حالقىمىزدىڭ كورنەكتى اعارتۋشى-ۇستازى ىبىراي ءالتىنساريننىڭ «باعىپ-قاعۋدا كوپ ماعىنا بار» دەگەن شاعىن اڭگىمەسىن وقىماعان قازاق جوق شىعار. كولەمى جاعىنان شاعىن بولعانمەن ۇلكەن ماسەلەنى قوزعاپ, ۇرپاق تاربيەسىندەگى زور جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىندىرىپ, سونداي-اق, بالانىڭ اتا-انا ءتىلىن الۋى قاجەتتىگىن ۇيرەتىپ تۇراتىن اڭگىمە ماڭىزىن ەشقاشان جويماق ەمەس. «ءۇمىت ەتكەن كوزىنىڭ نۇرى – بالاسىنىڭ» اماندىعىمەن بىرگە كوڭىلدى بولىپ, قاتارىنان كەم قالماي ك ۇلىپ-ويناپ, ساپالى ءبىلىم الۋىن ماقسات ەتپەيتىن اتا-انا جوق. تۇپتەپ كەلگەندە, ۇرپاق – ۇلت بولاشاعى ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل ۇلتتىق ماسەلە!
وسى ورايدا قازاقستان بالالارىنىڭ دەمالىس مەزگىلدەرىندە جاقسى دەمالىپ, ويىن ويناپ, ساۋىعىپ, ءارى ءبىلىم الۋى مەملەكەت نازارىنان تىس قالعان جوق. ەلباسى تاپسىرماسىمەن اشىلعان سۇلۋ كوكشەدەگى ايگىلى بۋراباي باۋىرىنداعى رەسپۋبليكالىق «بالداۋرەن» وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعى ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر ورتالىق رەتىندە بارشاعا ءمالىم. كەڭەس كەزىندە وقۋ وزاتى بولعان ۇلگىلى, ونەرلى, بەلسەندى بالالار باراتىن «ارتەك» لاگەرى سىندى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ «بالداۋرەنىنە» بارۋ ءار بالا ءۇشىن ارمان-قيال. جازعى مەزگىلدە بارىپ قىزىققا قانىققان بالالار دا, جىلدىڭ وزگە مەزگىلدەرىندە «بالداۋرەندە» ءبىلىم الىپ, دەرتىنەن ساۋىققان سىرقات بالالار مەن ءمۇجالسىز وتباسى پەرزەنتتەرى دە اتالمىش لاگەرگە ەكىنشى رەت قايتىپ بارعىسى-اق كەلەدى. بىراق, مەملەكەتتىك كۆوتاعا ساي 16 اۋىسىمنىڭ ارقايسىسىندا 300-گە تارتا وقۋشىنى قابىلداي الاتىن «بالداۋرەن» بالدىرعانداردىڭ بۇل قالاۋىن تۇسىنسە دە, ورىنداي الماي جاتادى. رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جيىلعان بالالاردىڭ كۇمىس كۇلكىسىنە شومىپ جاتاتىن ورتالىقتا ارنايى دايىندىقتان وتكەن توپ جەتەكشىلەرى ءتۇرلى ويىندار ويناتىپ, ءان-تاقپاق جاتتاتىپ, ءوز ىستەرىنە بەرىلە قىزمەت ەتەتىنىن دە ەستيتىنبىز. وسى بۋرابايداعى ورتالىقتىڭ پەداگوگيكالىق جۇيەسى, وقۋشىلارعا ءتالىم-تاربيە بەرۋدەگى ەرەكشەلىكتەرى مەن توپ جەتەكشىلەرىنىڭ بەلسەندىلىگىمەن تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. بىراق, كوكشەنىڭ بۋرابايىنان ەمەس... ماڭعىستاۋدىڭ كەندىرلىسىنەن!
جىل سايىن جاڭاوزەندەگى 4000-عا جۋىق بالاعا رەسپۋبليكانىڭ ءار ايماعىنا جانە قىرىمعا دەمالۋ ءۇشىن جولداما بەرەتىن «وزەنمۇنايگاز» اق 200-گە جۋىق مۇنايشى بالالارىن «بالداۋرەنگە» جىبەرەدى. كەندىرلى تۋريستىك ايماعىنان ماڭعىستاۋ مۇنايىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي اشقان «اقبوبەك» بالالار دەمالىس ورتالىعى جازعى دەمالىس مەزگىلىندە بالالاردى قابىلداعانمەن, جىلدىڭ وزگە ماۋسىمدارىندا بوس. ءىستى بەرىلە جاساپ, ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جانى قالماي ىزدەنە جۇمىستاناتىن جاندار مەن ءوز ءىسىن جەتىك بىلەتىن بەساسپاپ ماماندار بولماسا, نە نارسەنىڭ دە اياعىنا تۇساۋ ءتۇسۋى, ءتىپتى, تۇرالاۋى دا تۇك ەمەس ەكەن. العاشىندا كەندىرلىدەگى دەمالۋشىلار مەن جۇمىسشىلاردى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جاۋاپكەرشىلىگىندەگى مەكەمە, ودان كەيىن وڭىردەگى گۋمانيتارلىق ارناۋلى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى قولعا العان ورتالىق جۇمىسى كوڭىلدەگىدەي وربىگەن جوق. بۇل بالالاردىڭ دەمالىسىن لايىقتى ۇيىمداستىرا بىلەتىن كانىگى مامانداردى ىزدەۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. قولدا باردى ۇقساتىپ, ءتالىم-تاربيە, دەمالىس-ساۋىقتىرۋ ىسىمەن اينالىساتىن لاگەر, ورتالىقتار اراسىنان «وزەنمۇنايگاز» اق-تىڭ تاڭداۋى «بالداۋرەنگە» ءتۇسىپتى. كوكشەنىڭ تورىندەگى بالالار ورتالىعىنىڭ كارى كاسپي جاعالاۋىنداعى كەندىرلىگە كەلىپ, «اقبوبەكتىڭ» بۇيداسىن قولعا الۋى وسىدان ەكەن.
– سۋلى, نۋلى جەردەن كەلگەندىكتەن بولار, ءبىز العاشىندا شاقىرايعان كۇن استىنداعى جالاڭ دالاعا جاتىرقاي قارادىق. بىراق, ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز بارىنشا جاۋاپتى, موينىمىزدا بالالاردىڭ دەمالىسىن مازمۇندى ۇيىمداستىرۋ مىندەتى تۇر. 6 توپ جەتەكشىسى, 1 سپورت نۇسقاۋشىسى بولىپ ىسكە كىرىسىپ كەتتىك. قازىر العاشقى اۋىسىمدا كوپشىلىگى جاڭاوزەن قالاسى مەن جەتىباي كەنتىنەن جيىلعان مۇنايشىلاردىڭ 7 جانە 14 جاس ارالىعىنداعى 200-دەن استام ۇل مەن قىزى دەمالۋدا. ويىن ويناتىپ, ءتۇرلى ءان, ولەڭ ۇيرەتىپ, جاتتىعۋلار جاساتۋعا ىسىلعان «بالداۋرەننىڭ» توپ جەتەكشىلەرى بىرقاتار جاڭاوزەندىك جاس ماماندار مەن ستۋدەنتتەردى ۇيرەتۋدە, – دەيدى «اقبوبەك» بالالاردى ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جانگەلدى امىرعاليەۆ.
كۇنىنە ەكى رەت توپ جەتەكشىلەرى مەن سپورت نۇسقاۋشىلارىنىڭ باستاۋىمەن قۇمداق جاعالاۋعا قازدىڭ بالاپاندارىنداي ءتىزىلىپ بارىپ, تەڭىزگە ءتۇسىپ, بوس ۋاقىتتارىندا دومبىرا تارتىپ, شاحمات ويناپ مارە-سارە بولعان بالالاردى سوزگە تارتتىق. «بۇرىن لاگەرگە بارعان جوق ەدىم, سوندىقتان با, كەلگەلى ءۇيىمدى ساعىنىپ ءبىر-اق رەت جىلادىم. بىراق, مۇندا ماعان ۇنايدى, تاماق ءدامدى, اعاي-اپايلار مەيىرىمدى. جاڭا دوستار تاپتىم», دەيدى جەتىبايلىق 8 جاسار راميلا ەسىمدى وقۋشى قىز.
«بالداۋرەن» زور ءىستى قولعا الدى. ويدا ماقسات-مەجە دە, جوسپار-جوبا دا كوپ. ازىرگە پاتريوتتىق باعىتتا العاشقى اۋىسىم بالالارىن قابىلداعان ولار ەكىنشى كەزەكتە ويىن باعىتىن تاقىرىپ ەتپەك. جىل بويى بالالارمەن جۇمىس جۇرگىزەتىن «بالداۋرەننىڭ» جاقسى ءداستۇرى, پەداگوگيكالىق-ادىستەمەلىك جۇيەسى «اقبوبەك» اياسىندا تولىق جۇزەگە اسادى ما دەگەن ساۋال تۋىنداعان ەدى, سويتسەك, بۇل «بالداۋرەن» باسشىلىعىنىڭ «جۇزەگە اسىرسام» دەگەن كوكەيىندەگى كوپ ىستەردىڭ ءبىرى ەكەن. «جازدا, ءسىرا لاگەر, كۇز بەن قىستا, كوكتەمدە از قامتىلعان وتباسى بالالارىن قامداپ, ناۋقاس بالدىرعاندارعا قامقور قولىن سوزسا – جاقسى-اق ەكەن» دەستىك. تۋريستىك كلاستەردى دامىتۋعا مۇمكىندىگى مول كەندىرلى ايماعىنداعى 1200 ورىندىق «اقبوبەك» عيماراتىنىڭ بوس تۇرماي, حالىق, ۇرپاق يگىلىگىنە جاراعانى ءجون عوي.
قىزۋ دايىندالعان بالالار مەن توپ جەتەكشىلەرى ءزاۋلىم ساحنادا العاشقى اۋىسىمنىڭ اشىلۋ سالتاناتىن وتكىزدى. بالالار مەيرامىنا «بالداۋرەن» رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى م.تولەپباي, جاڭاوزەن قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ي.ساعىنباەۆ, «وزەنمۇنايگاز» اق باسشىلارى, سونداي-اق, وسى يدەيانىڭ باستاماشىسى بولعان ازاماتتار قاتىستى. «بالداۋرەننەن» بالاسى ساۋىعىپ ورالعان اتا-انالار دا وسىننان تابىلىپ, «اقبوبەك» بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتەتىندىكتەرىن ايتىپ جاتتى.
تانىمال قازاق انشىلەرى ا.قالاۋباەۆا, د.تاڭاتاروۆ, ا.كىشكەنباەۆتار ءان سالعاندا قوسىلا كەتىپ, بۇرالا بيلەگەن بالالاردىڭ جۇزىنەن شاتتىقتىڭ, قۋانىشتىڭ لەبى اڭعارىلادى. ءيا, ولار تاۋەلسىز ەلدىڭ ايالى الاقانىندا ءوسىپ كەلە جاتقان بايشەشەك-عۇمىرلار, ەرتەڭگى بايتەرەك-تۇلعالار... ولارعا جاسالعان جاقسىلىق, ولارعا بولىنگەن كوڭىل مەن بەرىلگەن قولداۋ – بولاشاقتىڭ قامى. ەندەشە, ۇلكەن ءىستىڭ باسى-قاسىنداعى ازاماتتارعا قالايشا ريزا بولماسسىڭ!
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.