«سابا دەگەنىمىز – قىمىز, شۇبات اشىتۋ, ىركىت ءپىسۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن, مال تەرىسىنەن ءپىشىپ تىگىلەتىن ىدىس. سابانى شەل مايى مەن كوك ەتىن قىرىپ تازالاپ, اعىندى سۋعا بايلاپ شاڭ-توزاڭىنان ارىلتقان جانە سىرتقى تۇگىن قىرىپ تاقىرلاعان جىلقى نەمەسە سيىر تەرىسىنەن جاسايدى» دەپ جازىلعان ەكەن ۋيكيپەديالىق انىقتامالىقتا.
جوعارىداعى پىكىرگە الىپ-قوسارىمىز جوق. دەسەك تە, ءسال تارقاتىپ ايتار بولساق, تاقىرلانىپ تازالانعان تەرىدەن ءپىشىپ جاسالعان سابانىڭ ءۇشبۇرىش, ءتورتبۇرىش ءپىشىندى جانە قابىرعا بۇيىرلەرى پاراللەل تراپەتسيالىق ۇيلەسىمگە نەگىزدەلۋى شارت. ەڭ باستىسى, سابانىڭ ءتۇبى كەڭ, مويىن جاعى تار بولادى. سابانى پىسكەندە بۇلكىلدەپ, تولقىپ تۇراتىن ءبۇيىرىن بۇلقىن دەيدى. سونداي-اق سابانىڭ قىمىز قۇيىپ, بايلايتىن القىم-اۋىزىن ەمىزدىك دەپ اتاسا, تابانىنداعى تۇيىسكەن بۇرىشتارىن تۇپەمىزدىك دەيدى ەكەن.
ەرتەرەكتە, قازاق دالاسىنىڭ داۋلەتتى ادامدارى ساباسىنىڭ ىرىلىگىنە قاراي جەكە باس مارتەبەسىن اسىراتىن بولعان. جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆ: ء«بىزدىڭ ەلدە بەس مىڭ جىلقىلى ەسەنەي دەگەن باي التى ايعىردىڭ تەرىسىنەن سابا جاساتىپ, ونىڭ اتىن «تايجۇزگەن سابا» دەپ اتاپتى. تايجۇزگەننىڭ پىسپەگىن ارقانعا كەرىپ, قارۋلى جىگىتتەر ارەڭ كوتەرىپ پىسەدى ەكەن» دەسە, ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەەۆ: ««شوڭ ءبيدىڭ ساباسى دەپ ايتسىن» دەپ اقبۋرا قارا التايدىڭ بالاسى قارقىنبايدىڭ ساباسىن الىپ ءجۇردى. وسى سابانىڭ كورىنىسى: ءتورت سارى ايعىردىڭ تەرىسىنەن جونىن سىرتىنا قاراتىپ, جال-قۇيرىعىن وزىنە قويىپ, بۇلقىنىنا ءبىر وگىزدىڭ تەرىسىن تىكتىرىپ, ءوزىن تۇيەگە تەڭدەگەندە سەگىز قانات ءۇيدىڭ ءبىر ۇزىگى ءبىر جاعىنا تەڭ بولادى ەكەن» دەپ جازىپتى. بۇنداي جىلقىنىڭ جال-قۇيرىعى سىرتىنا قاراتىپ تىگىلگەن سابانى قاراقۇلا دەپ اتايدى ەكەن.
بۇرىنعى قازاقتار اسقا شاقىرعاندا نەمەسە ۇلكەن تويعا بارعاندا سابا-سابا قىمىز الىپ باراتىن ءداستۇر بولعان. مىسالى, «ايمان – شولپان» جىرىندا, ماماي باي توعىز نارعا توعىز سابا ارتىپ, وعان ماساتى كىلەم جاۋاپ اسقا كەلگەنى جايلى ايتىلسا, 1853 جىلى اعىباي باتىر وسكەنبايدىڭ اسىنا بەس بيەنىڭ تەرىسىنەن تىگىلگەن سابانى الدىڭعى ەكى اياعى قۇرمالداپ بايلانعان قوس تۇيەگە قوسارلى كەرەگە جايىپ, ونىڭ ۇستىنە سابا ارتىپ بارعانى جايلى دەرەك بار (سۋرەتتە). قازاقتا «بەس بيەنىڭ ساباسىنداي» دەگەن تىركەس بار. بۇل الدى كەڭ, الىمى زور, پەيىلى كەنىش, تۇلعاسى تاۋداي بايبىشەلەرگە قاراتا ايتىلسا كەرەك.
«كولەڭكە ءۇي, كۇرپىلدەتىپ سابا پىسكەن, اس قانداي اڭگىمەشىل قىمىز ىشكەن» دەپ ءىلياس اقىن (جانسۇگىروۆ) جىرلاعانداي, 1803 جىلى سىرىم دات ۇلىنا اس بەرىلگەندە, 2500 قوي, 200 جىلقى سويىلىپ, 1000 سابا قىمىز تارتىلىپ, 5000 شەلەك قىمىز ىشىلگەن دەسە (قازاقتىڭ ەتنوگرافيالىق كاتەگوريالار ۇعىمدار مەن اتاۋلارىنىڭ ءداستۇرلى جۇيەسى». ەنتسيكلوپەديا: 5-توم. «ازيا ارنا» باسپاسى, 2014. 116-ب), ورىس ەتنوگرافى ي.ۆ.انيچكوۆ (1863-1921) شومەكەي كارىبايدىڭ اسىنا 200-دەن اسا ءۇي تىگىلىپ ءاربىر ۇيگە ءبىر-ءبىر سابا قىمىز قويىلعانى تۋرالى جازىپتى.
سول سياقتى, 1860 جىلى دۋانباسى ەردەن ساندىباي ۇلىنا اس بەرىلگەندە 500 ءۇي تىگىلىپ, 160 جىلقى, 200 قوي سويىلىپ, 1000 سابا قىمىز جۇمسالسا, ءدال وسى جىلى قاراكول دەگەن جەردە وتكەن جاپپاس قۇلامباەۆتىڭ əكەسىنە بەرگەن اسى تۋرالى جازعان ۆ.پلوتنيكوۆتىڭ جازباسى بار. وندا 150 سابا قىمىز (əر سابادا ورتاشا ەسەپپەن 10 شەلەك قىمىز دەپ ساناعاندا 1500 شەلەكتى قۇرايدى) قۇيىلعانى جايلى دەرەك كەلتىرىلسە, «باياناۋىل سىرتقى وكرۋگىنىڭ اعا سۇلتانى بولعان مۇسا شورمانوۆتىڭ اسىندا 200 جىلقى, 300 قوي سويىلىپ, 20 مىڭ شەلەك قىمىز ءىشىلدى», دەپ جازىپتى ورىس ساياحاتشىسى م.پۋتينتسەۆ.