بۇدان ءبىر عاسىر بۇرىن انادولىداعى تۇرىك ەلىنىڭ كەمەل رەفورماتورى مۇستافا كەمال اتاتۇرىك مينيسترلەردىڭ باسىن قوسقان ءبىر جيىندا «ايەل تەڭدىگىن, ايەل ەركىندىگىن ايتىپ ءجۇرمىز, ەندەشە تۇرىك ايەلدەرى دە ەرلەرىمەن قاتار كاسىپ مەڭگەرسىن. تىم بولماعاندا شاعىن نەمەسە ورتا بيزنەسپەن شۇعىلدانسىن» دەگەن ماعىنادا تامىزىقتى وتقا وتىن بولار وي تاستاپتى. بۇل ىزگىلىكتى ويدى امالعا اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە ەكى-ءۇش ايدىڭ مەرزىمىن كەسىپ بەرىپ, شارانى ءوز باقىلاۋىنا الاتىنىن نىقتاپ شەگەلەپتى.
زاۋلاعان ۋاقىت قويسىن با, ەكى-ءۇش اي وتە شىعىپ, اتاتۇرىك تاپسىرعان ءىستىڭ ناتيجەسىن سۇراپتى. سوندا ءوندىرىس ءمينيسترى تۇرىك ايەلدەرىنىڭ تابيعاتى باتىس مەنتاليتەتىنە ۇقسامايتىنىن, سول سەبەپتى ولاردىڭ ەرلەرمەن جاعالاسىپ, دالادا كاسىپ قۋىپ جۇرە المايتىنىن ايتىپتى. ونىمەن قوسا ايەل كىسى اتقاراتىن بالا تاربيەسى مەن ءۇي شارۋاسىنىڭ ءوزى ءۇش ەركەككە جۇك ەكەنىن جەتكىزىپتى. سوندا ۇزاعىراق ويلانىپ قالعان اتاتۇرىك تۇرىك ايەلى كاسىپكە بارماسا, كاسىپ ءاربىر «تۇرىك ايەلىنىڭ ەسىگىن قاقسىن, كاسىپتى تۇرىك ايەلىنىڭ ۇيىنە كىرگىزىپ بەرىڭدەر» دەپ قاتاڭ بۇيىرعان كورىنەدى.
ناتيجەسىندە جەڭىل ونەركاسىبى, قولونەرى مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەسى قاناتىن كەڭگە جايعان بۇگىنگى انادولى تۇرىكتەرىنىڭ مۇرتىن بالتا شاپپاي تۇر. ەكونوميكالىق قۋاتىنىڭ ارقاسىندا ايدارىنان جەل ەسىپ, ايبارىنان جاۋ ىعىپ ءجۇر. قولداساڭ ايەلدى قولدا دەگەندەگى ۇسىنىس-ويىمىزدىڭ ۇعىم-پارقى وسى.
ءبىزدىڭ ەلدە دە ايەلدەر الەمى جىل وتكەن سايىن بايىپ, قۋاتتانىپ كەلەدى. دەسەك تە ايەلدەر بيزنەسىن قولداۋ پروتسەسى كەيدە تىم باياۋ قوزعالعاندىقتان كوپ شارۋا ورتا جولدا قالىپ قويىپ جاتقانداي. وسى سۇراققا جاۋاپتى اي باسىندا استانادا وتكەن «ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن قولداۋ ارقىلى اۋىلدىڭ تۇراقتى دامۋى» اتتى رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيادان ىزدەپ كوردىك.
ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن قولداۋ جوبالارىنىڭ ناتيجەسى قوعامداعى وڭ وزگەرىستەر بولۋى ءتيىس, دەيدى شارانى ۇيىمداستىرۋشىلار. ولاردىڭ ايتۋىنشا, ايەلدەر بيزنەستى اشۋ كەزىندە, سونداي-اق كاسىپتى جۇرگىزۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە قيىندىققا كوپ تاپ بولادى. بۇل – ەڭ الدىمەن قارجىلاندىرۋدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, وعان قوسا اۋىلدىق جەرلەردە قاجەتتى داعدى مەن اقپارات تا تاپشى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار وسى كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋدىڭ جولىن ىزدەدى.
«اۋىلدى قولداۋدىڭ مەملەكەتتىك شارالارى تۋرالى قاجەتتى اقپارات الۋ جانە ونى وڭىرلەردەگى اۋديتوريامىزعا جەتكىزۋ ءۇشىن قوعامدىق ۇيىمدار مەن بيزنەس بىرلەسۋى كەرەك. ال ورتاق جوبالاردى جوسپارلاۋ ءۇشىن سەرىكتەستىكتىڭ بارلىق تاراپتارى ۇيلەسىمدى ارەكەت ەتۋى قاجەت», دەدى اۋىل ايەلدەرى فورۋمىن ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى مايرا ايسينا.
The Coca-Cola Foundation وكىلى الەكساندرا اككيرماننىڭ ايتۋىنشا, «Coca-Cola بەلەستەرى» سەكىلدى الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى تابىستى تاجىريبە قوعامعا ءوز پايداسىن بەرىپ وتىر.
«بارلىق ايەلدەر مەن قىزداردىڭ قۇقىعىن كەڭەيتۋ, لايىقتى ەڭبەكپەن قامتۋ ىستەرى قۇپتارلىق. ەكونوميكالىق ءوسۋ, تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى اراسىندا ءوزارا بايلانىستار قاجەت ەكەنى ايان. سالىنعان ينۆەستيتسيا مەن الىنعان ناتيجەلەردى ساراپتاپ, سالىستىرۋ قاجەت. جوبالاردى باعالاپ, قوعامداعى وزگەرىستەردىڭ بار-جوعىن جانە سيپاتىن كورسەتۋگە ءتيىسپىز», دەيدى ول.
«الەۋمەتتىك ديناميكا» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى ەلەنا وجگونىڭ ايتۋىنشا, قازىر قوعامداعى ايەلدەر بيزنەسىنە دەگەن كوزقاراس ەلەۋلى وزگەردى. كونفەرەنتسيا بارىسىندا «اتامەكەن» ۇكپ, «الەۋمەتتىك ديناميكا» قورى, «جاسىل ەكونوميكانى» قولداۋ جانە G-Global-دى دامىتۋ كواليتسياسى سەكىلدى قوعامدىق ۇيىمدار اراسىندا بىرگە قىزمەت ەتۋ تۋرالى ۇشجاقتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
«وسى سەرىكتەستىگىمىز اياسىندا ۇسىناتىن دۇنيەلەرىمىز بار. 2021 جىلى جۇرگىزىلگەن «اۋىلداعى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىنىڭ الەۋەتى» اتتى زەرتتەۋ ەلدە اۋىل كاسىپكەرلىگىندەگى ايەلدەردىڭ الەۋەتى ۇلكەن ەكەنىن كورسەتتى: ايەلدەردىڭ ۇشتەن بىرىنە جۋىعى ءوز ءىسىن اشقىسى كەلەدى. وسىنداي مونيتورينگتى بۇكىل وڭىردە ايەلدەردى كوبىرەك قامتۋ ارقىلى جىل سايىن بىرلەسىپ جاساۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيمىز. ءبىزدىڭ Farmerschool.kz جانە Businessteam.ccb.kz ونلاين الاڭدارىمىز بولاشاق كاسىپكەر ايەلدەر اراسىندا سۇرانىسقا يە جانە سەرىكتەستىك تاراپتارى ونى قولدانا الادى. سوڭعى بىرنەشە جىلدا ونلاين ستۋدەنتتەر سانى 6 ەسە ءوستى», دەدى «جاسىل ەكونوميكانى» قولداۋ جانە G-Global-دى دامىتۋ كواليتسياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى اسحات سۇلەيمەنوۆ.
Farmerschool.kz ونلاين مەكتەپ كۋرستارى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ Skills.enbek.kz پلاتفورماسىنا ورنالاستىرىلدى جانە جىل قورىتىندىسى بويىنشا وتاندىق ايەلدەر اراسىنداعى وسى الاڭعا سۇرانىس ءبىرىنشى ورىندا ەكەنى انىقتالدى. جاڭا كۋرستاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى جانە بيىل پايدالانۋشىلارعا اگروبيزنەستىڭ 6 جاڭا باعىتى ۇسىنىلادى.
وسى ايدىڭ بىرىنەن باستاپ جىل سايىنعى وقىتۋ كەزەڭى مەن كاسىپ باستاعىسى كەلەتىن ايەلدەر اراسىنداعى ۇزدىك بيزنەس-يدەياعا ارنالعان «Coca-Cola بەلەستەرى» بايقاۋى باستالادى. بايقاۋ ناتيجەسى بويىنشا جەڭىمپازدارعا گرانت ۇسىنىلادى. بايقاۋ وسى جىلدىڭ 11 قازانىنا دەيىن جالعاسادى. ماراپاتتاۋ استاناداعى اۋىل ايەلدەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق فورۋمىندا وتەدى.
2013 جىلى نەگىزى قالانعان جوبا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋ باعدارلامالارى ارقىلى قازاقستاننىڭ بۇكىل اۋماعىندا, اتاپ ايتقاندا ايماقتاردا ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋعا باعىتتالعان. 10 جىل ىشىندە 60 مىڭنان استام ايەل وقىتىلدى, ولاردىڭ 117-ءسى ءوز ءىسىن دامىتۋعا گرانت الىپ, 300-دەن استام جۇمىس ورنىن اشتى. جوباعا قاتىسۋشىلاردىڭ سانى ونلاين وقىتۋدىڭ ارقاسىندا جىلىنا 2 مىڭ ادامنان 15 مىڭعا دەيىن ءوستى. ال گرانت سانى ەكى ەسە ارتقان.