قارىم-قاتىناس قايىرىمى

ينتەگراتسيا – يگىلىك

تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى كەزەڭ ىشىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەن سايا­ساتىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز الەم جۇرتشى­لىعىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاساپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە جىبەك جولى بويىندا ورنالاسقان ەلدەرمەن سەرپىندى سەرىكتەستىك ەرەكشە جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋدە. سونىڭ ءبىر ايقىن دايەگى, كەلەشەكتەگى قازاقستان مەن قىتاي مەملەكەتتەرىنىڭ قارقىندى دامۋىنا ەرەكشە مۇمكىندىك تۋعىزاتىن كەلەلى وقيعا دەپ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاياۋداعى كورشى مەملەكەتكە جاساعان رەسمي ساپارىن ايتۋعا بولادى. سول تۇسىنىستىك, رياسىز دوستىق جاعدايىندا ءوتىپ, مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ەكىجاقتى ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويۋىن ايتۋعا بولادى. قازاقستان مەن قىتايدىڭ ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى تاريحي كورشىلەستىگى ۇزاق مەرزىمدى باعدارلامالارعا ساي, مىقتى مۇمكىندىكتەر تۋعىزۋدا. قارىمدى مەملەكەتپەن ءبىزدىڭ وتانىمىز اراسىنداعى ەكىجاقتى ۋاعدالاستىق جىلدارىندا قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگىن قابىلداۋ, شەكارالىق-اۋماقتىق ماسەلەلەردى ناقتى رەتتەۋ, ترانسشەكارالىق وزەندەردى پايدالانۋ بويىنشا كەلەلى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلدى. مەملەكەتارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ ىسىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارمەن قاتار, عىلىمي-تەحنيكالىق, ءبىلىم جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالار بويىنشا دا بارىس-كەلىس اياسى كەڭەيىپ كەلەدى. ءيا, بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان مەن قىتاي سەرىكتەستىگى ستراتەگيالىق سيپاتقا يە بولا باستادى. حالىقارالىق قىزمەتتە, ەكونوميكادا, ءبىلىم جانە عىلىمنىڭ باسىم باعىتتارىندا تۇسىنىستىكپەن اتقاراتىن ءىس-شارالار دا قولعا الىنۋدا. اتاپ ايتقاندا, جوعارىداعى رەسمي ساپار بارىسىندا ەكىجاقتى كەلىسىمدەر مەن مەموراندۋمدار بەكىتىلىپ, ەندى اكادەميالىق, عىلىمي-زەرتتەۋ, يننوۆاتسيالىق-تەحنيكالىق ءوزارا ءىس-قيمىلىن تەرەڭدەتۋ بويىنشا ناقتى شارالار ىسكە اسىرىلادى. الەمنىڭ دامىعان كوپتەگەن مەملەكەتتەرى سياقتى قازاقستان قىتايدىڭ ءبىلىم جۇيەسىن زەردەلەي وتىرىپ, وسى سالاداعى وڭ ناتيجەلى وزگەرىستەردەن ۇيرەنۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. كورشى ەل بۇگىنگى كۇنى تەحنولوگيالىق پروگرەسس جانە ەكونوميكالىق ءوسۋ قارقىنى­مەن دۇنيە جۇزىندەگى ۇلكەن ينۆەستيتسيا قۇياتىن دەرجاۆاعا اينالدى. بريتاندىق كەڭەس وتكىزگەن «حالىقارالىق ءبىلىم الۋ ءۇشىن ستۋدەنتتەرگە دەمەۋشىلىك كورسەتۋ نەگىزدەرى: ۇلتتىق ستۋدەنتتىك ۇتقىر­لىق ستيپەنديا باعدارلامالارىن باعالاۋ» زەرتتەۋ قورىتىندىلارىنا قاراساڭىز قىتاي تورتكۇل دۇنيەدەگى ءوز ازاماتتارىن شەتەلدە وقىتۋ بويىنشا الدىڭعىلاردىڭ قاتارىنان كورىنىپ وتىر. ال ستۋدەنتتەردى قابىلداۋ بويىنشا ءۇشىنشى ورىندى يەلەنەدى. شەتەلدىك ستۋدەنتتەردى قىتاي جوعارى وقۋ ورىندارى نەسىمەن تارتادى, دەگەن سۇراق­قا جاۋاپ بەرەر بولساق, ەڭ الدىمەن, عىلىم­عا, ونىڭ ىشىندە قولدانبالى زەرتتەۋ­لەرگە, مادەنيەتتىڭ ىلگەرىلەۋىنە, اسىرەسە, ىسكەرلىككە ەرەكشە ءمان بەرۋىندە جاتىر دەپ ويلايمىز. كوپتەگەن شەتەلدىك كومپانيالار وزدەرىنىڭ تۇراقتى وكىلدەرىن سول ەلدىڭ زاۋىتتارىمەن, ءىرى كورپوراتسيالارىمەن, عىلى­مي جانە قارجىلىق ينستيتۋتتارىمەن تىكەلەي بايلانىستىرۋ ءۇشىن تولاسسىز اشىپ جاتادى. قازىرگى ۋاقىتتا قىتايدا الەم­نىڭ 175 ەلىنەن جۇزدەگەن ستۋدەنت وقۋدا. ولاردىڭ ىشىندە «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ ستيپەندياتتارىن قوسا العاندا, 7500-دەن استام قازاقستاندىق جاستار تەحنيكالىق باعىتتاعى, ينجەنەرلىك عىلىمدار مەن اقپاراتتىق جۇيەدە, مۇناي جانە گاز, مەملەكەتتىك, اكىمشىلىك باسقارۋ, اگرارلىق, قارجى, ەكونوميكا سەكتورلارىن­دا, ساۋدا-ونەركاسىپ, مەنەدجمەنت, ت.ب. سالالارداعى باسىم ماماندىقتار بويىنشا كورشى ەلدىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الۋدا. حالىقارالىق رەيتينگكە سايكەس كورشى مەملەكەتتىڭ كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورىندارى, اتاپ ايتقاندا, پەكين, تسزينحۋا, فۋدان, شانحاي جياتون, گونكونگ عىلىم جانە تەحنولوگيا, نانتسزين ۋنيۆەرسيتەتى بىلىمدە ءداستۇرلى جەتەكشى ورىنداعى ەۋروپالىق جانە امەريكالىق ايتۋلى وقۋ ورىندارىن باسىپ وزىپ, الەمنىڭ 100 ۇزدىك ءبىلىم وردالارىنىڭ قاتارىنا ەنگەن. ايتالىق, عاسىرلىق تاريحى مەن داستۇرلەرى بار ەلدىڭ مىقتى جوعارى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ باسىم بولىگى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تالابىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىن الەمنىڭ 200 ۇزدىك وقۋ ورنىنىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. ولاردىڭ قاتارىندا جوعارىدا ايتقان وقۋ ورىندارىنان وزگە مىسالى, شىعىس قىتاي عىلىم جانە تەحنولوگيا, فۋدان, تونگجي, قىتاي مۇناي ۋنيۆەرسيتەتتەرىن اتاپ وتۋگە بولادى. سول جاقتا وقيتىن قازاقستاندىق ستۋدەنت­تەر­دىڭ باسىم بولۋى, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل سايىن 3000 قازاقستاندىقتى الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەر­سيتەتىندە وقىتۋ بويىنشا تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جۇزەگە اسىپ جاتقانىن ايتا كەتەيىك. قازىرگى «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا 112 قازاقستاندىق وقۋىن ايا­ق­تاپ, قالعان 21 ادام باكالاۆر, ماگيستر ءدا­رە­­جە­لەرىن الۋ ماقساتىندا بىلىمدەرىن جال­عاس­تىرۋدا. ەل جاستارىنىڭ قىتايدىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقۋى ءۇشىن تاعى دا 136 ستيپەنديا تاعايىندالعانىن ەسكە سالامىز. ول جاقتاعى وقۋ ورىندارىندا باكا­لاۆ­ريات, ماگيستراتۋرا جانە دوكتوران­تۋرا باعدارلاما تالابىنا ساي, سول ەلدىڭ تىلىندە وتەدى. ستيپەندياتتارعا قىتاي ءتىلىن مەڭگەرۋ ءۇشىن 1 جىلدان 2 جىلعا دەيىن ۋاقىت بەرىلەدى. ىرگەلەس مەملەكەتتىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى, ونىڭ ىشىندە «بولاشاق» ستيپەندياسىنىڭ سەرىكتەستەرى وسى كۇنگى زامان ءۇردىسىن ەسەپكە الىپ, اكادەميالىق باعدارلامالار بويىنشا كادرلاردى اعىلشىن تىلىندە دايارلاۋعا باسا نازار اۋدارۋدا. ولارعا ءدارىس وقيتىندار الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇزدىك پروفەسسورلارى مەن ماماندارى. وسىعان بايلانىستى «بولاشاق» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قىتاي ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن الداعى ۋاقىتتا دا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا بەرۋدى جان-جاقتى ويلاستىرۋدامىز. سونىڭ ىشىندە, گونكونگتىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن اكادەميالىق باعدارلامالار بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وتىر. گونكونگ ەۋروپالىق جانە شىعىستىق ەرەكشەلىكتەردى حالىقارالىق ءبىلىم جۇيەسىنە جۇيەلى ەنگىزۋ ۇستىندە. الەمدىك رەيتينگكە سايكەس گونكونگتىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى الەمنىڭ 100 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرى قاتارىنا ەنگەن. ال ازيادا مىقتى دەلىنەتىن وقۋ ورىندارىنىڭ ون توپتىعىنىڭ باسىندا تۇر. ولاردىڭ قاتارىنان QS الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ رەيتينگىندە 26-شى ورىندى يەلەنگەن گونكون, سونداي-اق, 34-ءشى ورىندا تۇرعان گونكونگ عىلىم جانە تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل ءبىلىم وردالارى «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وقيتىنداردىڭ تىزىمىنە كىرەدى. قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى شيكىزات­تىق ەمەس سەكتورلارعا قاجەت مۇناي حيمياسى, ماشينا جاساۋ ءوندىرىسى, سول سەكىلدى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم سالاسىنا كادر ازىرلەۋ بويىنشا اعىمداعى جىلعى ناۋرىزدا «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى اكىمشىلىگى قىتايدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, گونكونگ عىلىم جانە تەحنولوگيا, گونكون, تسزينحۋا, فۋدان, شانحاي جياتون ۋنيۆەرسيتەتتەرى وكىلدەرىمەن بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزدى. مۇنىمەن بىرگە, ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرا بويىنشا اعىلشىن تىلىندە وقۋدىڭ اكادەميالىق باعدارلامالارىن كەڭەيتۋ قاراستىرىلىپ, پەداگوگيكا, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى مەن اگرو سەكتورى, ەنەرگيانىڭ بالاما كوزدەرى, حيميا جانە مۇناي-گاز ينجينيرينگى, بيومەديتسينا, اۆيا­تسيا, كولىك سالالارىنداعى ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ماماندار ءۇشىن اعىلشىن تىلىندەگى تاعىلىمدامانىڭ ارنايى باعدارلامالارىن ازىرلەۋ تۋرالى ۋاعدا­لاستىققا قول جەتكىزىلدى. مىسالى, مە­ك­­تەپكە دەيىنگى وقۋ ورىندارىنىڭ ءتار­بيە­لەۋشىلەرى ءۇشىن «مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم» جەكە تاعىلىمداما باعدارلاماسى ءازىر­لەنۋدە. بۇل ىزدەنىستەر مۋلتيمەديالىق جانە ينتەراكتيۆتىك تەحنولوگيالاردى پايدا­لانۋ­دىڭ جاڭا ادىستەرىنە باعىتتالعان. بۇعان قوسا, شانحاي جياتون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەلەك­ترونيكا, ينفورماتيكا جانە ەلەكتر ينجي­نەريا مەكتەبى بازاسىندا «نازارباەۆ زيات­كەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ» ينفورماتيكا وقىتۋ­شىلارى ءۇشىن عىلىمي تاعىلىمداما تۇزىلۋدە. قازاقستانداعى مەديتسينا سالاسىندا ماماندار دايارلاۋداعى مۇددەنى ەسەپكە الىپ, قحر ۇزدىك جوعارى ورىندارىنىڭ ۇلتتىق رەيتينگىسىندە ءۇشىنشى ورىندا تۇرعان شانحاي جياتون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا مەكتەبىمەن بىرلەسە وتىرىپ, اعزالاردى اۋىستىرۋ, فارماتسەۆتيكا, حيرۋرگيا, گينەكولوگيا, نەيروحيرۋرگيا باعىتتارى بويىنشا بىرلەسكەن زەردەلەۋ باعدارلامالارىن جاساۋ جۇمىسى قارقىن الۋدا. «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ بويىنشا پرەزيدەنت نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسىنىڭ باسىم مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە نارىق قاجەتتىلىكتەرىنە ۋاقتىلى دەن قويىپ, شەتەلدە جوعارى بىلىكتى وتاندىق كادرلاردى دايىنداۋ ءجونىن­دەگى جۇمىستاردى تالاپقا ساي ات­قارۋ ۇستىندە. وسى جۇمىستارىمىزدىڭ ناتيجەسىندە باكالاۆرلار, ماگيسترلار, PhD دوكتورلارى بويىنشا ەڭ قاجەتتى ماماندار ازىرلەۋ ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ەكىنشى بەس جىلدىعىنا جانە ودان كەيىن­گى كەزەڭدەردە ىسكە اساتىن كەلەلى جۇمىس­تارعا قاجەت بىلىكتى كادرلار دايىنداۋ «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق-تا جوسپارلانۋدا. ول ەلىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى جوبالار اياسىندا ويلاستىرىلىپ, عىلىم, ءبىلىم, ونەركاسىپ, وزگە دە سالالارعا اۋاداي قاجەت ماماندىق تۇرلەرىنىڭ تىزبەسى تۇزىلۋدە. حالىق سانىنا قاراي ساپالى كادر­دى كوبەيتۋ جونىندەگى قىتاي مەملەكەتىنىڭ باستامالارىنان الار تاعىلىم از بولماسا كەرەك. قازىر ول ەلدە عىلىمي پاندەردى تولىقتاي قامتىعان جانە وقىتۋ ساپاسى جوعارى ءبىلىم جۇيەسى قالىپتاستىرىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاھاندانۋ ءداۋىرىن­دە دامۋدىڭ بەكەم جولىنا تۇسكەن قىتاي ەلىنىڭ ءبىلىم مەن عىلىم جانە تەحنولوگيا سالالارىنداعى مول جەتىستىكتەرىن ورنىق­تىرىپ كەلە جاتقاندارمەن سەرىكتەس بولا وتىرىپ ۇيرەنسەك, وتانىمىزدىڭ ەكونو­مي­كاسىن بۇگىنگىدەن دە بيىك دارەجەگە كوتەرەرىمىز ءسوزسىز. مۇنداي يگىلىكتى ءىستى جان-جاقتى دايىندىقتان وتكەن ءبىلىم ءبىلى­گى مىقتى, باسەكەگە توتەپ بەرەتىن كادر­لار جۇزەگە اسىرادى. وسى كادر دايىنداۋ ءىسىن­دەگى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورە­گەن ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە «بولاشاق» باع­دارلاماسى جيىرما جىل بويى دۇنيە ءجۇزىنىڭ الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورىندارىندا مىڭداعان جاستى وقىتىپ, تاعىلىمدامادان وتكىزدى. بۇل يگىلىكتى ءىس الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابا بەرەدى. وسى جۇمىس بارىسىندا ىنتىماقتاستىعىمىز جاراسقان قىتاي مەملەكەتىندە كادر دايىنداۋ جۇمىسى تەرەڭدەي بەرمەك. وسى ارادا مىنا ءبىر جاعىمدى جايدى دا ايتا كەتسەم دەيمىن. ول قازىرگى ۋاقىتتا حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى اق ۇمىتكەرلەرگە ستيپەنديا تاعا­يىنداۋ كونكۋرسىنا قاتىسۋ جانە كەيىننەن شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە, اتاپ ايتقاندا, قىتاي جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋعا قۇجاتتار قابىلدانۋدا. ول تۋرالى تولىق مالىمەتتى باعدارلامالار ورتالىعىنىڭ رەسمي سايتىنان الۋعا بولادى. عاني نىعىمەتوۆ, «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق پرەزيدەنتى.

بىرىگۋ بەرەكەگە باستايدى

ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جارقىن بولاشاعى بار ەكەنىنە ەلباسى ن.نازارباەۆ و باستان-اق تۇراقتى نازار اۋدارىپ كەلەدى. ىرگەلەس جاتقان ەلدەرمەن ينتەگراتسيالىق ءۇردىستى ۇدەتۋگە ۇلكەن جول اشىلدى. بۇل ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا بۇرىنعىدان گورى سەرپىن بەرەتىنىن, ەكسپورتتىق مۇمكىندىگىمىزدىڭ كەڭەيۋىنە جول اشىلاتىنىن قازىردىڭ وزىندە اڭعارىپ وتىرمىز. ەلدەر اراسىندا ەركىن ىقپالداستىقتىڭ بەرەرى مول. عالامدىق جاھاندانۋدىڭ قازىرگىدەي قارقىندى دامۋى كەزىندە ىرگەڭدى بەكىتىپ الىپ وتىرا المايتىنىڭ حاق. بۇل, اسىرەسە, ەكونوميكا سالاسىنا قاتىستى. ءبىز بۇعان دەيىن كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كە­ڭىس­تىكتىڭ قانشالىقتى قاي­تارىمدى بولعانىن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان, ەۋرازيالىق ەكو­نوميكالىق وداقتان كۇتەرى­­­­­مىز كوپ. ەڭ باستىسى, وداق­قا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ەكو­نو­ميكالىق ىقپالداسۋى مۇلدە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرى­لەتىنىن عالىمدارىمىز ايتىپ تا, جازىپ تا ءجۇر. سونداي-اق, بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرىلىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلماق. كاسىپورىندار جاڭا وتكىزۋ رىنوكتارىنا شىعادى, ياعني كاسىپكەرلىكتىڭ تىنىسى اشىلىپ, كوكجيەگى كەڭەيەدى. وسى­نىڭ بارلىعى مۇددەلەرى ورتاق ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىگىن كوتەرۋ ارقىلى تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا العىشارت جاسايتىنى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شارتىندا باستى نازاردا ۇستالعانى كورىنىپ-اق تۇر. وداققا قاتىسۋشى ەل­دەردىڭ ەگەمەندىگى مەن ساياسي قۇرىلى­م­دارىنا ارالاس­پايتىن بىرىڭعاي ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان اشىق قاعيداتتارعا نەگىزدەلگەن قۇرىلىم ەكەنى ءسوزسىز. سون­دىقتان, ينتەگراتسيالىق دامۋ­دىڭ باستى تەتىگى رەتىندە دە باعالى. بەلارۋس, رەسەي جانە قازا­ق­ستان باسشىلارى جۇزەگە اسىر­عان بۇل اسا ماڭىزدى تاريحي شارانىڭ كەلەشەگى كەمەل ەكەنىنە داۋ جوق. بۇل ءبىزدى جاڭا بىرەگەي بىرىككەن ەكونوميكالىق ءىس-قيمىلدارعا باستايدى. ول ءوز كەزەگىندە تابىسىمىزدى مولايتىپ, مۇمكىندىگىمىزدى ارتتىرادى. بەيبىتشىلىك پەن بىرلىكتى, ەكو­نوميكالىق تۇراقتىلىقتى ۇستانىپ وتىرعان كورشىلەس ەلدەرگە دە, ونىڭ حالقىنا دا كەرەگى وسى. ءبىزدىڭ كاسىپورىننىڭ ءونىمى ەكسپورتقا شىعارىلادى. زاما­ناۋي جاڭا تەحنولوگيامەن جاراق­­تاندىرىلعان جاڭا زاۋىت قۇرىلىسى اياقتالىپ كەلەدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق الداعى ۋاقىتتا دا بيىكتەردەن كورىنە بەرۋىمىزگە دەگەن سەنىمدى نىعايتا تۇسەدى. سەرىك ابەنوۆ, «قازحروم» تۇك» اق  فيليالى اقتوبە قورىتپا  زاۋىتى №2 تسەحى  باستىعىنىڭ ورىنباسارى. اقتوبە وبلىسى.

ءبىلىم كەڭىستىگىنە بەرەرى مول

ەلىمىزدىڭ رەسەي جانە بەلو­رۋس­سيامەن بىرگە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا بىرىگۋى جاڭا بەتبۇرىستىڭ باستاۋى بولىپ وتىر. ايتۋلى وقيعانى ساراپتاعان شىعىسقازاقستاندىق عالىمدار وسىلاي دەيدى. د.سەرىك­باەۆ اتىنداعى شقمتۋ-دا اتال­عان بىرلەستىكتەگى قا­زاقستان­نىڭ دامۋى تۋرالى ماسە­لەلەر تالقىلاندى. وعان ۋنيۆەر­سي­تەت­تىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى مەن دوكتورانتتار, ماگيس­ترانتتار قاتىستى. د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ رەكتورى, فيزيكا-ماتەما­تيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى نۇرلان تەمىربەكوۆ وداققا قاتىسۋشى ءۇش مەملەكەتتىڭ ارىپتەستىك تاريحىندا جاڭا كەزەڭ باستالعانىن اتاپ ءوتتى. رەكتوردىڭ ايتۋىنشا, وسىدان جيىرما جىل بۇرىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان ءدارى­سىن­دە قوعامعا ۇسىن­عان ەۋرا­زيا­لىق وداق قۇرۋ تۋرالى جوباسى بۇگىندە ءىس جۇزىندە شىندىققا اينالدى. قازاقستان, رەسەي جانە بەلورۋسسيا ەلدەرى اراسىنداعى ينتەگراتسيا ەكونوميكا, عىلىم مەن ءبىلىم, دەنساۋلىق, مادەنيەت جانە تۋريزم سىندى كوپتەگەن باعىتتا ءوزىنىڭ ءونىمدى ناتيجەسىن بەرەتىن بولادى. – ءبىز جاھاندىق وزگەرىستەر قارساڭىندا تۇرمىز. جالپى, ەۋرازيالىق كەڭىستىك بىزگە جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن تىڭ تىنىس بەرەدى. ونىڭ ىشىندە بىرىڭعاي ەۋرازيالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىن قۇرۋعا بولادى. بۇل جاڭا تەحنولوگيا مەن شەت ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن, باسەكەگە قابىلەتتى, جوعارى بىلىكتى مامانداردان تۇراتىن جاڭا بۋىننىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشادى. ينتەگراتسيا ورايىنداعى ۇدەرىستەر عىلىمدا دا ورىن الادى. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, عىلىمدا شەكارا بولماي­دى. ءۇش ەلدىڭ عالىمدارى ەۋرا­زيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندەگى عاجاپ يدەيالار مەن بىرەگەي تاجىريبەلەردى, عى­لىمي بايلانىستاردى ودان ءارى ۇشتاستىرىپ, نىعايتا تۇسەدى. سون­داي-اق, يننوۆاتسيالىق عى­لىم­دى دامىتۋدا ايتارلىقتاي العا جىلجۋعا بولادى, – دەدى نۇرلان تەمىربەكوۆ. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ەكونو­مي­كا­لىق تەوريا جانە نارىق كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ساعالادين جۇمانازاردىڭ ايتۋىنشا, ينتەگراتسيالانعان ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىندا پايدا بولاتىن قۇرىلىمنىڭ ناتيجەسىندە تەرريتوريالىق-ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك شارۋاشىلىقتا تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ, وندىرىستە تومەنگى شىعىن جانە جوعارى كىرىستى جۇزەگە اسىرۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى تۋادى. قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر ساتىندە ينتەگراتسيا ەسەبىنەن وندىرىستىك رەسۋرستى كەڭەيتۋگە, دامۋدىڭ تەڭسىزدىگىن تۇزەۋگە, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا سونى مۇمكىندىكتەر بولادى. وسى ءساتتى ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋ قاجەت. س.جۇمانازار الەم ەلدەرىنىڭ ءتۇرلى وداق پەن قوعامداستىقتاعى تاريحي ينتەگراتسيالارىنا جاساعان ساراپتاماسىمەن ءبولىستى. اتالعان بىرلەستىكتەردىڭ تاجىريبەسى مەن ناتيجەسى بويىنشا قورىتىندى شىعارعان عالىم ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر الەۋەتتەرىن بىرىك­تىرۋ جولى ارقىلى ءوز ەكونوميكالارىن قازىرگىدەن دە قۋاتتى قىلىپ قۇرۋىنا بولادى. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». وسكەمەن.