سۋرەت... ءيا, كادىمگى سۋرەت. بىلايشا قاراعاندا وندا ايتارلىقتاي ەشتەڭە جوق سياقتى. بۇل – XX عاسىر گومەرى جامبىلدىڭ بەينەسى. ونى قازىر اقىننىڭ جىر جيناقتارىنان ەشبىر قينالماي تاۋىپ الۋعا بولادى.
توق ەتەرىن ايتقاندا, ول ءوزىمىز كورىپ, ءبىلىپ جۇرگەن جۇرتقا تانىمال فوتولاردىڭ ءبىرى. دەي تۇرساق تا, كوزى ءجىتى, كوڭىلى زەرەك كەيبىر جاندار قازىرگى تۇرعان مىنا نۇسقاداعى «وكنو تاسس. لەنينگراد», «پوسلەدنيە يزۆەستيا». «پوسلانيە نارودنوگو پوەتا كازاحسكوي سسر ترۋدياششيمسيا گورودا لەنينا» دەگەن سۋرەت توڭىرەگىندەگى جازۋلاردى وقىپ, ويلانىپ قالارى انىق. سوندا بۇل نە؟ كىتاپ مۇقاباسى ما, الدە اقىن شىعارماشىلىعى جايلى كەزدەسۋگە شاقىرعان جارناما ما؟ جوق. بۇل ەكەۋى دە ەمەس. ول – پلاكات. ونىڭ ەرەكشەلىگى – اقساقالدىڭ وسىنداي كەڭ-مول پىشىلگەن قاراپايىم وتىرىسىمەن-اق, ۇلى وتان سوعىسىنداعى پاتريوتتىق تاقىرىپقا قالام تارتقان كەز كەلگەن اقىننىڭ تۋىندىسىنا بەرىلە بەرمەگەن مۇمكىندىككە يە بولعاندىعىندا. ونىڭ قۇدىرەتتىلىگى – سۋرەت استىنداعى ولەڭ جولدارىنىڭ لەنينگراد قورعاۋشىلارىنىڭ رۋحىنا رۋح قوسىپ, قيىن جاعدايدا قالعان ولاردى عاجاپ جىگەر مەن اسەرگە بولەگەندىگىندە. مۇنى ءبىز تەكتەن-تەك ايتىپ وتىرعان جوقپىز. ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار. سوندىقتان دا: «ال ونىڭ تاريحى قانداي؟ بۇل ءوزى قالاي بولىپ ەدى؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەيىك. 1941 جىلدىڭ شىلدە-تامىز ايلارىندا جاۋ ەكى باعىتتا شابۋىلعا شىعىپ, لەنينگراد پەن ماسكەۋدى باسىپ الۋعا جانتالاسىپ باقتى. وسىنداي قيىن-قىستاۋ كۇندەردە بۇكىل ادال نيەتتى ادام بالاسى كسرو تاعدىرىنا قاۋىپتەنە كوز تىكتى. مايدانداعى جاۋىنگەرلەر مەن تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ وسى شايقاس وقيعالارىن باياندايتىن سوۆينفورمبيۋرو حابارى دەسە, شىعاردا جانى باسقا ەدى. جاز ءوتىپ, كۇز كەلسە دە, جاعداي وزگەرمەدى, قايتا قيىنداي ءتۇستى. 4 قىركۇيەك كۇنى لەنينگراد اسپانىنان اۋە دابىلى قاعىلدى. 5 قىركۇيەكتىڭ ءتۇس مەزگىلىندە قالا سىرتىنان ارتيللەريانىڭ بوزداعان جويقىن ءۇنى ەستىلدى. ال 6 قىركۇيەكتە شاھاردىڭ ورتالىق كوشەلەرىنە فاشيستەردىڭ جىبەرگەن العاشقى سنارياد, بومبالارى كەلىپ جارىلدى. بۇل – جاۋ لەنينگراد ىرگەسىنە كەلىپ جەتتى, قالانى قورعاۋشىلار مەن ونىڭ تۇرعىندارىنىڭ ناعىز قيىندىقتا سىنالار شاعى تۋدى دەگەن ءسوز ەدى. «لەنينگرادتى قورعاۋشى جاۋىنگەرلەردىڭ رۋحىن كوتەرەيىك!». «قۇرساۋدا قالعان قاھارمان قالا تۇرعىندارىنىڭ تاعدىرىنا سۇيەنىش بولا بىلەيىك!». قيىن-قىستاۋ كۇن تۋعان شاقتا, ۇكىمەت حالىققا, مىنە, وسىلاي دەپ ۇران تاستادى. ونى سان ميلليونداعان ادامدار قولداپ اكەتىپ, سونداعى تۇرعىندار ءۇشىن ۆاگون-ۆاگون سالەمدەمەلەر, جىگەر بەرەتىن حاتتار جونەلتىپ جاتتى. اتاقتى «لەنينگرادتىق ورەنىم!» ولەڭى وسى كەزدە تۋعان ەدى.
ولەڭ قالاي جازىلدى, اقىن بۇل جىردى جازۋ كەزىندە قانداي تولعانىستى باستان كەشىردى, بۇل قازىر بىزگە بەيمالىم. دەگەنمەن, ءبىر جايدىڭ باسى اشىق. جاكەڭدى بۇل تاقىرىپ جاۋ لەنينگراد قاقپاسى تۇبىنە كەلۋدەن بۇرىن-اق تولعاندىرعان. بۇعان ءبىز ءسوز ەتپەك بولىپ وتىرعان پاتريوتتىق جىر قىركۇيەكتىڭ 4-ىنە دەيىن قازاقستاندىق اقىن پاۆەل كۋزنەتسوۆتىڭ اۋدارماسىمەن ەكى تىلدە جازىلىپ دايىن تۇرعانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. 5 قىركۇيەكتە ول رەسپۋبليكالىق «سوتسياليستىك قازاقستان», ورتالىق «پراۆدا» گازەتىندە ءبىر مەزگىلدە جارىق كورگەن. 6 قىركۇيەك كۇنى «لەنينگرادتىق ورەنىم!» ولەڭىن «لەنينگرادسكايا پراۆدا» گازەتى باسقان. سول كۇننىڭ كەشىندە ونى ديكتور م.مەلانەد ەفير ارقىلى وقىپ, بۇكىل ەلگە تاراتادى. مۇنىمەن ءبىر مەزەتتە اتالمىش ولەڭ سان مىڭداعان دانامەن پلاكات ەتىلىپ شىعارىلىپ, سولتۇستىك-باتىس مايدانداعى بارلىق قالالار مەن ەلدى مەكەندەرگە جونەلتىلەدى. ولەڭ جارىق كوردى. ال ونىڭ اسەرى قانداي بولعان ەدى؟ بۇل سۇراققا كوزبەن كورگەن كۋاگەرلەردىڭ ەستەلىكتەرى ارقىلى جاۋاپ بەرگەن ءجون سياقتى. كورنەكتى اقىن, لەنينگرادتى قورعاۋعا بەلسەنە قاتىسقان ا.پروكوفەۆ بىلاي دەپ ەسكە الادى: «جامبىلدىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم!» دەگەن جىرى لەنينگراد قالاسىنا قاتەر تونگەن, سونداي ءبىر اسا اۋىر شاقتا جاريالاندى. حالىقتىڭ رۋحىن ەرەكشە كوتەرگەن بۇل جىر لەنينگراد راديوسى ارقىلى كۇنىنە الدەنەشە رەت وقىلىپ تۇردى. جىر ءىرى ارىپتەرمەن تەرىلىپ, كوشەلەرگە پلاكات بولىپ ءىلىندى. سول پلاكاتتى ۇيمەلەپ وقىپ, كوزىنەن جاسى سورعالاعان تالاي ادامدى كوردىم». ا.پروكوفەۆ ءوز ەستەلىگىندە جاكەڭنىڭ بۇل ولەڭىنىڭ لەنينگراد حالقىن, ونىڭ جاۋىنگەرلەرىن جىگەرلەندىرۋدە وتە زور ءرول اتقارعانىن ەرەكشە تەبىرەنىسپەن باياندايدى. مۇنداي پىكىردى كورنەكتى جازۋشى ۆس.ۆيشنەۆسكي دە ايتقان. بۇكىل ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى وسى قالامەن تىعىز بايلانىستى بولعان, ء«بىز كرونشتادتانبىز!», «وپتيميستىك تراگەديا» سياقتى اتاقتى تۋىندىلاردىڭ اۆتورى ول «پراۆدا» گازەتىندە باسىلعان ەستەلىگىندە: «پلاكاتتان جامبىلدىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم!» دەگەن ولەڭىن وقىعاندا, بارلىعىمىز كوزىمىزگە جاس الدىق, جىلاپ تۇرىپ وقىدىق, سوندا قازاق حالقىنىڭ دوستىعى مەن سۇيىسپەنشىلىگىنە شەكسىز ريزا بولدىق», – دەپ اعىنان جارىلعان. وسى ارادا ەسكەرتە كەتەلىك, بۇلار قىزىل ءسوزدى وڭدى-سولدى ءۇيىپ-توگەتىن, ماقتاۋ, قولپاش پىكىردى, ايتەۋىر, كوڭىل ءۇشىن ايتا سالاتىن كوپتىڭ ءبىرى ەمەس. ولار – سول كەزدەگى كەڭەس ادەبيەتى مەن ونەرىندەگى وزىندىك ورنى بار, قانداي نارسە بولماسىن ونىڭ انىق-قانىعىنا جەتىپ بارىپ پىكىر بىلدىرەتىن كەمەل ويلى جاندار. سوندىقتان دا جوعارىداعى جۇرەكجاردى سوزدەردى «لەنينگرادتىق ورەنىم!» ولەڭىنە بەرىلگەن ناقتى انىقتاما, ءادىل باعا دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. وسى ويدى كەڭەس ادەبيەتى اقساقالدارىنىڭ سوقتالى وكىلى ن.تيحونوۆتىڭ لەبىزى جانداندىرا تۇسكەندەي. ۇلكەن ءسوز زەرگەرىنىڭ «زامانا ساڭلاقتارى» كىتابىنا كىرگەن «اقىندار اتاسى» دەگەن تولعانىسى ا.پروكوفەۆ, ۆس.ۆيشنەۆسكي پىكىرلەرىنە قاراعاندا, ءتىپتى وزگەشە. وندا ءوزىمىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ولەڭنىڭ لەنينگرادتىقتارعا قالاي اسەر ەتكەنى جاندى قيمىلمەن, سول كەزدەگى ومىردەن ويپ الىنعان ناقتى سۋرەتپەن ءارى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداۋمەن بەرىلگەن. «مەن پەتروگرادتى 1917 جىلعى يۋدەنيچتەن قورعاپ, اشتىق-جالاڭاشتىقتىڭ زاردابىن تارتقانداردى دا كوردىم. پەتروگراد, پرولەتارياتىنىڭ تاپ جاۋىنا دەگەن ىزاسى ولاردىڭ تۇرلەرىنەن-اق بايقالاتىن, – دەيدى ول. – ەندى, مىنە, مەنىڭ توڭىرەگىمدە ۇلى وتان سوعىسىنداعى لەنينگرادتى قورعاۋشىلار. وسىلاردىڭ ءبارى دە قالاي تەز كۇندەلىكتى ىستەرىنىڭ قامىن ويلاۋدان بوساعاندارىنا تاڭعالامىن. وسىلاردىڭ ارقايسىسىندا قانداي جىگەر, ماقتانىش, ءومىردى سۇيۋشىلىك بار دەسەڭىزشى! بۇلار سونشالىق توپىرلاپ نە قاراپ تۇر ەكەن؟ ايبارلى, ىزالى تۇرلەرى كەيدە جىلى ۇشىراي ءتۇسىپ, نە كورىپ تۇر ەكەن؟ كوشەنىڭ بۇرىشىنداعى قوڭىرقاي ءبىر تاقتايعا قالىڭ سۇر قاعاز جاپسىرىلىپتى. ول قاعازعا ۇلكەن ارىپتەرمەن بىرنەشە ولەڭ شۋماقتارى جازىلعان, قاسىنان كوڭىل قويماي ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ول جازىلعان جولدار – ساعان كەنەت ءۇن قاتقان, بالا كۇنىڭنەن تانىس, كوشەدە كەزدەستىرەمىن دەپ ويلاماعان دوسىڭنىڭ داۋسى. مەن: «لەنينگرادتىق ورەنىم! ماقتانىشىم سەن ەدىڭ! نەۆا وزەنى سۇيكىمدى. بۇلاعىمداي كورەمىن!» – دەگەن ولەڭ جولدارىن وقىدىم. مەن قاباعى تۇنجىراپ, تۇنگى قورقىنىش دابىلدارىنان ۇيقىسى قانباعان جانداردىڭ ورتاسىندا تۇرمىن. بۇل جەردە سولداتتار, وفيتسەرلەر, تەڭىزشىلەر, ۇستەرىندە كوك كومبينەزوندارى بار, پروتيۆوگاز اسىنعان قىزدار بار. سولاردىڭ بارلىعى جامبىلدىڭ ولەڭىن ومىرىندەگى ەڭ ءبىر اۋىر جاعدايدا دەمەۋ بولارلىقتاي تۋىس ادامنان كەلگەن حات سياقتى وقىپ ءوتىپ جاتىر. سول كۇنى اسكەري تاپسىرمامەن قايدا بارسام دا, الگى ولەڭ جولدارى ويىمنان كەتپەي-اق قويدى. ول ولەڭ بۇكىل قالاعا تارالىپ ىلىنگەن بولاتىن, لەنينگرادتىڭ ءار ۇيىندەگى راديودان ساڭقىلداي ەستىلىپ جاتتى. بۇل ولەڭدى راديو مايدانعا دا جەتكىزدى. بۇل ولەڭ جولدارى ءاربىر وكوپقا, لەنينگرادتىڭ تاعدىرى شەشىلىپ جاتقان مايداننىڭ العى شەبىنە دە جەتىپ ۇلگەردى. قالانىڭ سوعىسقا قالاي دايىندالعانىن, ءتىپتى كوشەلەر مەن الاڭداردا, ۇيلەر مەن باقتىڭ ىشتەرىندە دوتتار سالىنعانىن, بۇرىشتاعى ءار ۇيگە پۋلەمەت ورناتىلعانىن, بارريكادالار قۇرىلىپ, جەر قازىلىپ, بومبادان ساقتاناتىن بەكىنىستەردىڭ جوندەلىپ جاتقانىن كورگەنىمدە, مەن تاريح دەمىن, قايعىلى تاعدىر قادامىن سەزىندىم. ...مەن ءوز ءۇيىمنىڭ بالكونىندا تۇنەرگەن قالاعا كوز سالىپ تۇردىم. ءتۇن. مەن جامبىلدىڭ: «قايتىپ ۇيقى كورەمىن! جەتسىن دەيمىن سەندەرگە, جىل قۇسىنداي ولەڭىم. قالاسىنداعى لەنيننىڭ, سايىپقىران ورەنىم!» – دەگەن سوزدەرىن قايتالادىم. جامبىلعا قاريالىق دانالىقتى بەرگەن ۋاقىت, وعان كەلەشەكتى سەزىنۋدى دە بەردى. العاشقىدا مەن ونىڭ باسىنان وتكەن ءداۋىردى وتە ۇزاق, سوندىقتان بۇگىنگى كۇندى ەپوس رەتىندە, ونەردىڭ كەلەسى ءبىر بەتى دەپ سەزىنەدى عوي دەپ ويلادىم. ەندى ماعان جامبىل لەنينگرادتىڭ قورعاۋشىلارى سياقتى ۇيقىسى بۇزىلعان, كۇزگى ساردالاعا جەتكەن الىستاعى بالتىق تەڭىزىنىڭ مازاسىز, اۋىر لەبىن سەزىپ تۇرعانداي بولىپ ەلەستەدى. مەن كوز الدىما توبە باسىندا وتىرعان اقىندار اتاسىن ەلەستەتتىم. ول وتىرعان توبەنىڭ ۇستىنەن كۇزگە قاراي ءوزىنىڭ قاناتتى دوستارىن جيناعان تىرنالار قيقۋ سالىپ, الىسقا ۇشىپ بارادى. ونىڭ ماڭىندا ۇشىپ جۇرگەن قۇستاردىڭ داۋسى قاۋىپتىڭ حابارشىسىنداي. دالادان كوتەرىلگەن شاڭ الىستاعى ءورتتىڭ تۇتىنىندەي. بوكتەردەگى قىرعيلار مەن قارشىعالار اۋە سوعىسىنا ازىرلەنگەندەي ءتۇيىلىپ ۇشىپ ءجۇر. وسى كەزدە قارتقا دانا ءسوزدى تالاپ ەتەتىن داۋىل دابىلىنىڭ تايانعان سەزىمى وسە باستادى. ءسويتىپ, ول الىستاعى بالالارىنا ۇندەۋ قاتقانداي. ويتكەنى, وندا اكەلىك سەزىم لاۋلاي تۇسكەن ەدى. مىنە, ءدال وسى كەزدە ول جان تولقىنىسىن تەك: «لەنينگرادتىق ورەنىم!» دەپ باستاي الدى. لەنينگرادتىڭ ءتۇنىن پروجەكتورلار ساۋلەسى كەسىپ ءوتتى. ۇلى قالا جامبىلدىڭ ولەڭىنە جارىق سەمسەرىمەن ساليۋت بەرگەندەي بولدى!». مىنە, XX عاسىردىڭ گومەرى – جامبىل جايلى, ونىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم!» دەگەن ولەڭى تۋرالى رەسەيدىڭ اتاعىنا ساي قۇدىرەتتى تالانت يەلەرىنىڭ ءبىرى, ۇلكەن قوعام قايراتكەرى نيكولاي تيحونوۆ وسىلاي تولعانعان, وسىلاي تەبىرەنگەن. ءسوز ورايىندا وقىرمانداردى مىنا ءبىر فاكتىمەن دە تانىستىرا كەتۋدىڭ ەش ارتىقشىلىعى جوق قوي دەپ ويلايمىز. ماسەلەن, سول كەزدە نەۆا جاعالاۋىندا اسپيرانت بولىپ جۇرگەن كورنەكتى قازاق عالىمى كارىم مىڭباەۆ قاھارمان قالانى قورعاۋ ءۇشىن, لەنينگرادتاعى حالىق جاساعىنىڭ مۇشەسى بولعان ەدى. جاكەڭنىڭ ولەڭى پلاكات بولىپ شىعىپ, قالا كوشەلەرىنە ىلىنگەندە, ول جىر اتاسىنا بىلاي دەپ حات جازدى: «قىمباتتى جاكە! ءسىزدىڭ ءۇنىڭىزدى بۇكىل لەنينگراد ەستىدى. ءوز حالقىما, ءوز اقىنىما دەگەن ماقتانىش سەزىمى مەنىڭ جۇرەگىمدى كەرنەدى, ءسىزدىڭ سوزدەرىڭىز ءبىزدىڭ لەنينگرادتىقتاردىڭ ءبارىن جاڭا ەرلىككە جىگەرلەندىردى». ءبىر كەزدەگى لەنينگراد, قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگ تۇرعىندارى, ونداعى جاس ۇرپاق جامبىل ەسىمىن بىلە مە؟ بىلسە, ونى نەدەن كورىپ بايقاۋعا, اڭعارۋعا بولادى؟ ءبىزدىڭ ويىمىزعا, كەيىنگى جىلدارى مىنە, وسىنداي سۇراقتاردىڭ ورالعانى بار. ونى وسى قالامەن كوپتەن بەرى بايلانىسى بولعان, «لەنينگراد جانە جامبىل» تاقىرىبىن ۇزبەي زەرتتەپ كەلگەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سۇلتانعالي سادىرباەۆتان كوزى تىرىسىندە سۇراعانبىز. – قالاداعى ءبىز سياقتى كونەكوز مادەنيەت وكىلدەرى جاكەڭدى ءوز اقىندارىنا بالايدى, – دەگەن ەدى 2009 جىلى استاناداعى رەداكتسياعا باس سۇققان كەزىندە سۇلتەكەڭ. – ونى سونداعى عالىمداردىڭ جامبىل تۆورچەستۆوسىنا دەگەن ەرەكشە قۇرمەت, ءىلتيپاتىنان كورەمىز. ماسەلەن, 1998 جىلعا دەيىن جاكەڭنىڭ ونداعى ادەبي مۇرالارى ەكى سالادا توپتاسقانىن جاقسى بىلەمىن. ءبىرىنشىسى – جامبىلدىڭ ءوز ولەڭدەرى, ەكىنشىسى, جامبىل تۋرالى جازىلعان ماعلۇماتتار مەن عىلىمي-زەرتتەۋلەر. ولاردى سالتىكوۆ-ششەدرين اتىنداعى كىتاپحانا مەن قالانىڭ ۆوينوۆ كوشەسىندەگى №34 ۇيدەگى ادەبيەت جانە كوركەمونەرگە ارنالعان مەملەكەتتىك ارحيۆتەن تابۋعا بولادى. وندا اقىننىڭ شەتەلدە شىققان ولەڭدەرى, ول تۋرالى باسقا ۇلت رەسپۋبليكالارىندا جاريالانعان ماقالالار, مونوگرافيالار, جيناقتار, باسقا دا قىزىقتى مالىمەتتەر جيناقتالعان. تاعى ءبىر ايتاتىن نارسە, ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە جامبىلدىڭ پلاكات بولىپ شىققان ولەڭى. كەزىندە ول قالانىڭ ورتالىق الاڭدارىنا, ەرميتاجدىڭ قابىرعالارىنا, ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرىنىڭ تەرەزەلەرىنە, اسكەري كەمەلەر مەن بەكىنىستەرگە ىلىنگەن ەكەن. قازىر سول پلاكاتتى لەنينگرادتىقتار قاسيەتتى تۇمارداي ساقتاپ وتىر. ماسەلەن, سونىڭ بىرەۋى قالانىڭ تاريحي مەملەكەتتىك مۋزەيىنىڭ ورتالىق ءبولىمى – پەتروپاۆلوۆ قامالىندا ءىلۋلى تۇر. جاكەڭنىڭ تاريح الدىنداعى بيىك پاراساتى قالا تۇرعىندارى ءۇشىن ەستە قالدىرىلعان. ونى سانكت-پەتەربۋرگتەگى م.گوركي تەاترىنىڭ الدىنداعى تۇيىق كوشەنىڭ جامبىل ەسىمىمەن اتالۋىنان انىق اڭعارۋعا بولادى. كوشەنىڭ ءار جەرىندە تۇسىنىكتەمە بەرەتىن ەسكەرتكىش تاقتالار قويىلعان. وعان وسى قالاداعى اقىن ەسكەرتكىشىن قوسىڭىز. وتكەننەن بەلگى, ادامدار زەردەسىندەگى ۇمىتىلماعان قۇرمەت دەگەن مىنە, وسى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ مامىر ايىندا سانكت-پەتەربۋرگتە استانا قالاسىنىڭ مادەني كۇندەرى ءوتتى. سونداعى شارالاردى ادەمىلەپ جازعان جۋرناليست تالعات باتىرحان «استانا اقشامى» گازەتىندەگى جولساپارىن مىناداي سويلەممەن تۇيىندەپتى: «قازاقستاندىق دەلەگاتسيا نەۆا جاعالاۋىنداعى قالادا تۇرعان جامبىل جاباەۆ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدى. سانكت-پەتەربۋرگتىڭ 300 جىلدىعىنا وراي بوي كوتەرگەن بۇل بەينە بىزگە جاقسى اسەر قالدىردى. ويتكەنى, ەسكەرتكىشتىڭ اينالاسى اباتتاندىرىلىپ, كۇتىمگە الىنعان ەكەن. سونى كورىپ كوڭىلىمىز كوتەرىلىپ قالدى». ەندى: «وكنو تاسس» قانداي شىعارىلىم؟ سوعىس كەزىندە ول قالاي پايدا بولعان؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە كەتەلىك. ۇلى وتان سوعىسى باستالعان 1941 جىلعى 22 ماۋسىمنان كەيىن كەڭەس وكىمەتى بىردەن ادەبيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرى الدىنا حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرۋ ماقساتىنداعى دۇنيەلەر تۋدىرۋدى تالاپ ەتتى. وسى مىندەتكە جاۋاپ رەتىندە كومپوزيتورلار ا.الەكساندروۆتىڭ «قاسيەتتى سوعىس» اتتى پاتريوتتىق ءانى مەن دم. شوستاكوۆيچتىڭ «جەتىنشى سيمفونيا» تۋىندىسىنىڭ, جازۋشى-دراماتۋرگ ي.كورنەيچۋكتىڭ «مايدان» پەساسىنىڭ تۋعانى ءمالىم. وسىدان كەيىن: «ال سۋرەتشىلەر شە؟ كەڭەس حالقىنىڭ سوعىستا جەڭىسكە جەتۋىنە قىلقالام يەلەرى قانداي ۇلەس قوسۋى ءتيىس؟», – دەگەن ماسەلە تۋىندادى. مىنە, سول كەزدە كسرو سۋرەتشىلەر وداعى ءمانى مەن ماڭىزى, ماعىناسى جاعىنان تىلداعى ادامداردى وزىنە تارتىپ, مايدانداعى جاۋىنگەرلەر جۇرەگىن بىردەن جاۋلاپ الاتىن ناسيحاتتىق پلاكاتتاردى كوپتەپ شىعارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ءسويتىپ, 1941 جىلى 27 ماۋسىمدا ماسكەۋدىڭ كۋزنەتسك كوپىرى №11 دەپ اتالاتىن مۇيىسىندەگى شەبەرحانادا كەيىن بۇكىل ەلگە «تاسس تەرەزەلەرى» دەگەن اتپەن بەلگىلى بولعان پلاكاتتار سەرياسىنىڭ العاشقى نۇسقاسى باسىلىپ شىقتى. بۇل جوبانىڭ باستاماشىسى سوكولوۆ-سكاليا مەن دەنيسوۆسكي دەگەن سۋرەتشىلەر بولدى. ولاردىڭ قاتارىنا ىلە-شالا اتاقتى كۋكرىنيكسى (كۋپريانوۆ, كرىلوۆ, سوكولوۆ) توبى قوسىلدى. قولدا بار دەرەكتەرگە قاراعاندا, سوعىس كەزىندە ءبىر ماسكەۋ قالاسىنىڭ وزىندە وسى جۇمىسقا 125 سۋرەتشى ارالاسىپ, پلاكاتتاردىڭ ءماتىنىن 83 اقىن-جازۋشى جازعان. ءسويتىپ, 1941-1945 جىلدارى 1288 «تاسس تەرەزەلەرى» شىعىپ, ولار 842 550 دانامەن بۇكىل مايدان شەبىنە, جاۋ باسىپ العان قالالارعا اپارىپ تاراتىلعان. جاكەڭ, جامبىل اتامىزدىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم!» اتتى تۋىندىسىن ءوز تاقىرىبىنا وزەك ەتكەن جوعارىداعى شىعارىلىم «تاسس تەرەزەلەرى» سەرياسىنداعى وسىنداي پلاكاتتاردىڭ ءبىرى ەدى.
جانبولات اۋپباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».