اشانىڭ التى سالى

كەڭەس ۇكىمەتى وسىلايىنشا ون جىل بويى اشانىڭ التى سالىنىڭ ارتى­نان ءتۇسىپ اڭدۋمەن بولادى. 1929-1931 جىلدارى گولوششەكيننىڭ «كىشى قا­زان» قياناتى كەزەڭى, تاركىلەۋ مەن كول­حوز­داستىرۋ ناۋقانى كەزىندە 1929 جىلى اقىن­داردى نكۆد ۇستاتادى 

2015 جىلى كوكتەمگە تامان القۋات ءبىزدىڭ ۇيگە شۋ ولكەسىنىڭ شەجى­رەشىسى, قۇيماقۇلاق اقىن مۇرات ءابدىراشيت­ ۇلىن ەرتىپ كەلدى. ول تەك ساۋىتبەك پەن قازاق­بايدىڭ ولەڭدەرىن عانا ەمەس, جەتىسۋ مەن وڭتۇستىك اقىندارىنىڭ جىرلارىن تۇگەل جاتقا بىلەدى ەكەن. امان-ساۋلىقتان كەيىن شەجىرەشى بىر­دەن جىر جولدارىن وقۋعا كىرىستى:

«ارالتوبە باسىندا بەس ءۇي وتىر,

ايىرىلىپ اقبوپەدەن نەسىنە وتىر؟

مالىم بولسا ءبىر شاتاق ەتەر ەدىم,

قولىمدى كەدەيشىلىك كەسىپ وتىر...»

ساۋىتبەكتىڭ اتاقتى «اقبوپەسىن» تولىعىمەن ايتىپ شىقتى. قۇلاعى­نىڭ اۋىرلىعىنان با, داۋىس قارقىنى كۇ­شەيىپ, شەجىرەشى ارقالانىپ تاعى ءبىر توگىلدى:

«قۇرمەتتى ەلگە سالەم قازاقبايدان,

جاتىرمىز الماتىدا,

اھ..اۋ-ءاي..ءمان!

كوز سالعان وسى حاتقا

قاتار-قۇربىم,

بىلەرسىڭ حابارىمدى ءبىزدىڭ جايدان.

 

سەگىز اي بولدى, مىنە, جاتقانىما,

جايىمدى الىس-جاقىن

ءبىلسىن قايدان؟

ەلەستەپ كوز الدىمنان

كەتپەي قويدى,

ۇيرەنگەن قايران

جۇرتىم كىشكەنتايدان»

– دەپ ءبىر قايىرىپ الىپ: «بۇل القۋات­تىڭ اتاسىنىڭ ولەڭى. نكۆد-عا ۇستات­قاندار شۋداعى اشا بولىسىنان قازاق­باي مەن شوڭگەربايدى ۇستاساڭدار, قالعانى تىرپ ەتپەيدى دەپ, مۇنىڭ اتا­سىن اشادان ەڭ ءبىرىنشى ۇستاتىپ جىبەرگەن.

«جولىقتىڭ ارەكەتكە وزگەشە بوپ,

اناسى قاراماستاي «ق ۇلىنىنا».

اۋەلى بارشاڭىزعا جولاشار بوپ,

كەڭەستىڭ مەن ءىلىندىم قۇرىعىنا»,

– دەگەن جولدار قازاقبايدىڭ ءوز ولە­ڭىندە بار.

«امان با, قادىرلى ءىنى جاقسىبايىم,

بەينەت كوردىم ەلۋگە كەلگەنىمدە.

كەيىنگى بوزبالاعا اقىلىڭدى ايت,

قۇدايدىڭ شۇكىرلىك قىپ بەرگەنىنە», – دەپ, ءوز ءىنىسى, شاكىرتى, اقىن جاقسىباي جان­توبەتوۆكە اعالىق كەڭەس بەرگەن» – دەدى دە توقتادى. ءجون سۇراسىپ, اڭگىمە قۇردىق.

مەن دەرەۋ ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ­قا تەلەفون شالىپ, ءمان-جايدى ايتتىم. ساۋىت­بەك كوپ ۇزاتپاي 31 مامىر قۋ­عىن-سۇرگىن كۇنىنە وراي «قازاقباي­دىڭ قا­ماۋداعى حاتتارى» مەن جازدىڭ كۇ­نى جوعا­رىدا مۇرات مولدا ايتقان ساۋىت­بەكتىڭ اتاقتى «اقبوپەسىنىڭ» تولىق نۇسقاسىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە جاريالادى.

­مۇرات مولدا: «قايراقباي مويىن­قۇم جاعىندا بولعان شىعار. پالۋان بولۋى مۇمكىن, بىلمەدىم ونى. جالپى, قاي­راقباي تۋرالى ەستىگەنىم جوق, بىل­مەيمىن» دەدى. دەمەك قايراقباي اشا بويىنان ەمەس. قايراقباي ەسكىشە ساۋات­­تى, مولدا اقىن. قازاقبايدىڭ اراب­­شا حات تانىعانىن, شا­ريعاتتى جە­تىك بىل­­گەنىن ەسكەرسەك, ەكەۋى­نىڭ ءبىر ادام ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى.

مۇرات مولدانىڭ ايتۋىنشا: «اتا­بەك دەگەن بەرگى زاماندا تورەدە, جام­بىل سوۆحوزىندا ءومىر سۇرگەن. اقىن ەمەس, اتبەگى بولعان. مۇمكىن ەرتەرەكتە شىمىر-كۇنتۋدىڭ ىشىندە اتابەك دەگەن باسقا ءبىر ءتاۋىر كىسى بولعان دا شى­عار, ول بەلگىسىز». ال كەنەكەڭ مەن باس­قا دا دەرەكتەردەگى اتيبەك, اتىبەك, اتا­بەك نەمەسە بەيسەمبەك, بايسىمبەك, بەيسەنبەك جانە جيەنباي, جيىنباي, جيىمباي دەپ اتاعاندارىنىڭ بار­­­لى­عى ءبىر كىسىنىڭ ەسىمدەرى ەكەنى ايت­پاسا دا تۇسىنىكتى. ايتىلۋىنا, ەستىلۋى­نە, جا­زىلۋىنا بايلانىستى وزگەرىس­كە ۇشى­­­راعان. ول زاڭدىلىق. سول سەكىل­دى قاي­راقباي, قايرانباي, قازاقباي دا ءبىر ادام.

قازاقباي ءوز زامانىندا وتە بەدەلدى, وقىعانى كوپ, ادىلەتتى كىسى بولعان ەكەن. سالت-ءداستۇر مەن اتا جولىنا بەرىك, اشا­­داعى داۋلاردى ساۋىتبەك پەن جي­دە­بايمەن بىرگە شەشەتىن بولعان. پرو­­فەسسور تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ «قا­لىڭ­­دىقتىڭ قاسىرەتى» دەگەن دەرەكتى اڭگى­مەسىندە: «ەندىگى اڭگىمەنىڭ تەك اقىلداسۋ ەمەس, ارباسۋ بولاتىنىن سەزگەن ومىربەك ءسوزىمدى سويلەسىن, ميات بولسىن دەگەن نيەتپەن كورشى اۋىلداعى ءارى اقىن, ءارى بەدەلدى ادامدار ۇسا ۇلى ساۋىتبەكتى, ەرگوبەك ۇلى قازاقبايدى, قالەن ۇلى جيدەبايدى الدىردى. شاي ءىشىلىپ, باس قوسىلىپ بولعان سوڭ ءسوزدى بايبولات باس­تادى:

– ومىربەك, «جار باسىنا ديىرمەن سال­ساڭ, جار قۇلار, ارالعا ۇيا سالساڭ, تاس­­قىن الار» دەۋشى ەدى. سەنى قۇلاپ تۇسەر جار, تاسقىن تاپتاپ وتەر تابان دەپ بىلگەن جوق ەم! ايتىسقان انت قايدا, بەرىس­كەن سەرت قايدا؟ تەرەزەسى تەڭ, يىق تىرەسەر, سۇيەنىش بولار قۇدا تاپتىم دەپ قۋانعاندىعىمنىڭ اقىرى وسى ما؟ – بايبولات مۇنى ەگىلىپ وتىرىپ, ەزىلىپ وتىرىپ ايتتى. ومىربەك وعان:

– بايەكە, ورىندى وكپە, ورىندى ناز ايتىپ وتىرسىز. سىزدەردى تۇسىنەم. وسىنىڭ ءبارىن مەن ادەيى ىستەسەم, مىنە, اللانى اۋزىما الىپ ايتايىن, بارىم بۇيىرماسىن, ىشكەن-جەگەنىم ھارام بولسىن. سىزدەردى دە, ءبىزدى دە تاسقا وتىرعىزىپ كەتكەن – قۋ قىزىم. مەن ودان مۇنى كۇتكەن جوق ەدىم, قايتەيىن! سىزبەن قۇدا بولا الماي قالۋ, سەنسەڭىز, ماعان دا قيىن, ءارى ۇلكەن وكىنىش. ەندى قالاي دەسەڭىزدەر دە, قالاي شەشسەڭىزدەر دە مەن سىزدەرمەن بىرگەمىن, دەگەندى ايتتى. جىلاي ايتقان, جالىنا ايتقان بۇل سوزدەردەن ومىربەكتىڭ شىمىرلار تەگەۋىرىنەن سەس­كەنىپ, العان مالدىڭ تولەۋىنەن قاشقاق­تاپ, بايبولاتتاي بايمەن قۇدا بولىپ قالۋدىڭ قامىن قاراستىرىپ وتىرعانى اڭعارىلدى. وسىنى سەزە قويعان سۇڭعىلا ساۋىتبەك سوزگە ارالاسىپ, ەكى جاقتى جاناستىرا سويلەدى:

– بايبولات, ءوزىڭ دە مويىنداپ وتىر­سىڭ, ومىربەك – وسى وڭىردەگى بيىك تە ءىسى ءىرى كىسىلەردىڭ ءبىرى. كۇن مەن اي قانشا بيىك تۇرسا دا, ولاردىڭ دا بەتىن ءبىر ءسات توقىمداي عانا بۇلت جابادى. سول سياق­تى ومەكەڭنىڭ دە بەتىنە قۇرعىر قىزى كىشكەنە كىربەڭ ءتۇسىرىپتى. بۇلت كوشەر, وتەر, سول سياقتى بۇل كىسىنىڭ جۇزىنە تۇس­كەن كىربىڭ دە كەتەر. «كىسەندى كىسى كىرىپ­تار, ايداعانعا جۇرەدى» دەمەكشى, بۇل دا قول قۋسىرىپ, قۇلدىق ۇرىپ, نە دەسەڭدەر دە كوندىم دەپ وتىر. قاجاي بەرمەيىك, نە ىستەيمىز, نە ويلارىڭىز بار, سوعان كەلەيىك! – دەدى.

جيدەباي بۇعان:

– قاس دەپ ويلاعاننىڭ ءبارى بىردەي قاس بولا بەرمەيدى. ءتىپتى بۇگىنگى قا­سىڭ ەرتەڭ دوسىڭ بولۋى دا مۇمكىن, تۇسىنى­سىڭىزدەر, – دەگەندى قوستى. قازاقباي دا قاراپ قال­مادى:

– «قۇلاپ بارا جاتقانعا يىعىڭدى توس» دەگەن. بۇل ىستە ءبارىمىز بىرگە بولا­ي­ىق, بىرگە قيمىلدايىق, – دەپ ىنتى­­ماق­قا شاقىردى. وسىدان كەيىن باي­بولات ءوز ەلىنىڭ شەشىمىن ايتتى:

– ءبىزدىڭ شەشىم – «ايەل ەردەن كەتسە دە, ەلدەن كەتپەيدى», ءتىرى وتىرىپ ادامىمىزدان ايىرىلمايمىز. كەلىنىمىزدى الامىز, نامىسقا شابامىز.

– ءيا, سۇلۋعا سۇقتانۋشى دا, تور قۇرۋ­شى دا كوپ بولادى. الدانىپ, اباي­سىزدا تورعا ءتۇسىپ قالعان بولار. كە­شىرىممەن قارايىق, قىزدى الىپ قاي­تايىق, – دەدى, كەزىندە توردا كەتكەن اق­بوپەسىنەن ايىرىلىپ, اڭىراپ قالعان ساۋىتبەك. – مۇنداعى بايلام دا وسى بولدى» – دەپ جازىلعان قوجاكەەۆتىڭ اڭگىمەسىندە.

بۇل داۋدىڭ ارتىنان ساۋىتبەك پەن قازاقباي, جيدەبايلار قاماۋعا الىنادى. ول تۋرالى مالىمەتتەر حالىق اقىنى بەلگىباي بەكتۇرعان ۇلىنىڭ 1924 (27) جىلدارى ساۋىتبەكتىڭ اۋىلىنا بارىپ «اقبوپە» داستانىن جازىپ العانى­مەن تىعىز بايلانىستى. 1945-1963 جىلدار ارالىعىندا قۇعا ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ قولجازبا قورى­نا تاپسىرعان قولجازباسىندا: «شۋعا بارىپ, ساۋكەڭە جولىققانداعى سەبە­بىم – وڭتۇستىكتە تۇلكىباس اۋدانىن­دا سارسەن­باەۆ ءيمانالى دەگەن ەلگە قا­دىرى بار كىسى بولعان ەدى. سول كىسى: «بەل­گى­باي, سەن مەنىمەن شۋداعى مەنىڭ تۋىس­قان­دارىما بىرگە ءجۇر, تاماشالاپ قاي­تامىز», – دەدى. مەنىڭ ۇيلەنبەگەن كەزىم ەدى, ءوزى مەنىمەن تامىر ەدى. «ماقۇل» دەپ, ەكەۋ­مىز اۋليەاتاعا كەلدىك. وسى كۇن­گى جام­بىل جەرىن اۋليەاتا دەۋشى ەدى ول كەزدە.

اۋليەاتاعا ەسەنالى مادەليەۆ دەگەن شىمكەنتتىڭ نايمانى وياز ەكەن. قا­رىمباي قوشمانبەتوۆ ورىنباسا­رى ەكەن. سول كەزدە شۋ ەلىنىڭ 7 كىسى­سى اباق­تىدا قامالىپ جاتىر ەكەن: سا­ۋىت­­بەك, جيدەباي, قازاقباي, بەرىك, الى­قۇل جانە ەكى كىسى. بۇلاردى قاماتقان قورا­لاس قابىلبەك سارمولداەۆ كورىنەدى. قا­ما­تۋ سەبەبى: سارمولداەۆتىڭ جاقىن تۋىس­تارىنىڭ جەسىرىن شۋدىڭ شىمىرى تارتىپ الىپ كەتىپتى. سول ءۇشىن «سەنىڭ شىمىرىڭ», – دەپ, 7 ادامدى سوتتات­قان ەكەن. ەسقىزى سارا – كرايلىق سوت ەكەن. كرايلىق سوت (ەسقىزى, قوجانوۆ, ساپاروۆ) سارمولداەۆتىڭ ايتۋىمەن جەتى كىسىنى 16 جىلدان ءار ادامعا ۇكىم شىعارىپ, ەندى تاشكەنتكە ايداعالى تۇرسا كەرەك.

سول كەزدە تۇلكىباسىدان يمانالى كەلىپ قالادى. ويازى مادەليەۆتىڭ اعاسى ەسەنالى يمانالىمەن قۇدا ەكەن, ال قارىمباي قوشمانبەتوۆ بيلىكولدەگى شىمىر اعايىن. يمانالى سول كىسىلەرگە ايتىپ, 7 كىسىگە ارا ءتۇسىپ, ولاردىڭ بۇعان قاتىسى جوق دەپ, بارلىعىن بوساتتىرىپ جىبەرەدى» – دەپ جازىلعان. جالادان قۇتىلىپ, اۋليەاتاداعى بازارباي دەگەن اعايىندارىنىڭ ۇيىنە كەلىپ, تاڭ اتقانشا ءان ايتىلىپ, جىر توگىلەدى. بۇل البەتتە, «اشانىڭ التى سالى» اتانعان ساۋىت­بەك, قازاقباي, جيدەبايلار تۋرالى قۇندى ماعلۇمات. بۇل وقيعالار قولجازبادا 1922 جىلى بولعان دەپ كورسەتىلگەن.

كەڭەس ۇكىمەتى وسىلايىنشا ون جىل بويى اشانىڭ التى سالىنىڭ ارتى­نان ءتۇسىپ اڭدۋمەن بولادى. 1929-1931 جىلدارى گولوششەكيننىڭ «كىشى قا­زان» قياناتى كەزەڭى, تاركىلەۋ مەن كول­حوز­داستىرۋ ناۋقانى كەزىندە 1929 جىلى اقىن­داردى نكۆد ۇستاتادى. قازاق­باي الماتىدان بىلاي دەپ جازادى:

ء«بىر ءبىز ەمەس,

بوپ جاتىر بارشا جۇرتقا,

اناسىن اجىراتىپ ق ۇلىن-تايدان.

توڭكەرىس بوپ, كەلىپتى ويدان-قىردان,

كۇنىندەي عاززاۋاتتىڭ بولدى

مايدان.

 

ورىس, ءجويت, پەرسيان, تۇرك, اراب,

ارقايسىسى كەلىپ

جاتىر ءاربىر جايدان.

قىتاي, دۇنگەن, تارانشى,

قىرعىز, تاجىك,

بۇلاردى دەيتىن ەمەس كەلدىڭ قايدان.

 

ادام اتىن بىلمەيتىن ءارتۇرلى جان,

كەپ جاتىر توڭكەرىس بوپ

وسىندايمەن.

الماتىدا باس قوستىق

ءۇش ءجۇز تۇگەل,

ورتا ءجۇز – قوڭىرات, قىپشاق,

ارعىن, نايمان».

ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەل تىنىش­تىعى مەن بەرەكەسىن ويلاعان اقىندار كورمە­گەندى كورەدى. تۇرمە تاقسىرەتىن تارتادى. 1931 جىلى ساۋىتبەك سال ساكەن سەي­فۋل­لينگە ولەڭدەتىپ حات جازا­دى. ونى ساۋىتبەكتىڭ بالىم دەگەن اپكەسىنەن تۋعان جيەنى سمايىل قالي­پانوۆ ساكەنگە اپارىپ بەرەدى. وندا:

«...ءبىر قۇدايعا بار شىعار,

ايىپ-قاتە, ءمىنىمىز.

الپىس بىرگە كەلگەندە

ەل ىشىندە قۋعىن جەپ,

وسىلاي بولدى كۇنىمىز...»,

– دەگەن جولدار بار.

ءداپ وسى كەزدە اشانىڭ باس كوتەرەر ازاماتتارىنىڭ بارلىعىنىڭ قامالىپ جاتقان كەزى بولاتىن. بۇل جايىندا قازاقباي:

«يمانبەك پەن ساتىلعان

ءوز قاسىمدا,

قۇدانىڭ كورىپ ءجۇرمىز كور دەگەنىن.

اشادان قانشا ازامات

قاماۋدا ءجۇر,

شامام جوق,

ءبارىن بىردەي تەرەر مەنىڭ»,

–  دەپ اشادان وتە كوپ ادام قامالعانىن ايتادى. ساكەن سەيفۋللين ساۋىتبەكتىڭ جولداعان ولەڭ-حاتىنا كوڭىل ءبولىپ, ارنايى ورگاندارعا تاپسىرما بەرىپ اقىن­دارعا شاراپاتىن تيگىزەدى.

جازباشا, اۋىزشا جانە ارحيۆتىك دەرەكتەردە ءار ءتۇرلى جىلدارى اۋليەاتا, شىمكەنت, الماتى قالالارىنداعى تە­مىر­تورعا دۇركىن-دۇركىن قامالعان اشا­نىڭ التى سالى ساۋىتبەك, قازاق­باي, جي­د­ەباي, اتىبەكتەر ەكەنى انىق ايتىل­عان, جازىلعان.

قازاقباي اشارشىلىقتىڭ تاقسىرەتىن تارتقان حالىقتىڭ ءالى كەلگەنشە كوز جاسىن ءسۇرتىستى. قارا ورمانداي حالىق­تان تىم بولماسا ءبىر پەرزەنت امان قالسا ەكەن دەپ ارپالىستى. اقىرى جان توزگىسىز ءومىر ميحاناتىنان ارىلماي, تۋعان جەردەن جىراقتا, قىرعىز اعايىنداردىڭ اراسىندا ومىردەن وزادى. شەرلى قازاق تاريحىندا تۋعان جەرىن تاستاپ بوسىپ, جات جەردەن توپىراق بۇيىرعان اقىن­دار از ەمەس. سونىڭ ءبىرى بولىپ شەتتە قالدى. قازاقباي – زامانىندا ساۋىت­بەك, جيدە­باي, بالقىبەك, اتىبەك اقىندار­مەن ۇزەڭگىلەس جولداس بولعان اشانىڭ التى سالىنىڭ ءبىرى. قازاقبايدىڭ ءوزى جازىپ قالدىرعان ولەڭ-حاتى مەن پروفەسسور تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ دەرەكتى اڭگىمەسى جانە حالىق اقىنى بەلگىباي بەكتۇرعان ۇلىنىڭ قولجازباسى (1945-1953 ج.ج. ارالىعى) مەن شەجىرەشى مۇرات مولدانىڭ جاتقا ايتاتىن ولەڭدەرى وسى­نىڭ ايعاعى. الماتىداعى قاماۋدان بو­سانعان ساۋىتبەك, قازاقبايلار ەلىن اشارشىلىقتان امان الىپ قالۋ ءۇشىن قىرعىز جەرىنە كوشەدى. جول-جونەكەي ساۋىتبەك سال قايتىس بولادى. قازاقباي مەن ساۋىتبەكتىڭ اۋىلىنداعى دوسەكە قاجى قىرعىز جەرىندە قايتىس بولا­دى. شەتىنەن اقىن, سوزگە شەشەن, سال-سە­رىلىك قۇرىپ, جەتىسۋ ءوڭىرى مەن وڭتۇس­تىك قازاقستان وڭىرىنە, قىرعىز اعايىن­داردىڭ ىشىندە دە اتاقتارى شىققان ونەر­پازداردىڭ تاعدىرى وسىلاي بول­عان. ولاردىڭ اشارشىلىق كەلگەن قيىن-قىستاۋ زاماندا دا, ۇلكەن توي-جيىن­داردا دا جۇپتارى جازىلماعان. اتاق­تى ءانشى بالۋان شولاق تۋعان ەلىنە ءبىر كەل­گەنىندە شۋدىڭ بارلىق يگى جاقسىلارى مەن اشانىڭ التى سالى دا اتاقتى ءانشى, ءارى بالۋان باۋىرلارىنىڭ جانىن­دا بولعان. بىرگە ەل ارالاعان. كەنەن ازىر­باەۆ تا بالۋان شولاقتىڭ قاسىندا ءبىر اي جۇرگەن. اندەرىن ۇيرەنىپ, ەلگە تاراتقان.

تاريحشىلاردىڭ ۇلتتىق كونگرەسى ۇسىنعان تۇڭعىشبەك بايقۇلوۆتىڭ «اۋليە-اتا وڭىرىندەگى اشارشىلىق» دەي­تىن كىتابىندا ساۋىتبەك پەن قازاق­بايدى تۇگەل جاتقا بىلەتىن مۇرات ءادبى­راشيت ۇلى: اشانىڭ التى سالىنىڭ ءبىرى – ساۋىتبەك اقىن 1916 جىلى اقكوز باتىر باستاعان شۋ-مەركى كوتەرىلىسىنە قاتىس­قان, 27 جاسىندا تىلەۋقابىل بو­لىس­تىڭ شىلدەحانا تويىندا قىپشاق وتەل­بايقىزى اقبوپەمەن تانىسىپ, ايتىسقا تۇسكەن. اشا بولىسىنىڭ ەكىن­شى اقىنى قازاقباي ەرگوبەك ۇلى دا قور­اعاتى مەن شۋ وزەندەرىنىڭ قيىلىسقان جە­رىندەگى ەلدى مەكەندە 1880 جىلى تۋ­عان» – دەپ جازادى. قازاقباي 1929-1931 جىلدارى الماتىداعى اباقتىدان:

«ەسكى اشا, امان بولعىن

قايران ەلىم,

ترويسكە, قوراعاتى قايران جەرىم.

كۇنتۋ, قىپشاق,

ءسارىۇيسىن ءام بوققاينات,

بەستەرەك, شىمىرداعى

بارلىق بەگىم»,

– دەپ كىندىك قانى تامعان اشا بويى مەن ونداعى باۋىرلارىنا حات جولدايدى. قازاقبايدىڭ جازعان حاتىنان سول زاماندا شۋ وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن يگى-جاقسىلاردىڭ بارلىعىنىڭ ەسىمدەرى تۇگەل جازىلعان.

«ەرلەرىم ەل ىشىندە جولداس بولعان,

باسقاشا وزگەلەردەن بولەك ءجونىڭ,

ساۋىتبەك اتىبەكپەن توڭكەرىس بوپ,

بۇل جەردە كوزىم كوردى جونەلگەنىن...

 

بالقىبەك, بازىلقۇل, ەر قالمانبەت

شىققان جوق ەشقاشان جاماناتى.

بايبەك, مولدابەك پەن ەر جايساڭباي,

ارتىق تۇر قاتارىنان

سالتاناتى.

 

ەسكى دوس, سىزگە سالەم ىزدىبايعا,

تىلەۋلەس, سىرايىل مەن تۇرعىنبايعا,

قايران اعا ءالديباي, بەكتيارمەن,

جۇرسىڭدەر قالت-قۇلت

ەتىپ قانداي جايدا؟»

– دەپ, اشانىڭ التى سالىن حاتقا ءتى­زىپ شىعادى. ەشبىر اقىندا اشانىڭ ال­تى سالى ءدال وسىلاي تولىق اتالمايدى. شە­شەن جيدەبايدىڭ بۇل جەردە اتال­ماعان سەبەبى – 1922 جىلى اۋليەاتادا بىرگە قامالعان دوسى 1926 جىلى دۇنيەدەن وزعان بولاتىن. كەنەكەڭ ايتقان التى سال­دىڭ ەسىمدەرى تەك قا­زاق­بايدىڭ عانا جىر جولدارىندا ساق­تالعان. قاماۋ­دا جازعان ولەڭدەرىن وتكەن عاسىردىڭ 30-شى جىلدارى قازاقبايدىڭ جارى, ارعىننىڭ قىزى التىناي اپامىز الما­تىدان اشاعا جەتكىزگەن.

نكۆد تارتىپ الىپ, جارتى عاسىردان اسا ءۇنى شىقپاعان بۇل ولەڭدەردى تاۋەل­سىزدىك جىلدارى قازاقباي اقىننىڭ ۇلى – كسرو جانە قازكسر ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, شۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دوتا قازاقباەۆ (1927-2012) مۇرات مولدادان جازىپ العان. دوتانىڭ شىن ەسىمى – دوسەكە. دوسەكە – قاجى, اتاقتى ساۋىتبەكتىڭ اۋىلىنداعى ەل جاناشىرى, قاجىلىققا بارعان كىسى. قازاقباي ۇلىنىڭ اتىن ەل ىشىندەگى ابىرويلى كىسىنىڭ ەسىمىمەن اتاپ ىرىمداپ قويعان ەكەن. دوسەكە قاجى دا قازاقبايمەن بىرگە قىرعىز جەرىنە بارعاندا قايتىس بولعان. مۇرات مولدا شۋ وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن دوسپانبەت, ساۋران, جومارت, وتەباي, تولەگەن اقىنداردىڭ, شەجىرەلى دىگاربەك پەن تويدالى مولدالاردىڭ كو­زىن كورگەن ەكەن. حالىق اقىندارىنان جاتقا ۇيرەنىپ, حاتقا تۇسىرگەن.

 

مىرزاتاي جولداسبەكوۆ