مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسى

* 23 ماۋسىم – دۇنيەجۇزىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر كۇنى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 2002 جىلى 20 جەلتوقساندا وتكەن 57-سەسسياسى ءاربىر جىلعى 23 ماۋسىمدى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر كۇنى دەپ جاريالاۋ جونىندە قارار قابىلداپ, بۇۇ-عا مۇشە ءاربىر ەلدى وسى كۇندى مەرەكە رەتىندە اتاپ وتۋگە شاقىرعان ەدى. وسىعان وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتكەن جىلعى جارلىعىمەن 23 ماۋسىم ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر كۇنى بولىپ بەلگىلەنگەن بولاتىن. بيىل قازاقستاندا وسى مەرەكە تاريحتا تۇڭعىش رەت اتاپ وتىلگەلى تۇر. قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 90 مىڭنان استام ادام مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا قىزمەت ەتەدى. ولاردىڭ 49 مىڭنان كوبىن ايەلدەر قۇرايدى. ساياسي قىزمەتكەرلەردىڭ ورتا جاسى 48-دە بولسا, اكىمشىلىك سالاسىندا ول 39 جاستى قۇرايدى. ال «ا» كورپۋسىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ورتا جاسى 45-كە تەڭ. سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭنامانى جاڭارتۋ باعىتىندا جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان جاندى جۇمىستار حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ جوعارى باعاسىن الىپ وتىر. ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى جاڭعىرۋلاردىڭ تابىستى جۇرگىزىلىپ, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ كاسىبي تۇرعىدان ىڭعايلى دا باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ قالىپتاسا باستاۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى  نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ ساياسي ەركىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر. قازاقستانداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا ۇلگىسى تۇجىرىمداماسى تيىمدىلىك, ناتيجەلىلىك, مەريتوكراتيا, اشىقتىق, مولدىرلىك, تۇرعىندار سۇرانىسىنا باعىت ۇستاۋشىلىق قاعيداتتارى بويىنشا جاسالعان. مۇندا قوعامدىق سانانى نىعايتۋدىڭ باستى باعىتى رەتىندە ءوز قىزمەتىنە جاۋاپتى قارايتىن, وتانىنىڭ يگىلىگى جولىنا جۇمىس جاسايتىن بىلىكتى دە ءبىلىمدى قازىرگى زامانعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىنى دايىنداۋ مىندەتى الىنعان. بىزدە قازىر «ا» كورپۋسى قۇرىلىپ, ءتيىمدى جۇمىس جاساپ كەلەدى. استانا قالاسىندا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنىڭ ايماقتىق حابى قۇرىلعان. بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداۋ جولدارى ءبىرشاما جەڭىلدەتىلگەن, «كوماندالىق اۋىس-تۇيىستەرگە» توسقاۋىل قويىلعان, ادەپتىلىك جانە تارتىپتىلىك جاعىنان باقىلاۋ ايتارلىقتاي كۇشەيتىلىپ, زاڭ دارەجەسىنە دەيىن جەتكىزىلگەن. قازاقستاندا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر كۇنىن اتاپ ءوتۋ ەلىمىزدە پرەزيدەنتتىڭ كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتى رەتىندە جاريالاعان «حالىق پەن مەملەكەتكە قىزمەت ەتۋ بارىنەن جوعارى» دەگەن ۇستانىمىن تانىمال ەتىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەدەلىن نىعايتا تۇسۋگە ىقپال ەتەتىن بولۋى ءتيىس. وسى كۇندەرى رەسپۋبليكا كولەمىندە ءبىرىنشى رەت نەمەسە قايتادان مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنا قىزمەتكە قابىلدانعانداردىڭ انت بەرۋ راسىمدەرى ۇيىمداستىرىلىپ, وقۋ ورىندارىندا مەملەكەتتىك كادر ساياساتىن, سونداي-اق, مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىرۋ مەن ونى اتقارۋ قاعيداتتارىن تۇسىندىرۋگە ارنالعان تاقىرىپتىق ساباقتار وتكىزىلەدى. ايتۋلى مەرەكە قارساڭىندا, 21-22 ماۋسىم كۇندەرى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ, استاناداعى «الاۋ» ستاديونىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ورتالىق ورگانى قىزمەتكەرلەرى اراسىندا سپورتتىڭ شاعىن فۋتبول, ۆولەيبول, توعىزقۇمالاق جانە شاحمات تۇرلەرى بويىنشا سپارتاكيادا وتكىزەدى. ال 23 ماۋسىم كۇنى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جينالىس بولادى.  

«ا» كورپۋسى – «الەۋمەتتىك ليفتىلەر» ارەكەتى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ جارلىعىمەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بيىلعى 23 ماۋسىم كۇنى العاش رەت مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر كۇنى مەرەكە رەتىندە اتاپ وتىلگەلى تۇر. وسى ايتۋلى كۇن قارساڭىندا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا سوڭعى جىلدارى قولعا الىنىپ كەلە جاتقان بىرقاتار پارمەندى جۇمىستارعا قورىتىندى جاساپ وتۋگە بولادى. ايتالىق, مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ شەشى­مىمەن ساياسي مەملەكەتتىك قىز­مەت­كەرلەر سانى 8 ەسەگە دەيىن قىسقاردى, مەملەكەتتىك قىز­مەت سالاسىندا كاسىبيلىك ەڭ ماڭىزدى قادامداردىڭ بىرىنە اينالدى. قازىر پرەزيدەنت اكىم­شىلىگى مەن پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىندەگى ورتا باسقارۋ بۋىنى, مينيسترلىكتەر مەن اگەنت­تىكتەردىڭ جاۋاپتى حاتشىلارى, كوميتەتتەر توراعالارى, اۋداندار مەن قالالار اكىمدەرى بۇرىنعىداي ساياسي «تاعايىندالۋشىلار» ەمەس, «ا» باسقارۋ كورپۋسىنىڭ اكىمشىلىك قىزمەتشىلەرى بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ بارلىعى ارنايى كاسىبي تالاپتارعا ساي بولا وتىرىپ, قاتقىل ىرىكتەۋدەن ءوتىپ تۇراتىن بولادى. ايتا كەتۋ كەرەك, مەنىڭ بىرقاتار ارىپتەستەرىم كەزىندە وسى ىرىكتەۋلەردىڭ ءادىل وتەتىنىنە كۇمان كەلتىردى. الايدا, كەيىنگى ءومىر تاجىريبەسى بىزگە مۇلدەم باسقا دەرەكتەردى كورسەتتى. ايتالىق, 2013 جىلى 542 پوزيتسيادان «ا» كورپۋسىنداعى قىزمەتكە ىرىكتەلىپ الىنعان 155 ادام مۇنداي لاۋازىمعا ءبىرىنشى رەت كەلىپ وتىرعان بولىپ شىقتى. وسى سۇرىپتاۋ بارىسىندا قالالار مەن اۋدانداردىڭ 198 اكىمىنىڭ 95-ءى جاڭاردى, بۇ­لار­دىڭ 72-ءسى العاش رەت وسىنداي قىزمەتكە تاعايىندالدى. زەرت­تەۋ كورسەتكەندەي, 2014 جىلى «ا» كورپۋسىنداعى رەزەرۆ­تىڭ ءبىر ورنىنا تالاس 4 ەسەگە دەيىن كوبەيىپ, ونىڭ سانى 10-عا جەتتى. مەملەكەتتىك قىز­مەت­تىڭ قازاقستاندىق جۇيەسىنە جاسالعان رەفورما مەن «ا» كورپۋسى ينستيتۋتىنىڭ قۇرى­لۋى ەلىمىزدىڭ باسقارۋ ەليتاسىنا ىرىكتەۋ پروتسەدۋراسىن ءمۇم­كىندىگىنشە دەموكراتيا دا ترانسپارەنتتى ەتۋگە جول اشتى, «الەۋمەتتىك ليفتىلەر» الەۋەتى ءىس جۇزىندە ارەكەتكە كوشتى. مۇندا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جاڭا تولقىنىنا زاڭدار مەن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى جەتىك ءبىلۋ ماڭىزدى ءرول اتقارا باستادى. وسى ورايدا رەفورما بارىسىندا ساياسي باسشىلاردىڭ شەشىمدەرىن ومىرگە ەنگىزۋدىڭ باسىندا تۇراتىن, قابىلدانعان ناقتى شەشىمدەرگە جاۋاپ بەرەتىن مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ اۋىز-ەكى تىلدە «جۇمىس اتتارى» اتالىپ كەلگەن ورتا باسشىلىق بۋىنىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزى ۇلعايا تۇسەتىنى ايقىندالا ءتۇستى. تاعى ءبىر جايت, بۇل ورتاداعى كادرلاردىڭ تۇراقسىزدىعى اپپاراتتىڭ مەملەكەت باسشى­سىنىڭ باعدارلامالىق تاپسىر­مالارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى اتقارىلۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىنى دە بەلگىلى بولىپ وتىر. تۇتاستاي العاندا, بيلىك ەليتاسى ءىس-ارە­كەت­تەرىنىڭ تابىستى بولماعى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ونىڭ قوعامنىڭ بار­لىق بۋىندارىنا مەيلىنشە تالانتتى وكىلدەردى توپتاستىرا بىلۋىنە بايلانىس­تى ەكەنى دە ايان بولىپ وتىر. ال جاڭا رەفورما وسى تەتىكتىڭ قىزمەتىن اتقاراتىن بولادى. مارات يعاليەۆ, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى تۋريزم يندۋسترياسى كوميتەتىنىڭ توراعاسى, ساياسي عىلىمدار كانديداتى.

مەريتوكراتيا قاعيداتتارى مەرەيىمىزدى وسىرەدى

ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى جاس بولعانىمەن بەلگىلى جەتىستىكتەرگە جەتىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدار ىشىندە ءبىز مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلىن قۇردىق. ايتالىق, 2000 جىلى «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭى قولدانىسقا ەنگىزىلگەننەن بەرى مەريتوكراتيا قاعيداتى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. سول كەزدەن باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەتكە اشىق كونكۋرستىق تاڭداۋ ەنگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە مىڭداعان قازاقستاندىق مەملەكەتتىك قىزمەتكە قول جەتكىزدى. وتكەن جىلعى ناۋرىزدىڭ 26-ىنان ىسكە قوسىلعان  «مەم­لەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە تاڭ­داۋ كەزىندەگى مەريتوكراتيا قاعيداسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىكتەردى كەڭىنەن اشتى. «الەۋمەتتىك ليفت» تە­تى­گى جۇمىسقا كىرىستى. مۇنىڭ دالە­لى رەتىندە «ا» كورپۋسىنا وتكى­زىلگەن ىرىكتەۋ ناتيجەلەرىن ايتساق تا بولادى. شىنى كەرەك, بۇرىن جا­بىق تۇردە تا­عايىندالىپ كەل­گەن لاۋازىمدارعا بارۋعا ءمۇم­كىندىگى بولماعان ازاماتتار ۇلت­تىق كوميس­سيا­نىڭ كوزىنە تۇسپەي جۇرگەن ەدى. ەندى ولار دا «ا» كورپۋسىنىڭ رەزەرۆىنە كىرىپ جاتىر. ولاردىڭ كوبى باس­قارۋ لاۋازىمدارىنا تاعايىن­دالدى. ەلباسىمىزدىڭ ساياسي ءجى­گەر­لى­گىنە بايلانىستى ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشى­نىڭ سانى 8 ەسەگە قىسقارتىلدى. بۇل مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كادرلىق قۇرامى كاسىپقورلىعىنىڭ ماڭىزدى شاراسى ەكەندىگىن كورسەتتى. قازاقستاندا وتكىزىلگەن رەفورمالاردى شەتەل ساراپشىلارى جوعارى باعالاپ وتىر. مىسالى, اتاقتى امەريكالىق ساراپشى چەستەر نيۋلاندتىڭ ايتۋى بويىنشا, قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسى اقش-پەن سالىستىرعاندا دا ەڭ جاقسى بولىپ تابىلادى. قازىر قازاقستان مەملە­كەت­تىك قىزمەتتى رەفورمالاۋ جانە جوعارى كاسىپتى قالىپ­تاستىرۋ كەزەڭىندە تۇر. سوندىق­تان ەلىمىزگە وسىنداي جاعداي­دا قىزمەت ەتە بىلەتىن, ستراتە­گيالىق قوس كورىنىسى بار جانە قازىرگى ۋاقىتقا ساي كەلەتىن كادرلار قاجەت. ءىس جۇزىندە مەملەكەت جالداپ وتىرعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ونىڭ اتىنان ازاماتتارعا  مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋگە بەيىمدەلگەن. ازاماتتار ءوز تاراپىنان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ەڭبەكتەرىنىڭ تولەۋشىلەرى بولا تۇرا, سوڭعىلاردان ساپالى قىزمەت تالاپ ەتۋگە قۇقىلى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ نەگىزگى ماقسا­تى ازاماتتاردىڭ ومىرلىك ءال-اۋقاتىن جانە دەڭ­گەيلەرىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. مەنىڭ­شە, مىنە وسىنداي تۇرعىدان مەملەكەتتىك قىزمەت­شىنىڭ قازىرگى ءرولىن ءتۇسىنىپ قابىلداۋ قاجەت. ماقسۇت وتەشەۆ, پاۆلودار وبلىسى اۋماقتىق دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى.

 بىزدىڭ رەفورما قىتايدى دا قىزىقتىرادى

ۇستىمىزدەگى جىلعى ءساۋىر ايىندا قازاقستانعا قىتايدىڭ ادامي رەسۋرستار جانە الەۋمەتتiك قامسىزداندىرۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي دەلەگاتسياسى كەلدى. ونىڭ باستى ماقساتى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى رەفورمامەن كەڭىنەن تانىسۋ بولدى. سول ساپارعا قىتايلىق قوناقتاردى باستاپ كەلگەن ۆيتسە-مينيستر يان شيتسيۋمەن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءاليحان بايمەنوۆ ارنايى كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق جانە استاناداعى مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى وڭىرلىك حاب شەڭبەرىندەگى كوپجاقتى ىنتى­ماق­تاستىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى. اگەنتتiك ءتورا­عاسى قىتاي تاراپىن قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلىمەن تانىستىردى. كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەم­لەكەتتiك قىزمەت iستەرi اگەنتتiگi جانە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ادامي رەسۋرستار جانە الەۋمەتتiك قامسىزداندىرۋ مينيسترلىگى ارا­سىندا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا ىنتى­ماقتاستىق جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇل مەموراندۋم شەڭبەرىندە كەزدەسۋ, ءبىلىم الماسۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى ماسەلەلەر بويىنشا ءىس-شارالارعا قاتىسۋ, ەكى ەلدىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرى ءۇشىن كاسىپتىك وقىتۋ سياقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ نىساندارى كوزدەلگەن. قىتاي دەلەگاتسياسىنىڭ ءىسساپارى شەڭ­بەرىندە اگەنتتىكتىڭ قىزمەتى جانە مەملەكەتتىك قىز­مەتتىڭ جاڭا مودەلى, «ە-قىزمەت» اۆتومات­تاندىرىلعان پەرسونالدى باسقارۋ جۇيەسى, سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى وڭىرلىك حاب قىزمەتى تانىستىرىلدى.