاتىستى. سەمينار بارىسىندا قىلمىستىق سوت جۇرگىزۋ جۇيەسىن ىزگىلەندىرۋ, قۇقىقتىق قىزمەت نارىعى ءۇشىن ارا جىكتى انىقتاۋعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ ادۆوكاتتار مارتەبەسىن نىعايتۋ جانە ساراپتاما قىزمەتىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
ورتالىق ازيا ءۇشىن ەۋروپالىق وداقتىڭ زاڭ ۇستەمدىگى جونىندەگى ۇسىنىسى ورتالىق ازيامەن جاڭا ارىپتەستىك ورناتۋداعى وداق ستراتەگياسىنىڭ ەڭ باستى ءمانى بولىپ تابىلادى. مۇنىڭ اياسىندا ەۋروپالىق وداق ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنە نەگىزگى قۇقىقتىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدا, سونىڭ ىشىندە سوت تورەلىگى رەفورماسى, ءتيىمدى زاڭنامالاردى ازىرلەۋ مەن اتقارۋشى سوت ورگاندارىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋعا قولداۋ كورسەتەدى. زاڭ ۇستەمدىگى ەۋروكوميسسيا مەن ەۋروپالىق ىشكى ساياسي قىزمەتى ارقىلى جانە قاتىسۋشى-مەملەكەتتەرمەن بىرگە جۇزەگە اسىرىلادى. اتالعان ۇسىنىس ۇلتتىق احۋال ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, بىرىككەن ايماقتىق قادامعا باستايدى. ول ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ءۇشىن ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن ماسەلەلەرگە ساي ايماقتىق تاجىريبە الماسۋعا ىقپال جاسايدى. وسىلايشا, تاجىريبە جيناقتاۋ ارقىلى رەفورمالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ۇسىنىستى ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىن گەرمانيا مەن فرانتسيا ەلدەرى بىرىگە جۇرگىزەدى.
اتالعان ۇسىنىس العاش رەت 2008 جىلدىڭ قاراشا ايىندا بريۋسسەلدە وتكەن زاڭ ۇستەمدىگىنە ارنالعان ەۋروپالىق وداق – ورتالىق ازيا ءبىرىنشى مينيسترلىك كونفەرەنتسياسىندا ىسكە قوسىلدى. ونىڭ ءمانى مەن ماڭىزى ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ءۇشىن ايرىقشا ەكەنى راس, ويتكەنى, زاڭ ۇستەمدىگىن ورناتۋعا جاردەمدەسە وتىرىپ, قۇقىقتىڭ دارمەنى مەن پارمەنىن ارتتىرۋ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن جاڭا بەلەسكە كوتەرىلۋمەن تەڭ. سوندا عانا قۇقى تاپتالعان تالاي جانداردىڭ كوزى اشىلاتىنى انىق.
ەكىنشى, ياعني زاڭ ۇستەمدىگىنە ارنالعان ەۋروپالىق وداق – ورتالىق ازيا ەكىنشى مينيسترلىك كونفەرەنتسياسى 2010 جىلدىڭ 14-15 ماۋسىمىندا دۋشانبە قالاسىندا ءوتتى. ءۇشىنشى زاڭ ۇستەمدىگىنە ارنالعان ەۋروپالىق وداق – ورتالىق ازيا ءۇشىنشى مينيسترلىك كونفەرەنتسياسى 2012 جىلدىڭ 6-7 جەلتوقسانىندا بريۋسسەلدە ءوتتى. وندا مينيسترلەر قورىتىندى تۇيىندە ەۋروپالىق وداق پەن ورتالىق ازيانىڭ قۇقىق رەفورماسى مەن سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارىن بەكىتتى.
ال مىنا ۇلتتىق دەڭگەيدە وتكەن, ياعني نەگىزگى مازمۇنى «قازاقستانداعى سوت تورەلىگى رەفورماسىنا قولداۋ جاساۋ» جونىندەگى سەميناردا سوت رەفورماسى ماسەلەلەرى جونىندە جاڭا تاجىريبەلەرمەن الماسۋ, ونى جۇزەگە اسىرۋ جانە ديالوگتى تەرەڭدەتۋ باعىتتارى قارالدى. شارانىڭ باستى مىندەتى – سوتتىق اكىمشىلەندىرۋ پروتسەسىنە ۇلەس قوسۋ, قىلمىستىق سوت ءوندىرىسى جۇيەسىن ىزگىلەندىرۋ, قورعاۋشىلار مارتەبەسىن نىعايتۋ بولىپ تابىلادى.
بۇل ورايدا ادىلەت ءمينيسترى بەرىك يماشەۆ ەۋروپالىق وداق زاڭ ۇستەمدىگى باستامالارى ورتالىق ازيا سەرىكتەستەرىنە قۇقىق جانە سوت رەفورماسى سالاسىندا ءتيىمدى قولداۋ كورسەتە وتىرىپ, تۇراقتى جانە دەموكراتيالىق قۇقىقتىق جۇيەنىڭ دامۋىنا, قۇقىق ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتىنە, ادام قۇقىعى مەن بوستاندىعىن ساقتاۋ جانە قورعاۋعا وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ وتىرعان تابىستى مودەل ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سەميناردا وزگە دە ءسوز العاندار قازاقستانداعى سوت تورەلىگىنە قولداۋ كورسەتۋدىڭ قۇقىقتىق اياسى استارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوت تورەلىگىن رەفورمالاۋ باعدارلاماسى, سوت-قۇقىقتىق رەفورمالاردى زاڭدىلىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتىق كودەكستىڭ جاڭا جوباسى, قازاقستانداعى سوت تورەلىگىنە پروكۋراتۋرانىڭ قوسىپ جاتقان ۇلەسى جايىندا ايتتى. سول سياقتى سوت تورەلىگىن ودان ءارى ءتيىمدى اتقارا ءتۇسۋ ماقساتىندا سوتتىق اكىمشىلدەندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ونى دامىتۋ, سوت-قۇقىقتىق سالادا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالارعا بيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ كوزقاراسى, ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن شەكتەۋگە سوتتىق باقىلاۋدى دامىتۋ, كەيبىر قۇقىق بۇزۋشىلىقتار دارەجەسىن قىلمىستىق دەپ تانۋدان گورى اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا اۋىستىرۋ تاجىريبەسى اياسىن كەڭەيتۋ جايى ءسوز بولدى.
بۇعان قوسا قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىنە حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ جاعدايى, تۇرمە رەفورماسى باعدارلاماسى نە ءۇشىن قاجەت, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قىلمىستىق زاڭنامالاردى ىزگىلەندىرۋ ماسەلەلەرى دە قاعىس قالمادى. قۇقىقتىق قىزمەت كورسەتۋ نارىعىن رەتتەۋدىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى, بىلىكتى جوعارى زاڭ كومەگىن كورسەتۋدىڭ شارالارى, فرانتسياداعى ادۆوكاتتاردىڭ كاسىپتىك تاجىريبەسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قىلمىستىق پروتسەستەگى حالىقارالىق ءادىل سوت تورەلىگىن رەتتەۋ, ساراپشىلىق قىزمەتتى دامىتۋ بارىسىندا سوت تورەلىگىنە ىقپال ەتۋدەگى سوتتىق ساراپتامانىڭ ءرولى جانە سوت ساراپتاماسى ماماندىعىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى تالقىلاندى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».