بۇگىندە قالماق حالقىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن زەرتتەۋ ءىسى ەكى ەل عالىمدارىنىڭ ىقپالداستىعى اياسىندا جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىندا وتكەن «قازاقستان جانە قالماق رەسپۋبليكاسى: تاريحى, مادەنيەتى جانە بىرلەسكەن ىزدەنىستەر» اتتى عىلىمي كونفەرەنتسيا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ ماسەلەسىنە ارنالدى.
رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ قالماق عىلىمي ورتالىعى, «عىلىم ورداسى» عالىمدارى بىرلەسىپ وتكىزگەن عىلىمي جيىندى ينستيتۋت ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى زيابەك قابىلدينوۆ اشىپ, قالماقتانۋ عىلىمىنىڭ تەرەڭدە جاتقان قۇندىلىقتارىن دارىپتەۋ, زەرتتەۋ ءىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
قالماق حالقىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسى, لينگۆيستيكاسى, كوركەم قۇندىلىقتارى مەن رۋحاني ءداستۇرى بۇگىندە قالماق عىلىمي ورتالىعى ماماندارى كەڭىنەن قامتىپ وتىرعان جوبالارمەن جالعاسىن تابۋدا.
القالى جيىن بارىسىندا قالماق عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆيكتوريا كۋكانوۆا 1957-1964 جىلدارداعى «حالمگ ۋنن» («قالماق اقيقاتى») گازەتىندەگى كەڭەستىك فوتوسۋرەتتەر نەگىزىندەگى ديسكۋرسيۆتى تاجىريبەلەرگە قاتىستى بايانداما جاساپ, اتالعان ورتالىق موڭعول حالىقتارىنىڭ جانە ورىس قالماقتارىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن, ءتىلىن, ءدىلىن, حالىق اۋىز ادەبيەتى, كلاسسيكالىق جانە زاماناۋي ادەبي ۇردىستەرىن, ساياسي, الەۋمەتتىك جانە قالماق حالقىنىڭ ەتنوستىق تاريحىن زەرتتەۋ ىسىمەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
بۇگىندە قالماقتانۋ عىلىمىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان پ.پاللاس, ن.بيچۋرين (و.ياكينف), ا.پوپوۆ, ا.بوبروۆنيكوۆ, ك.گولستۋنسكي, ا.پوزدنەەۆ, گ.رامستەدت, ۆ.كوتۆيچ, پ.رىچكوۆ, ن.رىچكوۆ, ب.ۆلاديميرتسوۆ سياقتى كورنەكتى شىعىستانۋشىلاردىڭ ەڭبەكتەرى زەرتتەۋ ءىسىنىڭ وزەگىنە اينالىپ قانا قويماي, وسى باعىتتا س.كوزين, ن.پوپپە, ا.بۋردۋكوۆ, ب.پاشكوۆ, گ.سانجەەۆ جەتەكشىلىگىمەن تس-د.نومينحانوۆ, ب.بادماەۆ, ي.يليشكين, س.كالياەۆ جانە تاعى دا كوپتەگەن اعا بۋىن عالىمدار توبى قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتتى.
ۆيكتوريا كۋكانوۆانىڭ ايتۋىنشا, قالماق عىلىمي ورتالىعىندا اكادەميالىق دايارلىقتان وتكەن زەرتتەۋشىلەردىڭ بىرنەشە بۋىن وكىلى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا اكادەميالىق ينستيتۋتتار مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردە عىلىمي تاجىريبە جيناپ جۇرگەن جاس عالىمدار دا بار.
باسقوسۋ بارىسىندا اكادەميك, تاريحشى-شىعىستانۋشى قازاقستاننىڭ ورتا عاسىرلىق تاريحىن, ورتالىق ازيا جانە ەۋرازيا دالاسىنىڭ تاريحي گەوگرافياسى جانە IX-XVII عاسىرلارداعى تۇركى, اراب, پارسى جازبا ەسكەرتكىشتەرى, كارتوگرافياسى بويىنشا كورنەكتى عالىم بولات كومەكوۆ قىپشاقتانۋدىڭ عىلىمي باعدارىنا قاتىستى بايانداما جاسادى.
ەكى ەل عالىمدارى باس قوسقان جيىندا قازاقستان جانە قالماق تاريحىن زەرتتەۋدەگى يننوۆاتسيالىق عىلىمي باعىتتارعا قاتىستى پىكىرلەر ايتىلدى. عالىمدار كوشپەلى قوعام مەن كوشپەلى مەملەكەتتىلىكتىڭ, ەجەلگى جانە ورتا عاسىرلارداعى قازاق پەن قالماقتىڭ تاريحىنا قاتىستى زەرتتەۋلەردى جالعاستىرۋ ءىسىن قوزعادى. وسى ورايدا حح عاسىرداعى قازاقستان مەن قالماقتاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى, قازاقستانداعى 1930 جىلدارداعى جاپپاي اشتىق پەن قۋعىن-سۇرگىن, 1943-1944 جىلدارى قالماقتاردىڭ قازاقستان مەن ورتالىق ازياعا, سىبىرگە جەر اۋدارىلۋى, قالماق اكسر-ءنىڭ قايتا قۇرىلۋى, قازىرگى كەزەڭگە دەيىنگى ماسەلەلەر ءارى قارايعى جوبالارعا ارقاۋ بولاتىنى ءسوزسىز.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا «XX عاسىردىڭ 20-50-جىلدارىنداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا ماتەريالدارى» مەن ينستيتۋتتىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مۇرات ءابدىروۆتىڭ «كازاحسكي حان ۆ رۋسسكوم گوسۋدارستۆە» ەڭبەگىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى.
عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدى ماقسات ەتكەن عالىمدار ورتاق جوبالار مەن عىلىمي جانە عىلىمي-كوپشىلىك باسىلىمداردى بىرلەسىپ دايىنداۋعا ۋادەلەستى. جاس عالىمداردى تاعىلىمدامادان وتكىزۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارا وتىرىپ, ەكى ەلدىڭ تاريحى, ەتنوگرافياسى, مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرىنە قاتىستى زەرتتەۋلەرگە وراي كونفەرەنتسيالار وتكىزۋدى جوسپارلادى. سونىمەن قاتار Scopus رەيتينگتىك جۋرنالدار بازاسى بويىنشا عىلىمي جانە ادىستەمەلىك-كەڭەس بەرۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى.
الماتى