اكتسيزدەلەتىن ءونىم اينالىمىن باقىلاۋ

بيۋدجەتكە قانشا قارجى ءتۇستى؟

بىلتىر جىلدىڭ باسىنان باستاپ اكتسيزدەر بويىنشا تۇسىمدەر 1,6 ەسەگە ۇلعايدى: 2021 جىلى بيۋدجەتكە 468,5 ملرد تەڭگە تۇسسە, 2022 جىلى 757,3 ملرد تەڭگە ءتۇستى (288,8 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 161,6%-عا  ارتىق).

تۇسىمدەردىڭ وڭ ديناميكاسىنا سالىق دەرەكتەرىن سالىستىرا وتىرىپ, كوميتەتتىڭ قولدانىستاعى بيزنەس-پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋدىڭ تيىمدىلىگى ەسەبىنەن قول جەتكىزىلدى. تۇسىمدەردىڭ وسۋىنە اكتسيزدەر مولشەرلەمەسىنىڭ ءوسۋى دە اسەر ەتتى. مىسالى, اكىمشىلەندىرۋ ناتيجەسىندە الكوگول ءونىمىنىڭ ءوندىرىسى ەكى ەسەگە ءوستى, ونىڭ ىشىندە اراق: 2021 جىلى 2,4 ملن دالدان 2022 جىلى 5,0 ملن دالعا دەيىن ءوستى, دەگەنمەن تۇتىنۋ سول دەڭگەيدە قالدى. بۇل اراق بيزنەسى كولەڭكەدەن شىعا باستاعانىن كورسەتەدى. ودان تۇسەتىن ءتۇسىمنىڭ ۇلعايۋى 288,8 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ياعني اكتسيزدەر مولشەرلەمەسىن ۇلعايتۋ ەسەبىنەن – 186,1 ملرد تەڭگە (64,4%); الكوگول زاۋىتتارىنىڭ كولەڭكەدەن شىعۋ ەسەبىنەن – 102,7 ملرد تەڭگە (35,6%).

اكتسيزدەلەتىن ونىمدەردى اكىمشىلەندىرۋ قالاي جۇرگىزىلەدى؟

الكوگول ءونىمى بويىنشا ايتار بولساق, 2022 جىلى 187 ساتۋشىدا تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. ولار قولدانىستاعى زاڭنامانى بۇزا وتىرىپ الكوگول ءونىمىن ساتتى. بۇل رەتتە تەكسەرۋ بارىسىندا 782,9 مىڭ ليتر الكوگول تاركىلەندى.

مىسالى, شىمكەنت قالاسىندا 146,2 مىڭ بوتەلكە نەمەسە مەملەكەت بەلگىلەگەن ەڭ تومەنگى بولشەك ساۋدا باعاسىنان 75,1 مىڭ ليتر مولشەرىندە الكوگول ءونىمى ساتىلدى. وسى فاكتى بويىنشا قر اقبتك-ءنىڭ 282-بابى بويىنشا حاتتاما جازىلدى, 1,3 ملن تەڭگە كولەمىندە اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىندى.

سونداي-اق سالىق تولەۋشىنىڭ ساتىپ الىنعان الكوگول ءونىمى بويىنشا شەگەرۋگە الىنعان ققس سوماسى, كەيىن الكوگول ءونىمىن قايتارۋ, ءبۇلدىرۋ جانە جوعالتۋ ناتيجەسىندە كەمىتىلمەگەنى انىقتالدى. اتالعان بۇزۋشىلىقتار ناتيجەسىندە بيۋدجەتكە 104 ملن تەڭگە ءوندىرىلدى.

تەمەكى ونىمدەرى بويىنشا 2022 جىلى كونتراباندالىق تەمەكى ونىمدەرىنىڭ 2,7 ملن قورابى انىقتالدى. مىسالى, ءىس-شارالاردى وتكىزۋ بارىسىندا الماتى وبلىسى بويىنشا ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتىمەن بىرلەسىپ, 925,0 مىڭ قوراپ زاڭسىز تەمەكى ۇستالدى. قازىرگى ۋاقىتتا قىلمىستىق ءىس قر قك 24 جانە 214-باپتارى بويىن­شا قاراساي اۋداندىق سوتىندا قارالىپ جاتىر.

اكتسيزدىك سالىق ستاۆكالارىن كوتەرۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, 2023 جىلدان باستاپ مىناداي مولشەرلەمەلەر كوزدەلگەن:

- ءفيلترى بار جانە ءفيلترى جوق تەمەكى – 14 100 تەڭگە/1000 دانا;

- قىزدىرىلاتىن تەمەكىسى بار بۇيىمدار – 9 870 تەڭگە / 1000 دانا;

- قۇبىرلى تەمەكى, تەمەكى شەگۋ – 12 950 تەڭگە/كيلوگرامم;

- ەلەكتروندى تەمەكىدە قولدانۋعا ارنالعان قۇرامىندا نيكوتين بار سۇيىقتىق – 53 تەڭگە/ميلليليتر سۇيىقتىق.

مۇناي ونىمدەرى بويىنشا توقتالساق, 2022 جىلى 15,6 ملرد تەڭگە سوماسىنا 87,7 مىڭ توننا كولەمىندە قۇجاتتارسىز (كولەڭكەلى اينالىم) مۇناي ونىمدەرىن وتكىزۋدىڭ 411 فاكتىسى انىقتالدى. سوت شەشىمى بويىنشا 55,5 ملن تەڭگە سوماسىنداعى تابىسى تاركىلەنىپ, 25,7 ملن تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل ەسەپتەلدى. مىسالى, اقتوبە وبلىسى بويىنشا مۇناي ونىمدەرى بازاسىنان تىس (اينالىپ ءوتۋ) 57 توننا كولەمىندە بەنزيندى وتكىزۋ فاكتىسى انىقتالدى, 8,6 ملن تەڭگە سوماسىنداعى تابىسى تاركىلەنىپ, 0,3 ملن تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل ەسەپتەلىندى. وسىعان ۇقساس فاكت اباي وبلىسىندا 900 توننا كولەمىندە انىقتالدى, 24,7 ملن تەڭگە سوماسىنا تاركىلەنىپ, 1,5 ملن تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل ەسەپتەلدى.

سونداي-اق ەاەو ەلدەرىمەن شەكاراداعى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى تىيىم سالۋلار مەن شەكتەۋلەر ەنگىزىلگەن تاۋارلاردىڭ وتكىزىلۋىنە باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى. جالپى كولەمى 84 مىڭ ليتردەن اساتىن مۇناي ونىمدەرىن اكەتۋگە 335 ارەكەت توقتاتىلدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءۇشىنشى ەلدەرمەن شەكاراسىندا كاسىپكەرلەرگە تىيىم سالۋلار مەن شەكتەۋلەر ەنگىزىلگەن تاۋارلارعا كەدەندىك دەكلاراتسيانى راسىمدەۋگە مۇمكىندىك بەرمەيتىن, ونىڭ ىشىندە ىرىكتەمەلى نەگىزدە كەدەندىك ساراپتاما ءۇشىن سىنامالار مەن ۇلگىلەردى ىرىكتەۋدى كوزدەيتىن تاۋەكەل كريتەريلەرى ەنگىزىلدى.