...ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى
كىتاپحانا – پاراسات ورداسى
تاسقالا اۋداندىق كىتاپحاناسىنىڭ قورى ايتارلىقتاي باي. ءىشى اقىندار مەن جازۋشىلار شىعارمالارىنا تولى. باسقا باعىتتارداعى كىتاپتار دا بارشىلىق. ءبىر اتاپ كورسەتەرلىك جايت – مۇندا جىل بويى ارناۋلى داتالاردى قامتيتىن وقىرماندار كونفەرەنتسياسى وتكىزىلىپ تۇرادى.
وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 125 جىلدىعىنا ارنالعان «اباي جولى – ۇلى دالانىڭ دانالىعى» اتتى كونفەرەنتسيا تارتىمدىلىعىمەن ەرەكشەلەندى. كونفەرەنتسيانىڭ ماقساتى وقىرمانداردى ۇلىلاردىڭ ومىرىنەن ۇلگى الۋعا شاقىرۋ, شىعارماشىلىق تانىمدارىن تولىقتىرۋ بولدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تىلدەر مەرەكەسىنە جانە احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىنا ارنالعان «الاش ارىسى» اتتى وقىرماندار كونفەرەنتسياسىنىڭ دا ءمان-ماڭىزى زور بولدى. ۇلت ۇستازىنىڭ مەرەيتويى يۋنەسكو دەڭگەيىندە اتاپ وتىلگەنى بەلگىلى. ال وسىنداعى ءىس-شارا بارىسىندا كىتاپحاناشىلار اقاڭنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا كەڭىنەن توقتالدى. كونفەرەنتسيا قوناقتارى «ساۋلەت» مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى جانات بولەكباەۆ جانە ى.التىنسارين اتىنداعى جوبب مەكتەبىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى ايگۇل ۇمبەتاليەۆا ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ۇستازدىق جولى مەن ءتىل سالاسىنداعى ەڭبەكتەرى تۋرالى بايانداما جاسادى. سوڭىنان ء«تىل – ۇلت بەلگىسى, حالىق مۇراسى» اتتى كىتاپ كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. بۇل ءىس-شارا دا قاتىسۋشىلار كوڭىلىنەن شىقتى.
اۋداندىق كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرى 1 قازان – حالىقارالىق قارتتار كۇنىن جىل سايىن اتاپ ءوتۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. اۋدان ورتالىعىندا تۇراتىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارمەن جۇمىس ىستەيتىن كىتاپحاناشى گۇلجاينار يمانعاليەۆا شاقىرىلعان قوناقتاردى قۇتتىقتاعاننان كەيىن ءىس-شارا ءان مەن كۇيگە جالعاستى. مادەني دەمالىس ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, «ايجۇلدىز» بي توبى, «ساۋلەت» مەكتەپ-ليتسەي وقۋشىلارى ءوز ونەرلەرىن ورتاعا سالدى.
وقىرمان قاۋىم تاسقالا اۋداندىق كىتاپحاناسىنىڭ سان قىرلى قىزمەتىنە ءدان ريزا. حالىق جازۋشىسى ءا.كەكىلباەۆ «كىتاپحانا – ماڭگىلىك پاراساتتىڭ ەڭ كيەلى عيماراتى» دەپ تەگىن ايتپاسا كەرەك.
بيسەنباي وتەگەنوۆ,
وقىرمان, زەينەتكەر
باتىس قازاقستان وبلىسى
...ارىپتەسىن ەسكە الادى
وزىندىك ءىز قالدىرعان ازامات
بيىل سىر جۋرناليستيكاسىنا وزىندىك ءىز قالدىرعان ءباسپاسوز قايراتكەرى قالقاباي ابەنوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولدى. وسىعان وراي, وبلىس كولەمىندە مەرەكەلىك ءىس-شارالار, شىعارماشىلىق بايقاۋ وتكىزىلدى. بۇعان دەمەۋشىلىك جاساعان ۇل-قىزدارىنا, نەمەرەلەرى مەن دوس-جاراندارىنا جۇرتشىلىق العىسى شەكسىز. ق.ابەنوۆ 18 جىلعا جۋىق بۇرىنعى «لەنين جولى», قازىرگى «سىر بويى» گازەتىندە رەداكتور بولدى.
پەداگوگ, جۋرناليست, ىسكەر باسشى, جاستار اقىلشىسى قالقاباي ابەنوۆتىڭ جاستىق شاعى قيىندىقپەن ءوتتى. اشارشىلىق, اسىرا سىلتەۋ كەزىندەگى قيىندىقتار بالا قالقابايدى شىڭداي ءتۇستى. سىرداريا اۋدانىنداعى بۇرىنعى قۇمشىعاناق, قازىرگى «ايدارلى» اۋىلىندا ەرجەتتى. اشارشىلىق زاردابىنان وتباسى وزبەك جەرىنە امالسىزدان قونىس اۋداردى. تاشكەنتتەگى جەتى جىلدىق وزبەك مەكتەبىندە وقىپ, وسىنداعى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەنىڭ تابالدىرىعىنان اتتادى, ورتا ءبىلىم الدى. تاشكەنت وبلىسىنىڭ قاراسۋ اۋدانىنداعى №2 ناۋاي مەكتەبىندە ۇستازدىق جولى باستالدى.
18 جاسار قالقاباي ابەنوۆ 1941 جىلى سوعىسقا اتتاندى. بەلارۋس مايدانىندا قار كەشىپ, مۇز جاستاندى. ءسويتىپ, ەلگە جەڭىسپەن ورالدى. ال ابەنوۆتەر وتباسى تۋعان جەرىنە سوعىس اياقتالار ساتتە قايتا كوشىپ كەلدى. مايدەنگەر اعا سەرجانت سۇلۋتوبەدەگى وردجونيكيدزە اتىنداعى مەكتەپكە ورنالاستى. ۇستاز بولدى. مەكتەپ ديرەكتورى لاۋازىمىنا كوتەرىلدى. 1949 جىلى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى ىسكەر باسشىنى ينسپەكتورلىق قىزمەتكە شاقىردى. كوپ ۇزاماي وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنە قىزمەتكە اۋىستى. نۇسقاۋشىلىق قىزمەتتىڭ قىر-سىرىنا قانىقتى. سودان كەيىن شيەلى اۋداندىق «كوممۋنيزم جولى» گازەتىندە رەداكتورلىق قىزمەت اتقارىپ, جۋرناليستيكا كاسىبىنىڭ شىڭدالۋ مەكتەبىنەن ءوتتى.
ءباسپاسوز سالاسىنىڭ ارداگەرى, قارىمدى قالامگەر قالقاباي ابەنوۆ ەڭبەگىنە وراي «حالىقتار دوستىعى» وردەنىمەن, كوپتەگەن مەدالمەن ماراپاتتالدى. تالاي مارتە وبلىستىق, اۋداندىق ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتى بولدى. اتىندا كوشە بار. جاقىندا قالاداعى ۇلكەن داڭعىل بويىنا قالەكەڭنىڭ سۋرەتى قويىلدى. وشپەس ءىز قالدى دەگەن وسى بولار.
قايىربەك مىرزاحمەت ۇلى,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى
قىزىلوردا
...ۇستانىمىن ورتاعا سالادى
ادىلدىك پەن شىندىقتى تۋ ەتەمىن
شىن مانىندە مەن وسى كىممىن؟ ءجۇرىپ كەلە جاتقان جولىم قانداي؟ ءتۇزۋ مە, قيسىق پا؟ ومىرلىك ۇستانىمىم شە؟ بۇگىن نە ىستەپ, نە قويدىم؟ ۇلگەرگەنىم قايسى, ۇلگەرمەگەنىم شە؟ قوعام ومىرىنە اعالىق تۇرعىدان قاراي الدىم با, جوق پا؟ جۇرتتىڭ جەتىستىگىنە قۋانىپ, كەيبىر كەمشىلىكتەرىن تۇزەتۋگە ءوز ۇلەسىمدى قوسا الدىم با, جوق پا؟
مەن كۇندە ءوز-ءوزىمدى وسىنداي سان سۇراقتىڭ استىنا الامىن. ءبىرىنشى كەزەكتە: «وسى مەن ەڭ باستىسى يماندىلىقتان اتتاپ كەتكەن جوقپىن با؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋدى ەستەن شىعارمايمىن.
يماندىلىق تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا, اعا بۋىن قوعامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارقاشان تەرەڭ سەزىنۋى كەرەك. شالىس باسقاندى جونگە سالىپ, اداسقاندى ءوز ۇيىرىنە قوسا ءبىلۋى ءتيىس. بىراق مەنىڭ جان-دۇنيەمە, سەزىم-تالعامىما جاقىن ومىرلىك ۇستانىمىم – ادىلدىك پەن شىنشىلدىق. بۇل – مەنىڭ بالا كەزدەن بويىما سىڭگەن قاسيەتتەر. اكەم داۋلەتباي جارىقتىق: «بالام, ادىلدىكتى سەرىك ەتە ءبىل, شىندىققا جاقىن ءجۇر!» دەگەندى قۇلاعىما قۇيىپ ءوسىردى.
حاديس شاريفتە: «قولىڭان كەلسە, كۇنىنە ءبىر جاقسىلىق جاسا, جاقسىعا باستار وسيەت ءسوزىڭدى ايتا ءجۇر!» دەگەن ەمەس پە! سول ايتپاقشى, مەن اينالامداعى قوعام ومىرىنە ەش ۋاقىتتا بەيجاي قاراي المايمىن. جاقسىلىق كورسەم قۋانىپ, كەمشىلىك كورسەم سونى تۇزەتۋگە كىشكەنتاي دا بولسا ءوز ۇلەسىمدى قوسا جۇرگەندى قالايمىن. «بارلىق جەتىستىگىمىز – بىرلىكتە!» دەگەندى بارشامىز بولىپ جادىمىزدا بەرىك ساقتاپ, قاشاندا تۋراشىلدىق پەن شىنشىلدىقتىڭ جاعىندا بولايىق!
سەرىكباي تۇرجان,
بايدىبەك اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
تۇركىستان وبلىسى